Trừu tượng - Sáng tạo: Lực lượng tiên phong trong nghệ thuật hiện đại (Phần 1)

Phong trào Abstraction-Création, được thành lập năm 1931, đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong quá trình phát triển của nghệ thuật trừu tượng tại châu Âu. Vào thời điểm chủ nghĩa siêu thực thống trị giới tiên phong và các hệ tư tưởng chính trị, như chủ nghĩa hiện thực xã hội chủ nghĩa, đang ngày càng được ưa chuộng, một nhóm các nghệ sĩ do Auguste Herbin, Jean Hélion và Georges Vantongerloo dẫn đầu đã cùng nhau đấu tranh cho nghệ thuật phi tả thực. Mục tiêu của họ rất rõ ràng: bảo tồn và thúc đẩy sự phát triển của nghệ thuật trừu tượng ở dạng thuần túy nhất. Bằng cách đó, họ đã thiết lập một diễn đàn quan trọng cho các nghệ sĩ làm việc theo phong cách trừu tượng, hình học và phi tả thực, tạo nên một trong những nhóm nghệ thuật có ảnh hưởng nhất thế kỷ 20.

Bối cảnh: Nghệ thuật trừu tượng dưới sức ép

Đầu những năm 1930, nghệ thuật trừu tượng phải đối mặt với sự phản đối ngày càng tăng từ nhiều phía. Sự thống trị của chủ nghĩa Siêu thực, do André Breton và những người khác dẫn đầu, đang định hình lại thế giới nghệ thuật, thường làm lu mờ những cách tiếp cận hình học và hình thức hơn đối với nghệ thuật. Đồng thời, sự trỗi dậy của chủ nghĩa Hiện thực Xã hội chủ nghĩa ở Liên Xô, và sau đó là ở các khu vực khác của châu Âu, đã thúc đẩy một chương trình nghị sự về chủ nghĩa hiện thực phục vụ cho hệ tư tưởng chính trị. Phong trào này bác bỏ nghệ thuật trừu tượng vì cho rằng nó mang tính tư sản, phi hiện thực và tách rời khỏi cuộc đấu tranh của giai cấp công nhân.

Trong bối cảnh đó, các nghệ sĩ như Herbin, Hélion và Vantongerloo nhận thấy cần phải bảo vệ tính toàn vẹn của nghệ thuật trừu tượng. Họ cho rằng nghệ thuật hình học và nghệ thuật phi biểu hình sở hữu một tính phổ quát, vượt qua ranh giới chính trị và có thể nói lên những mối quan tâm cơ bản của con người theo cách mà nghệ thuật hiện thực hoặc nghệ thuật kể chuyện không thể làm được.

Auguste Herbin - Trái: Synchronie en Jaune (1935)  - Phải: Composition (1940)

Sự thành lập của Nhóm Abstraction-Création

Nhóm Abstraction-Création được thành lập chính thức vào năm 1931, lấy tên từ những nguyên tắc cốt lõi của các thành viên: trừu tượng trong hình thức và sáng tạo hình ảnh phi hiện thực. Những người sáng lập nhóm, bao gồm Herbin và Hélion, đã được tham gia bởi một danh sách ấn tượng các nghệ sĩ, bao gồm Piet Mondrian, Hans Arp, Robert Delaunay, Theo van Doesburg, Vasily Kandinsky và Naum Gabo, cùng nhiều người khác. Từ đó, tập thể này phát triển thành một mạng lưới quốc tế, quy tụ nhiều khuynh hướng khác nhau của nghệ thuật trừu tượng dưới một diễn đàn chung, thúc đẩy sự giao lưu và hợp tác giữa các nghệ sĩ khắp châu Âu và cả ngoài khu vực.

Herbin - Composition sur le nom Herbin, 1942

Các hoạt động ban đầu của nhóm tập trung vào việc tổ chức triển lãm và xuất bản các văn bản lý thuyết. Đặc biệt, họ đã phát hành một tạp chí hàng năm có tên Abstraction-Création: Art Non-Figuratif, giới thiệu các tác phẩm của các thành viên trong nhóm cùng với các bài luận và tuyên ngôn thể hiện tầm nhìn của họ về tương lai của nghệ thuật trừu tượng. Ấn phẩm này đã trở thành một phương tiện quan trọng để thúc đẩy các ý tưởng của phong trào và tiếp cận được nhiều khán giả hơn.

Tạp chí Abstraction-Création: Art Non-Figuratif bao gồm năm phần 

Nền tảng triết học của Abstraction-Création

Phong trào Abstraction-Création được xây dựng trên niềm tin vào tính phổ quát của trừu tượng hình học. Các thành viên của nhóm cho rằng, bằng cách giản lược nghệ thuật về những yếu tố cốt lõi nhất – màu sắc, hình thức và cấu trúc – nghệ sĩ có thể tạo ra những tác phẩm thoát khỏi các giới hạn về quốc gia, chính trị hay bối cảnh văn hóa cụ thể. Đối với họ, nghệ thuật trừu tượng là một ngôn ngữ mang tính toàn cầu, có khả năng vượt qua mọi ranh giới và chạm tới những trải nghiệm chung của con người. Triết lý này trái ngược với các phương pháp thiên về kể chuyện hơn của các phong trào như Chủ nghĩa Siêu thực hay Chủ nghĩa Hiện thực Xã hội chủ nghĩa. Trong khi các phong trào này hướng tới việc truyền tải những thông điệp hoặc cảm xúc cụ thể, các nghệ sĩ Abstraction-Création tin rằng trừu tượng thuần túy có khả năng khơi gợi những chân lý sâu sắc và căn bản hơn về bản chất của thực tại.

Ảnh hưởng của Piet Mondrian và khái niệm Chủ nghĩa Tân tạo hình (Neoplasticism) của ông đặc biệt mạnh mẽ trong nhóm. Tầm nhìn của Mondrian về nghệ thuật như một biểu hiện của sự hài hòa phổ quát thông qua sự cân bằng cẩn thận giữa các đường ngang và dọc đã gây được tiếng vang với nhiều thành viên của Abstraction-Création. Tác phẩm của ông đã cung cấp một mô hình về cách nghệ thuật trừu tượng có thể vượt ra ngoài sự biểu hiện cá nhân để thể hiện một lý tưởng tinh thần, phổ quát hơn.

Nguồn: ideelart

Biên dịch: Thu Thảo

Phần 2: https://vanvi.com.vn/truu-tuong-sang-tao-luc-luong-tien-phong-trong-nghe-thuat-hien-dai-phan-2

Phần 3: https://vanvi.com.vn/truu-tuong-sang-tao-luc-luong-tien-phong-trong-nghe-thuat-hien-dai-phan-3