Bí mật đằng sau giá trị triệu đô của nghệ thuật đương đại (Phần 3)

Nghệ thuật như một hình thức đầu tư và giá trị văn hóa

Một cách tiếp cận rõ ràng để trả lời câu hỏi vì sao nghệ thuật hiện đại và nghệ thuật đương đại lại đắt đỏ, không nằm ở kỹ thuật vẽ hay vật liệu, mà nằm ở việc ai đang mua nghệ thuật và động cơ phía sau các giao dịch đó. Khi nhìn từ góc độ thị trường, giá trị của nghệ thuật không chỉ được quyết định bởi thẩm mỹ, mà bởi vai trò của nó trong lịch sử nghệ thuật, đầu tư tài sản và địa vị xã hội.

Bộ sưu tập công: Bảo tàng, thành phố và di sản văn hóa

Nhóm người mua đầu tiên và có ảnh hưởng sâu rộng nhất là các bộ sưu tập công, bao gồm bảo tàng, tổ chức nghệ thuật, quỹ văn hóa và các bộ sưu tập thuộc sở hữu thành phố hoặc quốc gia.

Mục tiêu của họ là:

• Bảo tồn giá trị lịch sử nghệ thuật

• Phục vụ giáo dục công chúng

• Xây dựng di sản văn hóa lâu dài

Việc một bảo tàng hoặc một thành phố sở hữu tác phẩm của một nghệ sĩ quan trọng mang lại uy tín học thuật và vị thế quốc tế, đồng thời nâng tầm giá trị biểu tượng của chính tổ chức đó. Chính vì nhắm tới những nghệ sĩ có ảnh hưởng lớn, các bộ sưu tập công đôi khi buộc phải mua tác phẩm ở thị trường thứ cấp, nơi giá có thể rất cao.

Tuy nhiên, trên thực tế, hiếm khi bảo tàng mua tác phẩm với giá hàng triệu đô la tại đấu giá. Lý do là vì các tổ chức này thường có:

• Quan hệ lâu dài với gallery nghệ thuật

• Quan hệ cá nhân hoặc học thuật với nghệ sĩ

Nhờ đó, họ thường đạt được những thỏa thuận đôi bên cùng có lợi, mua tác phẩm trực tiếp ở thị trường sơ cấp, đôi khi với mức giá ưu đãi, đồng thời hỗ trợ sự nghiệp nghệ sĩ về lâu dài.

Nhà sưu tầm tư nhân: Mua bằng đam mê và chiến lược

Nhóm thứ hai là nhà sưu tầm tư nhân - những người đam mê nghệ thuật, nhưng cũng rất ý thức về nghệ thuật như một khoản đầu tư. Họ mua nghệ thuật:

• Bằng cảm xúc (aesthetic & emotional value)

• Nhưng cũng bằng lý trí (investment awareness)

Phần lớn nhà sưu tầm bắt đầu bằng việc mua tác phẩm của nghệ sĩ mới nổi (emerging artists) ở thị trường sơ cấp, trong khoảng giá từ 1.000 đến 25.000 USD. Ở phân khúc này, nghệ thuật vẫn còn tương đối dễ tiếp cận, trong khi biên độ tăng giá theo tỷ lệ phần trăm lại rất cao.

Installation view at the ING Art Center in Brussels, Belgium, where ING Belgium showcases its impressive art collection.

Thực tế cho thấy, nhiều tác phẩm trong phân khúc này có thể:

• Tăng gấp đôi

• Gấp ba

• Hoặc hơn nữa trong vòng 5 - 10 năm

Tuy nhiên, khi xét về lợi nhuận tuyệt đối, đầu tư vào nghệ sĩ đã thành danh (established artists) thường mang lại kết quả lớn hơn. Những nghệ sĩ này đã:

• Có lịch sử giao dịch ổn định

• Có nhu cầu thị trường nhất quán

• Được "định vị" trong canon của lịch sử nghệ thuật đương đại

Ví dụ:

• Một tác phẩm tăng 20% từ 200.000 USD lên 240.000 USD tạo ra 40.000 USD lợi nhuận

• Trong khi một tác phẩm tăng 300% từ 2.000 USD lên 6.000 USD chỉ tạo ra 4.000 USD

Ở cấp độ cao hơn, thậm chí có những trường hợp nhà sưu tầm mua tác phẩm của nghệ sĩ đã thành danh ở thị trường sơ cấp, rồi bán lại ngay tại đấu giá, với giá tăng thêm nhiều con số: 200.000 USD → 2.000.000 USD

Nhà đầu tư và doanh nghiệp: Nghệ thuật như một tài sản

Nhóm thứ ba là nhà đầu tư tư nhân và doanh nghiệp. Ở đây, nghệ thuật được xem như một kênh phân bổ tài sản dài hạn. Nhiều tập đoàn đa quốc gia, ngân hàng, thương hiệu lớn và các tổ chức tài chính liên tục mua nghệ thuật hiện đại và nghệ thuật đương đại như một phần trong chiến lược đầu tư. Khi được thực hiện đúng cách, đầu tư nghệ thuật có thể an toàn và sinh lời hơn cả cổ phiếu.

Bên cạnh yếu tố tài chính, còn có những động cơ khác:

• Địa vị xã hội

• Quyền lực biểu tượng

• Giá trị thương hiệu và hình ảnh

Điều này áp dụng cho cả người sưu tầm mua nghệ sĩ mới nổi, lẫn những giao dịch phá kỷ lục như việc một Sheikh mua Picasso với mức giá chưa từng có tại đấu giá.

Nghệ thuật đắt vì là tài sản sưu tầm đặc biệt

Yếu tố kinh tế của nghệ thuật không khác bản chất so với các tài sản sưu tầm khác:

• Thẻ Pokémon hiếm

• Đồng hồ Rolex

• Rượu vang lâu năm

• Sneaker phiên bản giới hạn

• NFT

• Túi xách Gucci độc quyền

Tất cả đều kết nối giữa tính khan hiếm - giá trị biểu tượng - tiềm năng sinh lời.

Chính sự giao thoa giữa nghệ thuật, đầu tư và địa vị xã hội đã đẩy nghệ thuật hiện đại và nghệ thuật đương đại lên những mức giá cao, đôi khi gây choáng ngợp, nhưng hoàn toàn hợp lý khi nhìn từ bên trong hệ sinh thái thị trường nghệ thuật toàn cầu.

Xem thêm:

Phần 1

Phần 2

Phần 4

Nguồn: Contemporary Art Issue

Biên dịch: Đặng Anh