Franz Kline và phong cách hội họa hành động của ông (Phần 1)

Điều gì sẽ xảy ra nếu ngay từ đầu chúng ta không hề có ý định giải mã chữ tượng hình? Nếu chúng không phải là ký hiệu, mà đơn thuần chỉ là những hình thức thẩm mỹ được tạo ra để thưởng thức như nghệ thuật thì sao? Với những người không thể đọc được chữ tượng hình, chúng vẫn có thể được cảm nhận như nghệ thuật thị giác. Chính cách nhìn này đã mở ra một hướng tiếp cận mới để hiểu nghệ thuật trừu tượng, đặc biệt là trong Chủ nghĩa Biểu hiện Trừu tượng. Trong bối cảnh đó, Franz Kline xuất hiện như một nhân vật then chốt, đại diện cho thời điểm mà giới nghệ thuật bắt đầu đặt câu hỏi: liệu việc diễn giải có còn cần thiết trong nghệ thuật trừu tượng hay không? Phong cách đặc trưng của Franz Kline được nhận diện qua những nét cọ mạnh mẽ, mang tính cử chỉ, thường được tạo ra bằng cọ sơn nhà thay vì công cụ hội họa truyền thống. Thoạt nhìn, các nét cọ này có thể gợi nhớ đến Hội họa Hành động của Jackson Pollock hay Willem de Kooning. Nhưng trong khi những họa sĩ đó tạo ra những tác phẩm có ý nghĩa sâu xa, Kline lại tạo ra những tác phẩm không đại diện cho điều gì ngoài chính nó. Như chính Franz Kline từng khẳng định, các nét cọ của ông “không liên quan đến bất kỳ thực thể nào khác ngoài sự tồn tại của chính chúng”.

ĐI TÌM FRANZ KLINE

Nếu có một họa sĩ nào có thể dành cả đời để khai thác chiều sâu của tiềm thức thì đó chính là Franz Kline. Cuộc sống thời thơ ấu của Kline đầy rẫy đau khổ. Cha ông mất khi Franz mới bảy tuổi, và mẹ ông không lâu sau đó bỏ rơi ông vào trại trẻ mồ côi rồi tái hôn. Sau này, vợ của Franz cũng thường xuyên mắc bệnh tâm thần và phải ra vào các bệnh viện tâm thần. Kết hợp với sự hỗn loạn hiện sinh mà cả thế giới đang trải qua vào những năm 1940, những đấu tranh cá nhân của Kline đã biến ông trở thành hình mẫu lý tưởng cho những ý tưởng về tiềm thức và sự mặc khải huyền bí đang nổi lên trong cộng đồng Biểu hiện Trừu tượng.

Franz Kline - Untitled II, 1952,

Giống như nhiều nghệ sĩ cùng thời, Franz Kline ban đầu được đào tạo như một họa sĩ hội họa hình tượng. Những tác phẩm đầu tay của ông cho thấy khả năng nắm vững kỹ thuật tạo hình cổ điển cùng năng lực vẽ vượt trội. Kline chỉ thực sự chuyển hướng sang trường phái trừu tượng sau khi kết thân với các thành viên của Trường phái New York như Willem de Kooning, Jackson Pollock, Robert Motherwell, Hans Hofmann và Philip Guston. Dưới ảnh hưởng của họ, Kline thu hẹp phạm vi tập trung, khám phá bản chất của nét cọ trong những bức tranh hành động quy mô lớn với bảng màu đen trắng đơn giản. Nhưng khi nhìn vào những tác phẩm đầu tiên của ông, mặc dù mang tính chất hình tượng, chẳng hạn như Con rối trong hộp sơn, người ta vẫn thấy một số nét cọ và sự nắm bắt thô sơ về bố cục và màu sắc đã định hình phong cách trừu tượng, phong cách cuối cùng đã làm nên tên tuổi của ông.

MỐI LIÊN HỆ GIỮA FRANZ KLINE VÀ CHỦ NGHĨA TỐI GIẢN

Mặc dù có mối quan hệ thân thiết và cho đến ngày nay vẫn thường được xếp chung với các thành viên sáng lập của trường phái Biểu hiện Trừu tượng New York, di sản nghệ thuật của Franz Kline lại khác biệt với họ ở một khía cạnh then chốt và mang tính quyết định. Trong khi các họa sĩ Biểu hiện Trừu tượng khác khai thác cảm xúc, trực giác và tiềm thức của chính họ để tạo ra những tác phẩm mang đậm tính cá nhân và chứa đựng nhiều ý nghĩa ẩn giấu, thì Kline lại tập trung vào các đặc tính hình thức của hội họa, như chất liệu sơn, nét cọ, bố cục và màu sắc.

Franz Kline - Untitled – Locomotive

Ông đã mượn kỹ thuật vẽ tranh bằng cử chỉ do các đồng nghiệp thuộc trường phái Biểu hiện Trừu tượng sáng tạo ra, và từ đó phát triển phong cách riêng biệt, năng động và giàu tính thể chất của mình. Nhưng không có yếu tố huyền bí hay ý nghĩa ẩn giấu nào trong những bức tranh hành động mang tính biểu tượng của Kline. Hơn nữa, các bố cục hội họa của Kline không xuất phát từ sự bộc phát hay bản năng thuần túy như tranh của Jackson Pollock. Trái lại, chúng được tính toán và chuẩn bị kỹ lưỡng từ trước, thường được phác thảo chi tiết trên các trang của những cuốn danh bạ điện thoại cũ.

Franz Kline - Untitled – Rocking Chair

Thay vì giải thích hay phân tích nội dung tác phẩm, Franz Kline khuyến khích người xem trực tiếp tương tác với các nét vẽ và bố cục, không tìm kiếm biểu tượng hay tầng nghĩa ẩn dụ, mà tập trung cảm nhận những yếu tố hình thức thuần túy của hội họa. Những tác phẩm này đều xoay quanh sự cảm thụ thẩm mỹ độc đáo về những nét cọ đặc trưng của ông và khoảng không gian âm xung quanh. Kline tin rằng tác động cảm xúc của tác phẩm có thể được cảm nhận trọn vẹn thông qua việc chiêm ngưỡng các phẩm chất hình thức này, và ông khẳng định đó mới chính là điều quan trọng nhất cần tập trung. Thông qua phong cách cá nhân này, ông trở thành một cầu nối giữa chủ nghĩa thần bí của trường phái Biểu hiện Trừu tượng và chủ nghĩa hình thức được trường phái Tối giản theo đuổi.

Nguồn: ideelart

Biên dịch: Thu Thảo

Xem tiếp bài viết phần 2 tại đây