Tranh trừu tượng không dễ diễn giải, vậy chúng ta diễn giải nghệ thuật trừu tượng như thế nào, đặc biệt là khi nó được vẽ bởi một người bạn?

Tranh trừu tượng (abstract painting) được xem như một trong những phương thức thuần túy nhất để con người thể hiện bản thân. Nó cho phép các nghệ sĩ sáng tạo tự do, không bị giới hạn bởi hiện thực hay các hình thức vật lý, chỉ qua hình ảnh, họ có thể truyền tải thông điệp và kết nối với người khác.
Khái niệm 'tự do' trong tranh trừu tượng bắt đầu từ cuối thế kỷ 19 và đầu thế kỷ 20, khi tranh trừu tượng xuất hiện như một sự phá vỡ hoàn toàn với hội họa hàn lâm truyền thống và cổ điển châu Âu. Đến nay, tranh trừu tượng vẫn là phương tiện để vô số nghệ sĩ sáng tạo với màu sắc tự do, hình dạng mới lạ, không chỉ với góc nhìn ba chiều thực tế, mà còn để xây dựng ngôn ngữ nghệ thuật độc đáo của riêng họ.

             紀嘉華 Jason Chi_時間的形狀-2 The Shapes of Time-2_2018

Triển lãm “ Cơ duyên kì diệu ─ triển lãm cá nhân Kỷ Gia Hoa” (Serendipity – Jason Chi Solo Exhibition) hiện đang được trưng bày tại Gallery Geng đến ngày 23/9. Tác phẩm này là của nghệ sĩ Kỷ Gia Hoa, người đồng thời là một nhà giám tuyển, nhà sưu tập và có nền tảng trong kiến trúc. Sự chuyển đổi liên tục giữa các vai trò chuyên môn khác nhau của anh chính là một trải nghiệm sống đương đại mà nhiều người có thể dễ dàng đồng cảm.
"Tranh của tôi vừa mang phong cách tả thực, đồng thời cũng là trừu tượng; nó vừa có tính phân tích, vừa mang tính ứng tác. Nó liên quan đến trật tự và hỗn loạn." – Kỷ Gia Hoa cho biết. 

  Serendipity – Jason Chi Solo Exhibition

Nghệ thuật trừu tượng không được đánh giá dựa trên tiêu chuẩn thẩm mỹ cổ điển hay hội họa hàn lâm truyền thống.
Tuy nhiên, đặc điểm này dường như khiến nhiều người cố gắng hiểu rõ hơn về nghệ thuật trừu tượng trở nên bối rối. Và quan trọng hơn, nghệ thuật trừu tượng có ý nghĩa gì đối với xã hội và nhân văn?

Serendipity – Jason Chi Solo Exhibition

Nhiều người tin rằng hội họa là để làm hài lòng lòng người, hoặc để lưu lại một cảnh tượng cho các thế hệ sau, thậm chí là để nuôi dưỡng, khuấy động, và kích thích. Đồng thời, cũng có nhiều người tin rằng hội họa có chức năng công cộng trong xã hội, chức năng tâm lý, là gương phản chiếu của xã hội, hoặc có thể tham gia và dẫn dắt sự thay đổi xã hội.
"Tôi không có ý định tranh luận về những quan điểm này, vì tất cả chúng đều có thể là những chức năng phụ của hội họa."

Đây là quan điểm của Semir Zeki, người sáng lập thuyết thẩm mỹ thần kinh. Zeki cho rằng, nhiều 'chức năng' bề mặt mà các cuốn sách đề cập không phải là điều ông coi là giá trị cốt lõi của nghệ thuật trừu tượng.
Ông thậm chí còn khẳng định rằng, 'chức năng tổng thể' của hội họa thực chất là việc vẽ lại các vật thể, khuôn mặt, những đặc điểm bền vững và thậm chí bất tử, qua đó giúp chúng ta tiếp nhận kiến thức.

紀嘉華 Jason Chi_像河流般的時光-3 Time Flowing Like the Stream-3_2018

"Viết về nghệ thuật trừu tượng đã khó; viết về những nghệ sĩ trừu tượng quen thuộc càng khó hơn." –Tạ Bội Ni trong cuốn artbook của Kỷ Gia Hoa (Jason Chi) đã mở đầu bằng câu nói này.

