Jian Yoo: Nghệ nhân khảm xà cừ và hành trình tái sinh nghệ thuật truyền thống Hàn Quốc

Rolls-Royce x Jian Yoo - ‘Infinite Allure’ (2022) © Jian Yoo

Họa sĩ kiêm nghệ nhân Jian Yoo là một trong những gương mặt tiên phong đưa nghệ thuật khảm xà cừ truyền thống Najeonchilgi của Hàn Quốc bước vào không gian mỹ thuật đương đại. Qua đôi bàn tay tài hoa của cô, xà cừ không còn dừng lại ở vai trò trang trí đồ thủ công mỹ nghệ đơn thuần, mà đã trở thành một ngôn ngữ thị giác sống động, ghi lại dòng chảy vô hình của thời gian, ánh sáng và cảm xúc.

Sự gắn kết của Jian Yoo với xà cừ bắt đầu từ những ký ức tuổi thơ rất đỗi tự nhiên. Cô sinh ra và lớn lên trong không gian xưởng chế tác Yoosung Crafts do cha mình thành lập vào năm 1978 – giai đoạn hoàng kim của nghề khảm xà cừ tại Seoul. 

Dù sớm quen thuộc với chất liệu này, bước ngoặt định hình tư duy nghệ thuật của Jian Yoo chỉ thực sự diễn ra khi cô sang Mỹ theo học ngành Mỹ thuật tại Viện Pratt ở Brooklyn, New York. Khoảng cách địa lý cùng góc nhìn văn hóa đa chiều đã giúp cô nhận ra tiềm năng tái sinh vô hạn của chất liệu xà cừ trong bối cảnh toàn cầu. Nhận thức đó thôi thúc cô trở về quê nhà để đồng hành cùng cha, trước khi chính thức thành lập Arijian Studio vào năm 2013, nơi người cha giàu kinh nghiệm trở thành cố vấn chuyên môn, giúp Jian Yoo hiện thực hóa những tầm nhìn nghệ thuật mới.

Một điểm tựa độc đáo trong sáng tác của Jian Yoo chính là kho tài nguyên xà cừ tự nhiên quý hiếm cùng hàng trăm tấm panô xà cừ cổ từ thập niên 1950 đến 1990 mà gia đình cô lưu giữ.

Embrace of the Ocean 02 (2023) © Jian Yoo

Do biến động thị trường và xu hướng hiện đại hóa, nguồn xà cừ tự nhiên nguyên bản – vốn sở hữu độ dày, kích thước và sắc độ ánh kim sâu thẳm mà xà cừ nuôi trồng ngày nay khó lòng sánh được – đã trở thành một di sản vô giá. Tận dụng nguồn lực này, Jian Yoo sáng tạo ra những phương pháp độc quyền để tỉ mỉ bóc tách, cắt gọt và tái cấu trúc các mảng xà cừ lâu đời. Cô kết hợp chúng với các kỹ thuật chạm khắc sâu hay kỹ thuật maki-e chế tác từ bột xà cừ, từ đó giải cấu trúc các mô-típ cổ để tạo nên những bề mặt tạo hình hoàn toàn mới, nơi quá khứ và hiện tại giao thoa tự nhiên.

Tư duy mỹ thuật của cô thể hiện trọn vẹn qua nhiều chuỗi tác phẩm mang đậm dấu ấn cá nhân. Trong loạt tác phẩm Beyond the Ocean (2021), những mảnh xà cừ được Yoo tán sắc thành những làn sóng lấp lánh và mê hoặc, với những sắc màu từ tím, vàng, xanh dương và xanh lục liên tục biến đổi tuỳ thuộc vào ánh sáng và góc độ khi quan sát. 

Beyond the Ocean (2021) © Jian Yoo

Với bộ tác phẩm GOT 96, Jian Yoo đưa chiếc mũ gat (갓) của nam giới thời Joseon ra khỏi bối cảnh lịch sử để bước vào không gian nghệ thuật đương đại. Thay cho lông ngựa và nan tre như cách làm những chiếc mũ gat nguyên bản, cô khảm từng dải xà cừ lên vành mũ, biến một vật dụng vốn dùng để che nắng và phân định địa vị xã hội thành một vật thể tỏa ra, và thu hút ánh sáng.

GOT 96 © Jian Yoo

Bên cạnh đó, các chuỗi tác phẩm như Intersection hay Bloom lại cho thấy sự bứt phá khi cô giải mã tranh hoa mận cổ điển của danh họa Jang Seung-eop thành những luồng sáng trừu tượng. Sự kết hợp giữa kỹ thuật thủ công đỉnh cao và phom dáng thiết kế tối giản còn được thể hiện rõ qua các bộ tủ mộc độc bản từng ra mắt tại triển lãm Culture Object ở New York, tiêu biểu như Rosegold Peacock 01 & 02 (2018) hay Superb Nature (2021), tái hiện khung cảnh thiên nhiên ảo diệu như một bức tranh cổ tích bằng xà cừ.

Rosegold Peacock 01 & 02 (2018) © Jian Yoo

Superb Nature (2021) © Jian Yoo

Nhờ tinh thần sáng tạo không ngừng, tên tuổi của Jian Yoo không chỉ dừng lại trong phạm vi các phòng trưng bày nghệ thuật mà còn vươn xa ở cấp độ ngoại giao và các không gian xa xỉ. 

Các tác phẩm của cô đã được lựa chọn làm quà tặng quốc gia chính thức gửi tới nguyên thủ của hơn 45 quốc gia, trong đó có Nữ hoàng Anh Elizabeth II cùng nhiều nhà lãnh đạo tại các hội nghị thượng đỉnh quốc tế. Song song với đó, cô còn nhận được lời mời hợp tác độc bản từ hàng loạt thương hiệu xa xỉ toàn cầu như Rolls-Royce, Genesis, Chanel, Christian Dior, Van Cleef & Arpels hay Cartier. Liên tục xuất hiện tại các sự kiện uy tín như Homo Faber ở Venice hay Frieze New York, Jian Yoo đã chứng minh rằng một chất liệu truyền thống hoàn toàn có thể bước qua rào cản thời gian để cất lên tiếng nói nghệ thuật đầy sức hút trên trường quốc tế.

Butterflies (2022) © Jian Yoo

Eternal Spring (2023) © Jian Yoo

From the distance (2022) © Jian Yoo

***

Tác giả: Gia Phương

Nguồn: Jian Yoo, Culture Object, Homo Faber 

Đọc thêm:

Lee Bul: Ranh giới mong manh giữa cái đẹp và “cái quái dị” 

Choi Xooang: Eolgul, giải phẫu học, và những “thực thể vô thể”