Bí mật đằng sau giá trị triệu đô của nghệ thuật đương đại (Phần 1)

Điều gì quyết định giá trị của một tác phẩm nghệ thuật?

Người bán đấu giá gõ búa. Một tác phẩm nghệ thuật đương đại được bán với giá bảy, tám, thậm chí chín con số. Ngay sau đó, dư luận phẫn nộ dấy lên: "Tai tiếng!", "Rửa tiền!", "Lừa đảo!" - những phản ứng quen thuộc mỗi khi nghệ thuật chạm đến những con số khổng lồ.

Bức "No 7" (1951) của Mark Rothko được bán với giá 82,5 triệu đô la tại Sotheby's ở New York. Nhiều người thắc mắc: đó chỉ là một bức tranh nghệ thuật trừu tượng mà "một đứa trẻ 7 tuổi cũng có thể vẽ được". Hay Mussels White Sauce của Marcel Broodthaers - một nồi nghêu với nước sốt trắng đổ ra - làm sao một vật dụng hàng ngày lại được tôn vinh thành kiệt tác trị giá hàng triệu đô la?

Vậy ai hoặc điều gì quyết định giá trị của những tác phẩm này?

Ba yếu tố quyết định giá trị

Giá trị kinh tế của nghệ thuật hiện đại và nghệ thuật đương đại được quyết định bởi ba yếu tố chính: tầm quan trọng lịch sử nghệ thuật của nghệ sĩ và tác phẩm, quy luật cung cầu và khả năng sinh lời đầu tư.

Mark Rothko’s ‘No. 7’ (1951) being hung by art handlers before its sale in 2021 for $82.5 million at Sotheby’s in New York.

Nhưng câu trả lời này chưa đủ. Khi nói Mark Rothko chỉ là "phết sơn lên canvas", người ta đang mắc sai lầm tương tự như khi nói Lionel Messi hay Cristiano Ronaldo kiếm hàng triệu chỉ vì "đá quả bóng" hoặc Paulo Coelho chỉ vì "viết những câu chuyện tưởng tượng".

Phía sau mỗi tác phẩm là cả một đời làm việc chăm chỉ, cống hiến và tài năng khổng lồ. Chỉ một số ít cá nhân được ban thiên phú mới có thể đạt đến đỉnh cao nghệ thuật. Nghệ thuật thực sự có ý nghĩa, giá trị kinh tế vượt xa tổng các nguyên vật liệu - mang theo một giá trị được thấm nhuần, giống như cách một bức thư viết tay của người yêu cũ quý giá hơn nhiều so với chỉ mực và giấy.

Ba tầng giá trị: từ vật liệu đến di sản

Trong nghệ thuật thị giác, chúng ta phân biệt ba loại giá trị:

• Giá trị vật liệu - tổng chi phí canvas, sơn và các nguyên liệu sử dụng. Đây là mức giá thấp nhất, thường chỉ vài trăm đô la.
• Giá trị trang trí - giá của một tác phẩm dùng để trang trí không gian, được tính theo chi phí vật liệu cộng giờ công lao động. Một bức tranh trang trí đẹp có thể có giá từ 200 đến 2.000 đô la, tùy thuộc vào kích thước và độ phức tạp.
• Giá trị nghệ thuật/lịch sử nghệ thuật - giá trị của tác phẩm như một phần di sản văn hóa và đối tượng sưu tầm. Đây là nơi con số có thể lên đến hàng triệu, thậm chí trăm triệu đô la.

Công thức đơn giản: Giá trị vật liệu < Giá trị trang trí < Giá trị nghệ thuật/lịch sử nghệ thuật

Ranh giới giữa trang trí và nghệ thuật

Nghệ thuật thực sự bắt đầu khi vượt qua ranh giới trang trí.

Bất kỳ ai cũng có thể mua canvas và sơn, tạo ra một bức tranh nghệ thuật trừu tượng đẹp mắt để trang trí phòng khách. Nhưng để trở thành một nghệ sĩ được công nhận và xây dựng tên tuổi trong giới nghệ thuật bằng cách sáng tạo những tác phẩm nguyên bản, có ý nghĩa và đương đại - đó là một thử thách hoàn toàn khác. Bất kỳ ai cũng có thể làm cái trước, nhưng chỉ một số ít người sẽ thành công làm được cái sau. Đây chính là điểm phân biệt giữa "người vẽ tranh" và "nghệ sĩ".

Giá trị của những tác phẩm nghệ thuật đương đại này bắt đầu từ chỉ 1.000 đô la, có thể lên đến 500.000 đô la và thậm chí lên đến 300 triệu đô la. Và đây chính là cầu nối đưa chúng ta đến chương quan trọng tiếp theo để hiểu tại sao nghệ thuật hiện đại và nghệ thuật đương đại có thể đắt đỏ đến vậy: thị trường nghệ thuật.
Xem thêm:
Phần 2
Phần 3 
Phần 4
Nguồn: Contemporary Art Issue
Biên dịch: Đặng Anh