Takesada Matsutani: Dịch chuyển ranh giới và Tetsumi Kudo: Vi mô vũ trụ ( Phần 1 )

( Takesada Matsutani, Work - P, 2019–23)

Chúng ta đang nhìn thấy điều gì khi đối diện với Work-P (2019–2023), một tác phẩm trên bảng của họa sĩ Nhật Bản gạo cội Takesada Matsutani (sinh năm 1937)? Một lớp màng trắng trong suốt nằm phủ lên bề mặt mực đen dày đặc, hơi lệch khỏi trung tâm. Bên dưới lớp bề mặt bóng, nhăn này là một vòng tròn đen bao quanh một vòng trắng, rồi đến một lõi đen ở giữa. Đó là một con mắt đang nhìn lại chúng ta? Hay chỉ đơn giản là sự sắp đặt của vật chất trên một bề mặt? Matsutani hiếm khi để người xem dễ dàng phân định.

Triển lãm mới của ông tại Hauser & Wirth London trưng bày nhiều tác phẩm sử dụng cùng loại vật liệu trơn, bóng này. Một tác phẩm gợi hình ảnh giống như một bộ phận sinh dục nam nhô ra từ khối màu chàm, tác phẩm khác lại giống dấu vân tay trôi lơ lửng trên hai “chân” mảnh khảnh. Tuy nhiên, câu hỏi về việc những tác phẩm này “miêu tả cái gì” không quan trọng bằng cách Matsutani đã định hình loại vật liệu kỳ lạ này – thứ dường như đang chảy ra nhưng lại cố định tại chỗ.

Matsutani sinh tại Ōsaka năm 1937. Sau tuổi trẻ bị gián đoạn bởi bệnh lao, ông bắt đầu sự nghiệp với hội họa tạo hình. Khi đó, nghệ thuật tiên phong Nhật Bản được đại diện bởi Gutai Art Association. Trong Gutai, người lãnh đạo Jiro Yoshihara từng tuyên bố: “Tinh thần con người và vật chất bắt tay nhau, dù vẫn giữ khoảng cách.” Điều này thường được thể hiện qua những trình diễn ngẫu hứng, đầy hỗn loạn: Shozo Shimamoto bắn “bom màu”, Saburo Murakami lao xuyên qua những tấm giấy khổng lồ, còn Kazuo Shiraga thì cởi đồ và trườn trong bùn. Matsutani thời trẻ không bị thuyết phục: “Thành thật mà nói, tôi không thích những gì họ làm. Tôi nghĩ: đây không phải nghệ thuật, mà là sự báng bổ.”

Dẫu vậy, ông vẫn tiếp nhận tinh thần tìm kiếm cái mới của Gutai, đặc biệt là việc khám phá vật liệu. Năm 1960, ông trưng bày các bức toan phủ đất và xi măng, nhưng bị đẩy vào vị trí bên lề. Bước ngoặt đến vài năm sau: lấy cảm hứng từ việc quan sát mẫu máu dưới kính hiển vi, ông tìm kiếm một chất liệu có thể tạo nên những cấu trúc hữu cơ mềm mại. Câu trả lời là keo polyvinyl acetate (PVA) – một loại keo công nghiệp. Ông bắt đầu ném nó lên toan, tạo thành lớp màng mỏng trong suốt. Ban đầu, ông để khô tự nhiên tạo thành những hình nhỏ giọt như thạch nhũ; sau đó dùng máy sấy và quạt để kiểm soát, kéo giãn và thổi phồng vật liệu, thay đổi hình dạng và độ dày.

Nhiều tác phẩm từ đó gợi liên tưởng đến cơ thể con người : mắt, miệng, ngực, cơ quan sinh dục. Bóng dáng của Lucio Fontana hiện diện rõ trong những khối nhô này, đặc biệt ở các vết cắt gợi nhớ phong cách của ông. Chính loạt tác phẩm này đã giúp Matsutani trở thành thành viên chính thức của Gutai. Ông vẫn tiếp tục khai thác chất liệu này cho đến nay, nhưng cách tiếp cận đã thay đổi: nếu trước đây keo như “bật” khỏi mặt toan, thì hiện tại nó được ép sát bề mặt. Một số tác phẩm còn kết hợp dây thừng hay thanh gỗ, tạo đối lập giữa chiều không gian và tính phẳng.

Xem tiếp : Phần 2 

Nguồn : studiointernational

Biên soạn và dịch : Bảo Long