Phật giáo và nghệ thuật trừu tượng có thể dạy chúng ta cách chấp nhận khổ đau như thế nào (Phần 1)

Trong bối cảnh các làn sóng di cư quốc tế và nội địa tại Hoa Kỳ vào thế kỉ 19 và 20, những truyền thống văn hóa của người Mỹ gốc Phi cùng các triết lý và thực hành tâm linh Đông Á đã liên tục giao thoa, kết nối và hội tụ, đặc biệt tại California. Sự chồng lớp văn hóa này đã tạo nên một nền tảng đặc biệt cho nhiều thực hành nghệ thuật đương đại. Tác phẩm của họa sĩ trừu tượng hình học Matthew Thomas có thể được xem là kết quả trực tiếp của những cuộc gặp gỡ văn hóa diễn ra trong quá trình mở rộng về phía Tây của nước Mỹ. Thông qua tác phẩm và hành trình sáng tác của mình, Thomas làm rõ các điểm giao thoa về cả thị giác lẫn tinh thần giữa cộng đồng người Mỹ gốc Phi và các cộng đồng châu Á – những nhóm người cùng chia sẻ các thực hành tâm linh và hệ giá trị triết học giúp họ duy trì bản sắc, khả năng sinh tồn và sức mạnh nội tại trong một thế giới đầy áp bức.

Là một nghệ sĩ thực hành các tôn giáo phương Đông và am hiểu sâu sắc lịch sử di cư của cộng đồng người Mỹ gốc Phi từ miền Nam nước Mỹ đến Nam California, Matthew Thomas đặc biệt thông thạo tầm quan trọng của nghi lễ và lịch sử trong việc hình thành bản sắc văn hóa. Các thực hành tôn giáo phương Đông lẫn xu hướng trừu tượng trong nghệ thuật Mỹ gốc Phi đều mở ra những không gian tự do tinh thần, nơi đức tin, trải nghiệm cá nhân và sự giác ngộ được biểu đạt thông qua ngôn ngữ thị giác.

Trong thực hành nghệ thuật của mình, Thomas nắm bắt vẻ đẹp của sự biểu đạt phi hình thức bằng những dấu hiệu thị giác cốt lõi như đường nét, hình khối, màu sắc và chất liệu. Thông qua việc sử dụng những yếu tố này, ông tạo ra những tác phẩm trừu tượng mang tính chiêm nghiệm, khuyến khích người xem trở nên hiện diện sâu sắc hơn với chính bản thân mình và với người khác.

“Embracement” (2019), Acrylic on wood 71 x 36 in. From “Matthew Thomas: Enlightenment” at the California African American Museum. 

Matthew Thomas, năm nay 79 tuổi, được biết đến rộng rãi tại Los Angeles nhờ bảng màu độc đáo, trong đó ông thường pha trộn đất sét và bùn vào sắc tố sơn để tạo nên chiều sâu vật chất độc đáo cho các bức tranh. Trong suốt nhiều thập kỷ, ông vừa sáng tác vừa giảng dạy nghệ thuật tại Los Angeles, trước khi nghỉ hưu và chuyển đến vùng nông thôn Thái Lan vào năm 2011. Tại Thái Lan, Thomas tiếp tục trau dồi đời sống tâm linh, sống một cuộc sống ẩn dật (cùng vợ) và dành phần lớn thời gian trong ngày để thiền định. Việc này thể hiện rõ trong loạt tác phẩm hội họa chủ yếu ở dạng hai chiều của ông.

Trong truyền thống Phật giáo, giác ngộ được hiểu là một trải nghiệm mang tính siêu hình, nơi con người đối diện với sự tự nhận thức và chấp nhận thực tại của thế giới xung quanh. Trong triển lãm gần đây mang tên “Enlightenment” (Giác ngộ) tại Bảo tàng người Mỹ gốc Phi California, Thomas đã mở rộng khái niệm này, đưa ra cách diễn giải của riêng ông trong mối liên hệ với nghệ thuật thị giác:

Giác ngộ là một nỗ lực chân thành

nhằm đưa các yếu tố của

nghệ thuật trở thành sứ giả cho tiềm

năng thần tính của con người.