Khi đọc tác phẩm của một nghệ sĩ trừu tượng, có thể bạn sẽ giải mã được điều nghệ sĩ quan tâm qua cảm xúc mà màu sắc, hình dạng và các yếu tố khác khơi gợi. Người xem nhận được cảm xúc từ đầu kia của bức tranh.
Tuy nhiên, hãy tưởng tượng bạn đang đọc tác phẩm trừu tượng của một người bạn thân thiết, nhưng lại không dễ dàng như bạn tưởng.

Triển lãm cá nhân tại Eslite Đài Bắc vào năm 1998 là sự đánh dấu lần đầu tiên Kỷ Gia Hoa (Jason Chi) trở lại quê hương sau 15 năm rời Đài Loan sang Mỹ khi mới 15 tuổi. Đây là sự kiện sáng tạo đầu tiên của anh sau khi trở lại quê nhà. Một số bức tranh tối giản gần như hoàn toàn màu trắng, cùng với một loạt tác phẩm khác có hình dáng như những viên gạch chéo xếp chồng lên nhau, thật khó để liên tưởng chúng với một nghệ sĩ mới chỉ 30 tuổi.Tiêu Quỳnh Thụy cũng đã viết đoạn này trong cuốn artbook của Kỷ Gia Hoa.

Serendipity – Jason Chi Solo Exhibition

"Cơ duyên kì diệu” (奇妙機緣) bắt nguồn từ từ tiếng Anh 'Serendipity', được xem là một trong những từ đẹp nhất và khó giải thích nhất trong thế giới tiếng Anh." – Tiêu Quỳnh Thụy chia sẻ.

Từ tiếng Anh 'Serendipity' bắt nguồn từ câu chuyện cổ tích 'The Three Princes of Serendip' (Ba hoàng tử xứ Serendip), kể về ba vị hoàng tử của vương quốc Ceylon cổ đại. Để rèn luyện ba vị hoàng tử, nhà vua đã giao cho họ nhiệm vụ chu du khắp thế gian. Trong suốt cuộc hành trình, họ không đạt được mục tiêu như mong đợi, mà thay vào đó, họ khám phá ra những điều bất ngờ hoặc giúp đỡ người khác trên đường đi. Sau này, từ 'Serendipity' được dùng để tưởng nhớ những may mắn bất ngờ và những bài học mà họ có được trong chuyến đi.
"Trên thế giới có quá nhiều điều xấu xí, và tôi chỉ muốn tạo ra những tác phẩm thuần khiết." Đây là đoạn thơ mà Jason Chi viết ở cuối cuốn artbook của mình.

                   Jason Chi_寂靜之光 Silent Light_2017

Nhà thơ người Pháp Charles Baudelaire từng nói: “Ngày nay, con người đã có thêm nhiều nhận thức mới về cái đẹp."

Nghệ thuật trừu tượng giống như âm nhạc. Âm nhạc không truyền đạt nội dung cụ thể, mà chỉ thông qua các yếu tố âm thanh vô hình, nhịp điệu và thời gian, mà không cần dùng đến từ ngữ, để bày tỏ cảm xúc, thậm chí là những tình cảm nhân văn cao quý. Một bài hát có thể tượng trưng cho một thời đại, và trong lịch sử, gần như mỗi thời đại đều có những ví dụ như vậy.
Và tưởng tượng nếu bức tranh trừu tượng trước mắt bạn là của một người bạn thân thiết đã biết từ lâu, thì trước khi bàn về ý nghĩa xã hội hay tư tưởng nhân văn tiềm ẩn trong tác phẩm, có lẽ bạn sẽ quan tâm nhiều hơn đến những trải nghiệm sống và những triết lý mà bạn đã cùng nhau chia sẻ.
Lần sau, khi thưởng thức một tác phẩm trừu tượng, hãy thử tìm hiểu thêm về cuộc đời nghệ sĩ, hay những niềm tin triết học của họ sau khi đọc những lời tự thuật của nghệ sĩ. Dù sao, việc thể hiện cảm xúc và giao tiếp tư tưởng giữa con người chính là bản chất của nghệ thuật.

Nguồn: The Art Press Asia

Biên dịch & Biên tập: Thu Thảo