Sir James Guthrie: Sự chuyển mình giữa hai thế giới

Tiểu sử 

Sir James Guthrie (1859-1930) là một trong những họa sĩ Scotland nổi bật vào cuối thế kỷ XIX và đầu thế kỷ XX. Ông được biết đến vừa với vai trò là thành viên của Glasgow Boys – một nhóm nghệ sĩ trẻ góp phần làm mới hội họa Scotland đương thời, vừa là một trong những họa sĩ chân dung được đánh giá cao trong giới nghệ thuật Anh. Hành trình sáng tác của Guthrie trải dài từ những khung cảnh đời thường ở vùng nông thôn Scotland đến các chân dung của những nhân vật thuộc tầng lớp thượng lưu và có vị thế trong xã hội.

Sinh tại Greenock, Guthrie ban đầu theo học luật trước khi quyết định theo đuổi hội họa. Ông từng đến London và Paris để học hỏi nghệ thuật, nhưng phần lớn sự nghiệp lại gắn bó với Scotland. Tại đây, ông tìm thấy nguồn cảm hứng từ cảnh quan và cuộc sống của những vùng quê xung quanh mình, đồng thời dần hình thành một phong cách chịu ảnh hưởng từ những chuyển biến mới trong hội họa châu Âu.  

Midsummer (1892) © Sir James Guthrie

Từ “Glasgow Boys” đến biểu tượng chân dung Scotland  

Trong những năm đầu sự nghiệp, Guthrie tham gia vào Glasgow Boys, một nhóm họa sĩ có chung mong muốn thoát khỏi những quy chuẩn hàn lâm đang chi phối nghệ thuật Scotland. Thay vì tập trung vào các chủ đề lịch sử hay những bố cục được trau chuốt trong xưởng vẽ, họ hướng sự chú ý tới thiên nhiên, con người và những sinh hoạt rất đỗi bình thường của cuộc sống đương thời. Việc vẽ trực tiếp ngoài trời cũng trở thành một phần quan trọng trong cách làm việc của nhóm.

Poppleton (1882) © Sir James Guthrie

To Pastures New (1883) © Sir James Guthrie

Guthrie đặc biệt quan tâm đến đời sống nông thôn Scotland. Những nhân vật bình dị, khu vườn, cánh đồng hay cảnh sinh hoạt thường ngày xuất hiện trong các sáng tác của ông với một vẻ tự nhiên, bình dị và không phô trương. Tác phẩm In the Orchard (1886) là một ví dụ tiêu biểu cho giai đoạn này trong sự nghiệp của ông. 

In the Orchard (1885-1886) © Sir James Guthrie

Những nét cọ rộng và rõ trên bề mặt tranh tạo nên cảm giác tươi mới, đồng thời cho thấy sự quan tâm của Guthrie tới ánh sáng, màu sắc và bầu không khí của cảnh vật. Phong cách ấy chịu ảnh hưởng từ chủ nghĩa hiện thực Pháp, đặc biệt là Jules Bastien-Lepage (1848-1884), cũng như những tìm tòi mới đang diễn ra trong hội họa châu Âu thời bấy giờ.

Theo thời gian, Guthrie dần chuyển trọng tâm sang nghệ thuật chân dung. 

Mrs. Craig Sellar of Ardtornish (1910) © Sir James Guthrie

Đây cũng là bước ngoặt quan trọng trong sự nghiệp của ông. Khi tên tuổi được biết đến rộng rãi, Guthrie nhận được nhiều đơn đặt hàng từ các cá nhân và tổ chức, trở thành một gương mặt đáng chú ý trong truyền thống chân dung xã hội của Anh vào đầu thế kỷ XX. 

Một trong những tác phẩm đáng chú ý của Guthrie là Portrait of Miss Isabella H. Gardiner (1899) – vẽ người em họ của ông. Bức tranh cho thấy rõ ảnh hưởng của James McNeill Whistler trong cách sử dụng những gam màu trầm và tiết chế. Nền tranh, trang phục và tổng thể bố cục đều được xử lý với bảng màu xám, nâu và những sắc độ nhẹ, khiến sự chú ý tập trung vào gương mặt và đôi tay của nhân vật. Guthrie không cố tạo ra một hình ảnh quá kiểu cách mà thay vào đó, ông giữ cho chân dung một vẻ tĩnh lặng và gần gũi, qua đó gợi mở phần nào tính cách của người được vẽ.

Portrait of Miss Isabella H. Gardiner (1899) © Sir James Guthrie

Sự chuyển hướng sang tranh vẽ chân dung cũng đưa Guthrie vào một dòng chảy rộng lớn hơn của nghệ thuật Anh đương thời. Cuối thế kỷ XIX, hội họa Anh ngày càng tiếp nhận những ảnh hưởng từ nghệ thuật Pháp, đặc biệt là cách xử lý ánh sáng, màu sắc và nét cọ của trường phái Ấn tượng. Guthrie cùng những họa sĩ như John Singer Sargent (1856-1925), Sir John Lavery (1856-1941) và Ambrose McEvoy (1878-1927) đã góp phần tạo nên diện mạo mới cho nghệ thuật chân dung Anh, nơi việc ghi lại diện mạo của nhân vật dần được kết hợp với việc thể hiện cá tính và bầu không khí của người được vẽ. 

Portrait of Madame X (1884) © John Singer Sargent

Lady Evelyn Farquhar (1906) © Sir John Lavery 

Portrait of Lady Diana Cooper (1916) © Ambrose McAvoy

Một tên tuổi được khẳng định 

Danh tiếng của Guthrie ngày càng được củng cố trong những năm đầu thế kỷ XX. Năm 1902, ông trở thành Chủ tịch Royal Scottish Academy và được phong tước hiệp sĩ vào năm 1903. Từ một họa sĩ trẻ gắn bó với những cảnh đời thường ở vùng quê Scotland, Guthrie dần trở thành một nhân vật có vị trí quan trọng trong đời sống nghệ thuật của đất nước. 

Di sản để lại 

Điều làm nên vị trí riêng của Sir James Guthrie nằm ở sự chuyển biến tự nhiên trong chính hành trình nghệ thuật của ông. Từ những khu vườn, cánh đồng và con người bình dị của Scotland đến những chân dung được đặt hàng bởi giới thượng lưu, Guthrie luôn duy trì sự quan tâm tới thế giới thực và những con người ông quan sát. Nếu những sáng tác thời kỳ đầu cho thấy tinh thần đổi mới của Glasgow Boys, thì các tác phẩm chân dung về sau lại cho thấy khả năng của ông trong việc đưa tinh thần hội họa hiện đại vào một thể loại vốn có truyền thống lâu đời. Từ đó, Guthrie đã trở thành một trong những nghệ sĩ quan trọng góp phần nối kết hội họa Scotland với những chuyển động rộng lớn hơn của nghệ thuật châu Âu vào thời điểm giao hoà quan trọng giữa hai thế kỷ. 

***

Tác giả: Gia Phương

Nguồn: National Galleries, Dreweatts 

Đọc thêm: 

Glasgow Boys: Cuộc nổi loạn trữ tình của hội họa Scotland trước ngưỡng hiện đại

Cách John Singer Sargent với bức chân dung “Madame X” đã làm đảo lộn xã hội thượng lưu Paris ( Phần 1 )