Có bao nhiêu con đường trở về cội

nguồn thì có bấy nhiêu con người.

Mỗi cá nhân đều mang trong mình

một sự kết nối với bản chất thiêng liêng..

Đây là một khía cạnh của khác ngộ:

sử dụng nhận thức thị giác để tự thức tỉnh.

Trong Phật giáo, con người tìm nơi nương tựa ở sự thật rằng khổ đau là điều không thể tránh khỏi. Đối với một Phật tử da màu, việc chấp nhận khổ đau trên hành trình giác ngộ trở nên đặc biệt khó khăn trong bối cảnh bạo lực và phân biệt chủng tộc chống người da đen vẫn tiếp diễn. Là một người thực hành Phật pháp, tôi đã tìm thấy sự an ủi và phục hồi niềm tin thông qua mối quan hệ cộng tác nghề nghiệp và tình bằng hữu với nghệ sĩ Matthew Thomas. Việc chứng kiến đức tin bền bỉ, tinh thần tích cực, lòng tử tế và khả năng chữa lành của ông ngay cả trước những mất mát sâu sắc đã giúp tôi củng cố lại con đường tu tập của chính mình. Vào tháng sáu, tôi đã cuộc trò chuyện trực tuyến với Thomas từ văn phòng tại Los Angeles, trong khi ông kết nối qua Facebook video chat (kênh liên lạc duy nhất của ông) từ xưởng vẽ tại vùng nông thôn Thái Lan.

Trong triển lãm gần đây tại Bảo tàng Người Mỹ gốc Phi California, Matthew Thomas đã tìm cách mở rộng khái niệm “Giác ngộ” để đưa ra định nghĩa riêng của mình liên quan đến nghệ thuật thị giác.

Taylor Renee Aldridge: Tôi muốn bắt đầu bằng việc nói về thực hành tâm linh của anh, bởi thực hành tâm linh và nghệ thuật của anh gắn bó với nhau theo nhiều cách. Anh có thể chia sẻ hoặc lại lần đầu tiên anh tiếp xúc với Phật giáo ở California là khi nào không?

Matthew Thomas: Lần đầu tôi đến với Phật giáo không phải theo cách chính thức mà là một sự tiếp xúc tự nhiên. Tôi lớn lên cùng những đứa trẻ người Nhật, người Mỹ gốc Mexico và người Mỹ gốc Phi. Một trong những người bạn gái thời trung học của tôi là người Nhật. Chúng tôi thường đén chùa Phật giáo vào tối thứ Bảy để khiêu vũ.

Lúc đó tôi không biết Phật giáo là gì, nhưng chúng tôi cứ thế làm thôi – có lẽ mỗi tháng một hoặc hai lần trong suốt một thời gian dài. Đó chính là lần tiếp xúc không chính thức đầu tiên của tôi với Phật giáo. Một lần tiếp xúc không chính thức khác là khi tôi trở về từ Hawaii, khoảng năm 22 tuổi. Tôi được giới thiệu đến một ngôi đền ở Hollywood, và tôi thường ra khu vườn bên ngoài chỉ để ngồi yên lặng. Sau này tôi mới biết đó là một đền Vedenta – Vedanta là một thực hành Hindu rất sâu và cao cấp. Theo thời gian, họ đón nhận tôi và tôi được thụ giới. Lễ thụ giới của tôi tập trung vào Đức Phật, được thực hành thông qua cái gọi là mantra yoga, nơi bạn học cách tụng niệm và thiền định. Chính vào thời điểm đó, tôi cảm nhận rõ sự hiện diện của linh hồn trước bàn thờ; nó đánh thức trong tôi một ký ức thời thơ ấu – khoảnh khắc khi tôi lần đầu thực sự chạm tới không phải một tôn giáo, mà là trải nghiệm sống động của tôn giáo.

Nguồn: LATimes

Biên dịch & Biên soạn: Thu Thảo

Xem tiếp bài viết phần 2 tại đây