Phật giáo và nghệ thuật trừu tượng có thể dạy chúng ta cách chấp nhận khổ đau như thế nào (Phần 2)

TRA: Thật tuyệt vời. Tôi muốn đi sâu hơn vào nền tảng của quá trình phác thảo và trừu tượng hình học, đặc biệt là những điểm nút hình học, những cột mốc dẫn đường đã đưa anh đi qua nhiều hệ niềm tin và truyền thống tâm linh khác nhau. Đồng thời, tôi cũng muốn nói về việc vì sao hình thức trừu tượng lại đặc biệt hấp dẫn đối với những ai suy tư về tinh thần và các thế lực toàn năng. Vậy đối với anh, trừu tượng có điều gì khiến nó trở thành một hình thức hữu ích cho sáng tạo nghệ thuật và biểu đạt tâm linh?

MT: Điều đầu tiên khiến tôi thấy trừu tượng hữu ích như một hình thức biểu đạt là tính phổ quát của nó. Trừu tượng có thể chuyển đổi giữa hình tượng và phi hình tượng mà không làm mất đi nội dung. Nó là một cách cụ thể để diễn đạt những phẩm chất vô hình.

Trừu tượng được xây dựng từ bốn yếu tố cơ bản: điểm, đường, hình và màu sắc. Với bốn yếu tố này, ta có thể xây dựng một bản đồ của ý thức, hay tạo hình từ những thứ như năng lượng sống, các đấng linh thiêng, thực hành thiền định, đặc biệt là mantra và những từ thiêng liêng. Những thứ ấy hoàn toàn không có ý nghĩa gì với não bộ hay tâm trí. Chúng giống như những nốt nhạc, tạo nên bầu không khí và các bản giao hưởng hàm chứ những nguyên lý lớn hơn. Bằng cách lặp lại chúng, âm thanh tạo ra các mô hình ánh sáng, và những mô hình ánh sáng này mang tính hình học.

Vì thế, mô hình của tôi để diễn đạt các trải nghiệm tâm linh gắn liền với tần số, vừa mang tính âm sắc vừa mang tính thị giác. Nói cách khác, đó là nghe và thấy thế giới tâm linh. Tôi diễn giải những gì mình nghe và thấy thông qua trừu tượng hình học. Đây là ngôn ngữ phổ quát nhất, là một phép ẩn dụ cho những trải nghiệm huyền bí – bởi những trải nghiệm ấy phi lý trí và vượt ngoài thời gian. Tuy vậy, chúng lại mang tính khoa học theo một cách nào đó: con người có thể rèn luyện và tiếp cận chúng thông qua các truyền thống khác nhau.

Nhưng trong tất cả các truyền thống trên thế giới, cách duy nhất để chúng được thể hiện vượt ra ngoài trải nghiệm trực tiếp là thông qua hình ảnh thị giác. Và phần lớn, khi bạn phân tích những hình ảnh trực quan đó đến dạng trừu tượng nhất, ta sẽ thấy chúng là những biểu tượng hình học. Thập tự giá, cầu vòng, bánh xe, thanh kiếm – nếu bạn vẽ chúng chồng lên nhau, chúng đều có thể quy về một cấu trúc hình học chung. Vì vậy, nó không phải là nghệ thuật theo nghĩa truyền thống, mà là hình ảnh thiêng liêng.

“Realms of Intentions” (2016), Acrylic on wood 72 x 49 in. From “Matthew Thomas: Enlightenment” at the California African American Museum.

TRA: Phật giáo chấp nhận khổ đau và thừa nhận rằng khổ đau là điều không thể tránh khỏi. Với một người da đen thực hành Phật pháp – đặc biệt là trong bối cảnh hiện tại – việc đối diện và sống thực hành này trở nên vô cùng khó khăn. Tôi muốn nghe anh suy ngẫm về khổ đau đang hiện hữu, thứ mà tất cả chúng ta đều đang phải gánh chịu, và về cách mà những thực hành tâm linh cụ thể có thể giúp chúng ta định hướng, thoát ra khỏi điều đó và tìm thấy ánh sáng.

MT: Với tôi, cơn giận, sự phẫn nộ và xu hướng tự hủy hoại tồn tại rất tinh vi. Và tôi không thể thực sự đối mặt trực diện với chúng cho đến khi được mời thực hiện các nghi lễ Phật giáo. Tôi được mời đến Nhật Bản để tham gia một nghi lễ cầu hòa bình thế giới, nơi lửa được sử dụng như một phương tiện thanh lọc bản thân. Nghi lễ này đã được duy trì suốt hơn 1000 năm, và ban đầu nó được áp dụng cho rắn nhưng cũng mang ý nghĩa ẩn dụ. Ý tôi là lòng hận thù, tham lam và tất cả những năng lượng tiêu cực đó. Đây là một nghi lễ nhằm trục xuất và chuyển hóa những dạng năng lượng ấy.

TRA: Câu hỏi cuối cùng của tôi là gần đây chúng tôi đã trưng bày triển lãm của anh tại CAAM, với tiêu đề là “Enlightenment” (Giác ngộ), một khái niệm đã trải qua nhiều ý nghĩa khác nhau trong suốt lịch sử hiện đại. Trong lĩnh vực tâm linh, nó mang một ý nghĩa đặc thù. Ở thời điểm hiện tại, giác ngộ có ý nghĩa như thế nào đối với ông?

MT: Với tôi, giác ngộ đồng nghĩa với trách nhiệm. Khi bạn nhìn thấy sự thật về bản chất cốt lõi của mình và hiểu được cách vận hành của bản chất tương đối của con người, bạn bắt đầu tiến trình chữa lành – trước hết là trong chính bản thân mình, rồi lan tỏa ra những người khác. Nói cách khác, đó là tôn trọng con người. Là nỗ lực khơi dậy và nuôi dưỡng những điều tốt đẹp nhất ở người khác.

“Abstract Earth” (2018), Acrylic on wood 36 x 36 in. From “Matthew Thomas: Enlightenment” at the California African American Museum.

Nguồn: LATimes

Biên dịch & Biên soạn: Thu Thảo

Xem lại bài viết phần 1 tại đây