Andy Warhol là ai và tại sao ông lại quan trọng đến vậy? ( Phần 1 )

Warhol trưởng thành đúng vào thời điểm tầng lớp tinh hoa WASP — vốn nắm giữ nước Mỹ từ thời các vị lập quốc — dần bị thay thế bởi một xã hội trọng dụng năng lực, do con cháu của những cộng đồng sắc tộc từng bị gạt ra bên lề ở Nam và Đông Âu dẫn dắt — nói cách khác, bởi những người giống như ông. Dù có ý thức hay không, trong các tác phẩm của mình, ông linh cảm được rằng những biến chuyển ấy phản ánh sự lấn át của văn hóa đại chúng — truyện tranh, điện ảnh, truyền hình và quảng cáo — đối với nghệ thuật hàn lâm. Ông cũng nhận ra động lực ly tâm của trật tự bình đẳng mới này có mối liên hệ với chủ nghĩa tư bản hậu kỳ, khi cả hai cùng làm lung lay những thứ bậc truyền thống về giàu sang và địa vị. (Ông từng nói về Coca-Cola: “Coca là Coca, và dù có bao nhiêu tiền đi nữa, bạn cũng không thể mua được chai Coca ngon hơn chai mà gã ăn mày ngoài góc phố đang uống.”)

Nói cách khác, ông đã nhìn thấy trước trật tự tân tự do của thời đại chúng ta. Ông cũng tiên liệu tính phù du của hiện tại bị mạng xã hội chi phối (“Trong tương lai, ai cũng sẽ nổi tiếng toàn cầu trong 15 phút”) và sự lên ngôi của đồng tiền như thước đo tối hậu của giá trị (“Kinh doanh là nghệ thuật tuyệt vời nhất”).

Hình ảnh mà Warhol lựa chọn cho mình — một nhân vật bí ẩn với bộ tóc giả đặc trưng — có thể được hiểu vừa như sự tái hiện những biến đổi xã hội nói trên, vừa là một chiến lược khôn ngoan. (“Tôi nhận ra rằng bạn thực sự có nhiều quyền lực hơn khi im lặng,” ông từng nói.) Nhưng lối hóa thân ấy cũng đồng thời là một cách ẩn mình ngay giữa thanh thiên bạch nhật. Vì thế, dù tiểu sử của ông khá rõ ràng và cụ thể, Warhol vẫn là một ẩn số khó nắm bắt.

Thời niên thiếu
Cha của ông là một công nhân lao động; cái chết của ông khi Warhol 14 tuổi đã khiến ông bị sang chấn đến mức trốn dưới gầm giường thay vì đi dự tang lễ. Mẹ ông, Julia, có niềm yêu thích văn hóa và đã truyền điều đó cho con trai mình. Năm tám tuổi, Warhol mắc chứng múa giật (chorea), một rối loạn vận động gây ra những cử động giật không tự chủ ở mặt, vai và hông. Buộc phải nghỉ học ở nhà, ông giải khuây bằng cách đọc tạp chí. Căn bệnh để lại cho ông làn da lốm đốm và một sự tự ti suốt đời về ngoại hình, điều này biểu hiện thành một sự say mê lâu dài với vẻ hào nhoáng.

Warhol lớn lên là người đồng tính và trong một gia đình Công giáo (ít nhất là trên danh nghĩa) vào thời điểm mà cả hai điều này đều không được chấp nhận ở nước Mỹ theo đạo Tin Lành. (Tuy nhiên, Công giáo sẽ đóng vai trò lớn trong tác phẩm của ông, dù điều này thường bị các nhà phê bình và sử gia xem nhẹ—nhưng đó là câu chuyện sau.) Sau khi tốt nghiệp trung học, ông theo học tại Học viện Công nghệ Carnegie danh tiếng (nay là Đại học Carnegie Mellon). Trước khi trở nên nổi tiếng, ông kiếm sống bằng nghề họa sĩ minh họa thương mại, đủ thành công để mua một căn nhà phố ở khu Upper East Side của Manhattan, nơi ông và Julia cùng sinh sống.

Họa sĩ minh họa thương mại
Warhol đến New York để theo đuổi sự nghiệp nghệ thuật thương mại, nhận công việc chuyên nghiệp đầu tiên là vẽ giày cho tạp chí Glamour vào cuối những năm 1940. Sau đó, ông thiết kế bìa album cho Columbia Records và thực hiện minh họa cho hãng giày Israel Miller. Các tác phẩm minh họa thời kỳ này của ông sử dụng một kỹ thuật ông phát triển từ thời đại học: thấm mực trước khi khô để tạo ra những đường chấm li ti đặc trưng. Chúng cũng chịu ảnh hưởng bất ngờ từ họa sĩ Hiện thực Xã hội thời Đại Khủng hoảng và người cánh tả tích cực Ben Shahn, người mà ông đã biết đến từ thời học nghệ thuật. Ông mô phỏng người nghệ sĩ lớn tuổi này trung thành đến mức khách hàng nói rằng thuê Warhol chẳng khác nào thuê Shahn với giá rẻ hơn—nhưng không kèm “hành lý” chính trị cánh tả.

Triển lãm phòng tranh đầu tiên
Song song với công việc minh họa, Warhol sáng tác nghệ thuật của riêng mình và bắt đầu trưng bày từ năm 1952 với một triển lãm cá nhân tại Hugo Gallery ở New York. Bốn năm sau, năm 1957, ông có một triển lãm cá nhân khác tại Bodley Gallery. Dù vẫn còn chịu ảnh hưởng từ Shahn, các tác phẩm này thường mang tính đồng tính luyến ái công khai, với hình ảnh những chàng trai trẻ khỏa thân.

Warhol không phải là nhân vật hậu chiến duy nhất kiếm sống bằng nghệ thuật thương mại: James Rosenquist từng là họa sĩ vẽ bảng quảng cáo, còn Jasper Johns và Robert Rauschenberg đều từng làm công việc trang trí cửa sổ. Nhưng Warhol đã mang tinh thần của nghệ thuật thương mại vào thực hành sáng tác của mình: ông đối xử với nhà sưu tập như khách hàng, nhận chỉ đạo từ các nhà buôn tranh và sẵn sàng chấp nhận ý tưởng do người khác đề xuất. Ông không phân biệt về bản chất giữa dây chuyền lắp ráp và xưởng vẽ của mình, nơi sau này ông đặt tên là “Factory” (Nhà máy). Tại đó, ông tái hiện quy trình sản xuất vốn đưa các đơn đặt hàng thương mại từ bàn vẽ đến nhà in.

Nguồn : artnews

Xem tiếp : Phần 2 

Biên dịch và soạn : Bảo Long