Choi Xooang: Eolgul, giải phẫu học, và những “thực thể vô thể”

“If one feels uncomfortable physically or mentally when viewing my work, I would say it worked.”

[Nếu người xem cảm thấy khó chịu cả về thể xác lẫn tinh thần khi xem những tác phẩm của tôi, thì tôi có thể nói rằng chúng đã hoàn thành sứ mệnh của mình.]

— Choi Xooang 

Noise (2016), từ Triển lãm Eolgul

Nếu có một điều khiến tác phẩm của Choi Xooang trở nên đáng nhớ, thì đó không phải là sự kỳ dị của những cơ thể hay bộ phận mà ông đã nhào nặn nên, mà là cảm giác bất an và có phần khó chịu chúng mang tới cho những người xem.

Thoạt nhìn, những tác phẩm của Choi có lớp da mềm mại, được điểm chấm chi tiết bởi những mạch máu, nếp nhăn và lỗ chân lông trông giống con người đến kinh ngạc. Nhưng những “con người” và bộ phận cơ thể ấy của Choi đi ngược lại mọi quy luật của giải phẫu học. 

Hàng trăm cánh tay xếp chồng tạo thành đôi cánh, các ngón tay sinh sôi thành một khối dính chặt với nhau, những gương mặt bị kéo giãn, nhào nặn cho ra những biểu cảm méo mó,... Đứng trước những bức tượng của Choi Xooang đồng nghĩa với việc đối diện với một điều gì đó rất gần gũi, song lại rất bất thường và kỳ dị. 

The Entangled Couple (không rõ năm sáng tác)

The Islet of Asperger Type VI (2009)

“My sculpture might be seen as hyperrealism in terms of technique, however, what I express through it, is not reality itself. I distort or exaggerate reality in order to express a certain phenomenon or status.” 

[Kỹ thuật của tôi có thể khiến người ta nghĩ đến chủ nghĩa siêu hiện thực. Nhưng tôi không hứng thú với việc sao chép thế giới như nó vốn có. Tôi chỉ mượn hiện thực, rồi bẻ cong và cường điệu nó để diễn tả những trạng thái và hiện tượng của con người.]

— Choi Xooang

Sinh năm 1975 tại Seoul, Choi Xooang tốt nghiệp Cử nhân và Thạc sĩ ngành Điêu khắc tại Đại học Quốc gia Seoul. Hơn hai mươi năm qua, ông đã trở thành một trong những gương mặt tiêu biểu của nghệ thuật đương đại Hàn Quốc với những tác phẩm điêu khắc siêu thực (Hyperrealism) về cơ thể con người. Thế nhưng, điều khiến Choi khác biệt lại không nằm ở kỹ thuật tái hiện hình ảnh con người gần như hoàn hảo, mà là việc ông coi cơ thể con người như một công cụ để ám chỉ những hiện tượng hay vấn đề nhức nhối trong xã hội hiện đại.

Ngay từ những series đầu như Vegetative State hay Pruritus, Choi đã quan tâm đến trạng thái mong manh của con người trước thế giới. Nếu Vegetative State gợi lên hình ảnh những cơ thể dường như vẫn còn tồn tại nhưng đã đánh mất sức sống, thì Pruritus - vốn có nghĩa là “cơn ngứa” trong y học - lại trở thành một phép ẩn dụ cho cảm giác bứt rứt, bất an và những tổn thương tâm lý luôn âm ỉ dưới bề mặt của đời sống hiện nay.

Isometric Female (2013), từ Triển lãm The Blind for The Blind

Mối quan tâm ấy tiếp tục được đào sâu trong Eolgul, triển lãm lấy tên từ tiếng Hàn với ý nghĩa “gương mặt”. Với phần lớn chúng ta, gương mặt là cách để nhận diện một con người. Nhưng trong tác phẩm của Choi, gương mặt không còn là một đặc điểm sinh học. Chúng bị bóp méo, kéo căng hay hòa lẫn vào các bộ phận khác của cơ thể như đang phản ánh cách con người dần đánh mất bản thân khi phải liên tục thích nghi với những kỳ vọng và xu hướng của những người xung quanh.

Sau Eolgul, Choi Xooang đã tiến thêm một bước với loạt tác phẩm Unbodied Objects (Những thực thể vô thể). 

The Wings (2009), từ Triển lãm Unbodied Objects

Theo Choi, con người ngày nay vẫn tồn tại với một cơ thể hoàn chỉnh, nhưng ngày càng bị nhìn nhận như những “vật thể” bị đánh giá, sử dụng và thay thế. Ta vẫn hiện diện giữa đám đông, song bản sắc và cảm xúc lại dần bị bào mòn bởi những chuẩn mực vô hình mà có thể chính ta đã tự tạo ra để bó buộc mình lại.

Ta có thể cho rằng các tác phẩm của Choi luôn dao động giữa hai trạng thái đối lập: 

Vừa đẹp, vừa đáng sợ. Vừa quen thuộc, lại vừa xa lạ. 

Điều thú vị là Choi Xooang hiếm khi đưa ra những lời phê phán trực diện về xã hội. Ông không kể những câu chuyện cụ thể, cũng không đưa ra đáp án cho các vấn đề mình đặt ra. Thay vào đó, ông để chính những tác phẩm của mình lên tiếng. Mỗi cánh tay, con mắt hay khuôn mặt méo mó đều trở thành một phép ẩn dụ về những áp lực vô hình mà ai trong chúng ta cũng đã và đang trải qua. Để rồi chính mỗi người xem được quyền giải mã ý nghĩa được ẩn giấu trong chúng. 

Có lẽ vì vậy mà tác phẩm của Choi Xooang có “sức nặng” đến thế. 

Chúng được nhào nặn và cắt xén để đại diện cho chính người xem - những con người bình thường, phức tạp và đáng thương. Để rồi, khi chúng ta cảm thấy bất an trước những tác phẩm ấy, có lẽ, như chính Choi đã nói, chúng đã hoàn thành được sứ mệnh của mình.

***

Tác giả: Gia Phương

Nguồn: CNN, Yatzer, Doosan Art Center, Korean Artist Project 

Đọc thêm: 

Nghệ Thuật Hàn Quốc Len Lỏi Vào Các Không Gian Triển Lãm Tại New York

Nghệ sĩ Hàn Quốc biến cơ thể thành tác phẩm nghệ thuật sống