Ngôn ngữ của cảm xúc: Những nghệ sĩ vẽ nên cảm xúc thuần khiết (Phần 2)

CHỦ NGHĨA BIỂU HIỆN TRỪU TƯỢNG: THẾ GIỚI PHỨC TẠP CỦA CẢM XÚC

Thời kỳ hậu Thế chiến II đã mang đến một nhu cầu cấp thiết mới cho hội họa cảm xúc. Các họa sĩ Biểu hiện Trừu tượng, trong quá trình đối diện với những lo âu hiện sinh của thời đại và chịu ảnh hưởng sâu sắc từ tâm lý học, đã xem mặt toan như một “đấu trường” cho sự bộc lộ cảm xúc nội tâm. Nhiều nghệ sĩ trong số này đã trải qua những chu kỳ cảm xúc cá nhân mãnh liệt, bao gồm cả rối loạn lưỡng cực, điều này đã ảnh hưởng sâu sắc đến tác phẩm của họ. Tuy nhiên, họ đã vượt lên trên sự thể hiện cá nhân đơn thuần để tạo ra nghệ thuật nói lên những cảm xúc phổ quát của con người.

Trong phong trào này, hai cách tiếp cận riêng biệt đã xuất hiện:

Các họa sĩ trường phái Hành động như Jackson Pollock đã sử dụng chính hành động vẽ tranh như một cách thể hiện cảm xúc: nhỏ giọt, vẩy sơn và nhảy múa xung quanh bức tranh. Pollock, người đã trải qua những chu kỳ tâm trạng mãnh liệt trong suốt cuộc đời, đã chuyển hóa những biến động cảm xúc cá nhân của mình thành một phương pháp vẽ tranh mang tính cách mạng, vừa thể hiện trạng thái nội tâm của ông vừa tạo ra những trải nghiệm cảm xúc mạnh mẽ cho người xem.

Number 18 - Jackson Pollock (1950)

Ngược lại, các họa sĩ Trường màu như Mark Rothko lựa chọn một con đường khác. Họ kiến tạo những không gian thị giác được sắp đặt cẩn trọng, nhằm khơi gợi các trạng thái cảm xúc cụ thể thông qua những mảng màu rực rỡ rộng lớn. Tuy nhiên, phương pháp có vẻ điềm tĩnh và có tính kiểm soát này lại song hành với những giằng xé nội tâm, trầm cảm và cường độ cảm xúc cao trong đời sống cá nhân của Rothko, tạo nên một nghịch lý đầy cuốn hút: kỹ thuật hội họa chặt chẽ được sinh ra từ trải nghiệm cảm xúc sống động và đau đớn.

ROTHKO: BẬC THẦY CỦA SỰ SIÊU PHÀM VỀ CẢM XÚC

Mark Rothko là minh chứng cho mối quan hệ phức tạp giữa trải nghiệm cảm xúc cá nhân và nghệ thuật cảm xúc có chủ đích. Trong suốt cuộc đời mình, Rothko đã trải qua những chu kỳ trầm cảm và cường độ cảm xúc mãnh liệt, đồng thời hoàn thiện nghệ thuật vẽ nên những cảm xúc thuần khiết cho người xem. Mục tiêu mà ông đặt ra là thể hiện "những cảm xúc cơ bản của con người: bi kịch, hưng phấn và diệt vong" chỉ thông qua mối quan hệ giữa các màu sắc.

Những giằng xé cảm xúc cá nhân của Rothko đã nuôi dưỡng sự thấu hiểu sâu sắc của ông về đời sống nội tâm con người, tuy nhiên cách tiếp cận nghệ thuật của ông vẫn rất bài bản và có chủ đích. Ông hiểu rằng quy mô và màu sắc tác động sâu sắc đến tâm lý. Tranh của ông được vẽ với kích thước lớn một cách có chủ ý để bao trùm người xem, tạo ra những cuộc gặp gỡ thân mật, bỏ qua sự phân tích lý trí. Thông qua kỹ thuật phủ nhiều lớp màu mỏng một cách tỉ mỉ, ông đã tạo ra những màu sắc dường như biết thở và biến đổi, có lẽ phản ánh trải nghiệm biến động cảm xúc của chính ông, đồng thời phục vụ mục đích lớn lao hơn là tạo ra những cuộc gặp gỡ cảm xúc phổ quát.

Sự hiện thực hóa trọn vẹn nhất cho tầm nhìn nghệ thuật của Rothko chính là Nhà nguyện Rothko tại Houston, một không gian tâm linh nơi du khách ngồi trong im lặng chiêm nghiệm, được bao quanh bởi những bức tranh gần như đơn sắc. Tại đây, nghệ thuật không còn là đối tượng để nhìn ngắm hay phân tích, mà trở thành sự hiệp thông cảm xúc thuần khiết. Đây là thành quả đỉnh cao của một nghệ sĩ đã chuyển hóa những hiểu biết cảm xúc cá nhân thành nghệ thuật siêu việt dành cho người khác.

Rothko Chapel - Mark Rothko (1964-1967)

Nguồn: ideelart

Biên dịch: Thu Thảo

Xem tiếp bài viết phần 3 tại đây