Khoa học thần kinh về cái đẹp: Nghệ sĩ tạo ra hạnh phúc như thế nào? (Phần 2)

Đối với những nghệ sĩ này, việc tạo ra cái đẹp là trọng tâm trong thực hành nghệ thuật của họ. Mục tiêu của họ không phải là tái hiện những hiện thực phức tạp mà là khơi gợi những cảm xúc tích cực tức thì. Họ theo đuổi niềm vui thẩm mỹ với mục đích rõ ràng là tạo ra những phản ứng dễ chịu ở người xem – về bản chất, họ là những người tạo ra hạnh phúc.

LẬP LUẬN PHẢN BIỆN: NGHỆ THUẬT VƯỢT RA NGOÀI SỰ THOẢI MÁI

 Mặc dù việc theo đuổi cái đẹp là một nỗ lực cao cả, nó cũng vấp phải nhiều chỉ trích. Nhiều nghệ sĩ và nhà phê bình cho rằng nghệ thuật không nên chỉ giới hạn ở việc tạo ra những cảm xúc dễ chịu. Marcel Duchamp, với tác phẩm nổi tiếng Fountain  (1917), đã bác bỏ ý kiến ​​cho rằng nghệ thuật phải "đẹp" mới có ý nghĩa. Đối với ông, nghệ thuật nên thách thức các quy ước, vượt ngoài mong đợi và đôi khi gây ra sự khó chịu. Duchamp tìm cách chuyển trọng tâm khỏi sự chiêm nghiệm thẩm mỹ thuần túy để đặt câu hỏi về bản chất của chính nghệ thuật.

Tương tự, Francis Bacon, người có những bức tranh khám phá những khía cạnh đen tối và đáng lo ngại nhất của trải nghiệm con người, không tìm cách tạo ra cái đẹp mà để phơi bày sự bạo lực và nỗi đau của sự tồn tại. Những chân dung méo mó của ông, như loạt Study after Velázquez’s Portrait of Pope Innocent X, không có mục đích xoa dịu, mà buộc người xem đối diện với thực tại tàn khốc của thân phận con người. Với Bacon, nghệ thuật không thể bị thu gọn thành khoái cảm thị giác; nó phải đối mặt trực diện với sự phức tạp và khắc nghiệt của đời sống.

Study after Velázquez’s Portrait of Pope Innocent X(1953) - Francis Bacon 

Bức Saturn Devouring His Son (1819–1823) của Goya đào sâu vào tận cùng của nỗi kinh hoàng, cố ý gạt bỏ cái đẹp để nhường chỗ cho sự thẩm mỹ của sợ hãi, qua đó đối diện trực tiếp người xem với những cảm xúc phức tạp và bất an hơn nhiều.

Saturn Devouring His Son (1819–1823) - Goya

Những ví dụ này cho thấy nghệ thuật có thể - và thường nên - vượt lên trên sự hưởng thụ thẩm mỹ đơn thuần. Nghệ thuật có thể là một lực lượng bình luận xã hội, một chất xúc tác cho sự suy ngẫm, hoặc thậm chí là một tác nhân gây ra sự khó chịu cần thiết. Nhưng điều này không có nghĩa là vẻ đẹp đã lỗi thời hay không còn chỗ đứng trong thực hành nghệ thuật.

CÁI ĐẸP NHƯ MỘT CON ĐƯỜNG HỢP LỆ GIỮA NHIỀU CON ĐƯỜNG KHÁC

Bất chấp những phê phán đó, việc theo đuổi cái đẹp vẫn là một mục tiêu nghệ thuật hoàn toàn chính đáng. Cũng như có những nghệ sĩ lựa chọn trực tiếp đề cập đến các vấn đề chính trị hay xã hội, thì những người khác lại tập trung vào việc tạo ra cái đẹp nhằm khơi gợi những cảm xúc tích cực. “Cái đẹp” trong nghệ thuật không phải là một mục tiêu thấp kém hơn, mà chỉ đơn giản là một lựa chọn trong số nhiều cách tiếp cận hợp lệ.

Chẳng hạn, Shepard Fairey - nghệ sĩ nổi tiếng với poster Hope khắc họa Barack Obama - tiếp cận nghệ thuật từ góc độ chính trị. Dù có sức hút thị giác mạnh mẽ, tác phẩm của ông không nhằm theo đuổi cái đẹp theo nghĩa truyền thống; mục tiêu chính của nó là truyền tải một thông điệp chính trị rõ ràng và mạnh mẽ.

Mặt khác, những nghệ sĩ như Claude Monet đã dành cả cuộc đời mình để ghi lại vẻ đẹp của thiên nhiên. Loạt tranh Water Lilies (Hoa súng) của ông khám phá ánh sáng và màu sắc theo cách chỉ nhằm gợi lên cảm giác bình yên và tĩnh lặng. Xa rời sự đơn giản hay tính thương mại, hành trình theo đuổi vẻ đẹp tự nhiên của Monet là một nỗ lực nghệ thuật sâu sắc, không kém gì những thực hành nghệ thuật mang tính chính trị – xã hội.

The Water Lily Pond (1899) - Claude Monet

Các nghệ sĩ trừu tượng đương đại tiếp tục truyền thống này. Những bức tranh Trường màu của Mark Rothko, với những phẩm chất rực rỡ, mang tính thiền định, được thiết kế rõ ràng để tạo ra những trải nghiệm cảm xúc siêu việt. Rothko nổi tiếng với câu nói rằng ông quan tâm đến "những cảm xúc cơ bản của con người - bi kịch, hưng phấn, diệt vong." Việc theo đuổi cái đẹp của ông mang tính triết học sâu sắc, hướng tới việc chạm đến cái cao cả.

Nguồn: ideelart

Biên dịch: Thu Thảo

Xem tiếp bài viết phần 3 tại đây