Lê Quý Tông: “Để rơi vào trạng thái bối rối, vội vã và mơ hồ… khi đó, chính là môi trường tốt cho sáng tạo, và thức tỉnh”

Dường như chúng ta không thể đoán được mọi việc. Những sự xuất hiện bất ngờ và không có lô-gic tạo cho chúng ta cách phải thích ứng và giải quyết một cách sáng tạo nhất. Đấy chính là điều thú vị. Vì thế, với tôi đặt sự bất ngờ từ các thông điệp của hình ảnh là điều quan trọng. Và lần lượt những hình ảnh tiếp diễn mặc những ý thức về thời gian, không gian, khoảng cách, văn hoá, thói quen tư duy và điểm nhìn… Để rơi vào trạng thái bối rối, vội vã và mơ hồ… khi đó, chính là môi trường tốt cho sáng tạo, và thức tỉnh.  

 

Lê Quý Tông 

Lớn lên trong một gia đình mà hơi thở nghệ thuật vốn hiện diện tự nhiên qua người cha và những người bạn họa sĩ cùng thời, Lê Quý Tông không nhìn nghệ thuật như một giấc mộng phù hoa. Anh đi qua tuổi thơ thiếu thốn nhưng thong dong của Hà Nội những năm tháng cũ, tiếp nhận nhịp sống ấy để rồi khi bước ra khỏi Đại học Mỹ thuật Việt Nam vào năm 2000, anh mang theo một cái nhìn trầm tĩnh, có phần hoài nghi trước những chuyển động vội vã của thời đại.

Nguồn: Nguyen Art Foundation

Nguồn: Nguyen Art Foundation

Nguồn: Nguyen Art Foundation

Thực hành nghệ thuật của Lê Quý Tông qua hơn hai thập kỷ là một chuỗi chuyển dịch mạnh mẽ từ hình thức tả thực sang phong cách vị niệm và thử nghiệm đa chất liệu. Ở giai đoạn đầu sự nghiệp (những năm 2000), anh chủ yếu được biết đến qua các bức hoạ phúng dụ về cảnh quan đô thị Hà Nội đang thay đổi chóng mặt, những kiến trúc lịch sử hay các dấu ấn công nghiệp, cơ khí mang sắc thái trầm buồn. 

Nguồn: Nguyen Art Foundation

Bước sang thập niên 2010, cách tiếp cận của anh có bước ngoặt quan trọng khi anh bắt đầu khai thác những hình ảnh lưu trữ trên truyền thông đại chúng, báo chí hay những tư liệu lịch sử. Bằng kỹ thuật cắt bỏ ngữ cảnh gốc, giải cấu trúc, phủ lớp sơn dầu, acrylic, in lụa và kết hợp các hiệu ứng thị giác như phim chụp X-quang, anh xóa nhòa ranh giới tự sự ban đầu của chúng. Cảm hứng này được ứng dụng mạnh mẽ hơn khi anh tiếp cận những tư liệu về các cuộc đàm phán lịch sử như Hiệp định Paris, nơi tồn tại nhiều góc khuất mà truyền thông thông thường không thể lột tả hết. Qua đó, tác phẩm của anh xoáy sâu vào những chủ đề xoay quanh ký ức tập thể, sự thật, sự tự do, kích thích người xem đưa ra những diễn giải vượt khỏi các khuôn khổ thường thấy về bản ngã và xã hội. 

Nguồn: Nguyen Art Foundation

Nguồn: Nguyen Art Foundation

Bộ tác phẩm “Lam” (True Blue) © Lê Quý Tông

Bộ tác phẩm “Lam” (True Blue) © Lê Quý Tông

Bộ tác phẩm “Lam” (True Blue) © Lê Quý Tông

Sự sáng tạo không ngừng nghỉ của Lê Quý Tông được ghi dấu qua nhiều chuỗi tác phẩm và triển lãm cá nhân gây tiếng vang. Tiêu biểu như triển lãm Lam (True Blue) năm 2015 tại Manzi Art Space (Hà Nội), nơi anh sử dụng sắc xanh lam chứa đựng cả hy vọng lẫn nỗi buồn để phủ lên các đường nét tư liệu lịch sử. Tiếp đó là chuỗi triển lãm Vàng Ròng (True Gold) kéo dài qua 3 chương từ năm 2016 đến 2019 (tại Địa Project, Vin Gallery và Flamingo Đại Lải), nơi anh kết hợp chất liệu vàng thật, nhũ vàng, đèn LED và cờ để bàn luận về lòng trung thành, tàn cuộc và hành trình tìm kiếm tự do. Đến các sáng tác gần đây như Điều kiện làm người hay Thổn thức mênh mang, anh tiếp tục đào sâu vào trạng thái bối rối, hoang mang và suy tư về niềm tin của con người trong một thế giới đầy biến động.

Không chạy theo những dự án hào nhoáng hay thị hiếu đám đông, Lê Quý Tông lặng lẽ miệt mài trong xưởng vẽ như một nhà khảo cổ học tâm lý. Chính thái độ đào sâu tận cùng ấy đã đưa tác phẩm của anh vào các bộ sưu tập uy tín như Post Vidai (Thụy Sĩ), Bodnar Art Collection (Hungary), Nguyễn Art Foundation,... Tuy nhiên, giá trị lớn nhất ở Lê Quý Tông có lẽ không nằm ở những danh xưng hay bộ sưu tập, mà nằm ở tinh thần của một nghệ sĩ dám dấn thân vào những khoảng tối của ký ức, dùng cọ vẽ để gạch đi những khuôn mẫu và trả lại cho hội họa chiều sâu của sự trăn trở… 

***

Xem và sưu tầm tác phẩm của các hoạ sĩ đương đại tại Vanvi Gallery tại đây.

Tác giả: Gia Phương

Nguồn: Manzi Art Space, Art Vietnam Gallery, Nguyen Art Foundation, Hanoi Grapevine 

Đọc thêm:

Họa sĩ Nguyễn Văn Tỵ: Cây đại thụ của nghệ thuật sơn mài Việt Nam 

Lý Trực Sơn: “Làm mới” nghệ thuật sơn mài truyền thống Việt Nam