Khi Sam Gilliam khẳng định vị thế bậc thầy theo cách của riêng mình

Vào cuối những năm 1960, Sam Gilliam đã trải qua một sự thay đổi lớn. Nhà báo Andrew Hudson của tạp chí Artforum đã ghi nhận sự thay đổi này trong ấn bản tháng 3 năm 1968 của tạp chí:

“Đột ngột và đầy kịch tính, một nghệ sĩ từng là tín đồ của Trường phái Màu sắc Washington đã bứt phá khỏi lối vẽ những ‘mảng màu phẳng’, để xuất hiện như một họa sĩ nguyên bản, độc lập và tự thân khẳng định vị thế của mình.” - Andrew Hudson, “Sam Gilliam, Bộ sưu tập Phillips và Phòng trưng bày Jefferson Place”. 'Artforum'. Bản in; tháng 3 năm 1968.

Sam Gilliam, Ray VIII, 1970.

Khi ấy, Gilliam đang ở độ tuổi giữa 30 và bắt đầu thử nghiệm táo bạo với ranh giới giữa hội họa và điêu khắc, giữa hình ảnh và vật thể. Chiến lược của ông rất tài tình: tháo rời tấm toan vải khỏi khung hình chữ nhật đỡ và để nó treo lơ lửng trong không gian, nằm giữa chiều thứ hai và chiều thứ ba; vẽ lên tấm toan bằng cách ngâm nó trong sơn acrylic, sau đó xoắn và gấp vải cho đến khi màu sắc bùng nổ, lan rộng và hòa quyện vào nhau. Với cách tiếp cận này, Gilliam đã trao cho tấm toan một vai trò lớn hơn trong quá trình sáng tạo nghệ thuật – ông để nó vừa là một tác phẩm điêu khắc và một cây cọ, ngoài vai trò là một bề mặt và một bức tranh. Cách tái tư duy những công cụ căn bản của nghệ thuật, trong mối quan hệ với cơ thể và hành động của nghệ sĩ, là một bước đi mang tính cách mạng. Đây chính là đóng góp quan trọng nhất của Gilliam cho lịch sử mỹ thuật, đồng thời là động lực đưa ông đến thành công nghề nghiệp. Tác phẩm trừu tượng Ray VIII là một tượng đài của giai đoạn then chốt này, thể hiện Gilliam ở đỉnh cao phong độ sáng tạo.

Với kích thước trải dài hơn 2,4 mét, tác phẩm này là một phần trong loạt tranh Ray của Gilliam, được ông bắt đầu thực hiện vào năm 1970. Phần viền của toan được vát cạnh, tạo cảm giác như bức tranh đang vươn ra khỏi không gian, kích hoạt nhiều tầng cảm nhận thị giác khác nhau. Những mảng màu xanh lam óng ánh, đỏ, hồng và cam bung nở và bùng phát trên bề mặt, tạo nên một bản giao hưởng màu sắc đầy mê hoặc. Những vệt sơn đỏ thẫm dẫn dắt ánh nhìn của người xem xuyên suốt tác phẩm, tạo thành một vòng cung cân bằng với các nếp gấp dọc của bức tranh. Quá trình tô màu đặc trưng của Gilliam để lại dấu ấn trong tác phẩm như một bản ghi lại quá trình sáng tạo của ông, tương tự như cách những giọt sơn của Jackson Pollock ghi lại những bước chân của ông quanh xưởng vẽ.

Tất cả những điều đó để nói rằng Ray VIII, theo một cách giản dị, là một tác phẩm ngoạn mục. Nhưng để cảm nhận trọn vẹn giá trị của tác phẩm này, cách tốt nhất là lắng nghe chính những suy nghĩ của Sam Gilliam về nó:

"Ray VIII bao gồm các khối đặc và các lớp phủ: sự kết hợp của các yếu tố rắn, hay các hình khối kim loại, được nhìn nhận như những khối hình trên một bề mặt sơn được cào và tạo rãnh. Đó là một bức tranh được xây dựng, ở chỗ nó vượt qua khoảng trống giữa vật thể và người xem, để trở thành một phần của không gian phía trước mặt phẳng hình ảnh. Nó đại diện cho một hành động chuyển tiếp thuần túy. Bề mặt không còn là mặt phẳng cuối cùng của tác phẩm nữa. Thay vào đó, nó là sự khởi đầu của một bước tiến vào sân khấu của cuộc sống.” - Sam Gilliam trong: Annie Gawlak, “Solids and Veils,” Art Journal, số 50, tập 1, 1991, trang 10.

Nguồn: Sotheby's

Biên dịch: Thu Thảo