Peder Mørk Mønsted: Bậc thầy tả thực của thiên nhiên Đan Mạch

Peder Mørk Mønsted (1859-1941) là một trong những họa sĩ tài năng và thành công nhất của Đan Mạch thuộc dòng tranh Hiện thực (Realism). Ông nổi tiếng khắp thế giới nhờ những tác phẩm khắc họa cảnh quan thiên nhiên với độ chính xác kinh ngạc, khả năng xử lý ánh sáng bậc thầy và bầu không khí thanh bình đặc trưng của vùng Bắc Âu. 

Winter (1914) © Peder Mørk Mønsted

Sinh ngày 10 tháng 12 năm 1859 tại Balle Mølle, gần Grenå (Đan Mạch), ông là con trai của Otto Christian Mønsted, một chủ xưởng đóng tàu giàu có, và bà Thora Johanne Petrea Jorgensen. 

Reflections of Spring (1908) © Peder Mørk Mønsted

Trưởng thành trong gia đình ấm cúng và thiên nhiên tươi đẹp của vùng nông thôn Đan Mạch, Mønsted sớm bộc lộ năng khiếu nghệ thuật bẩm sinh và tình yêu sâu sắc với cảnh vật thiên nhiên xung quanh.

Hành trình nghệ thuật bài bản của Mønsted bắt đầu từ trường nghệ thuật Aarhus. Đến năm 1875, ông chuyển đến Copenhagen để theo học tại Học viện Mỹ thuật Hoàng gia Đan Mạch (Royal Danish Academy of Fine Arts) cho đến năm 1879 dưới sự hướng dẫn của các giáo sư danh tiếng như Niels Simonsen (1807-1885) và Julius Exner (1825-1910). Trong khoảng thời gian này, vào năm 1878, ông cũng thụ giáo họa sĩ nổi tiếng Peder Severin Krøyer. Để tiếp tục trau dồi tay nghề, năm 1882, Mønsted du hành sang Ý, dành thời gian sống và sáng tác tại Rome và đảo Capri. Năm 1883, ông đến Paris – trung tâm nghệ thuật của thế giới thời bấy giờ – để làm việc tại xưởng vẽ của bậc thầy William-Adolphe Bouguereau (1825-1905). Nhờ sự kết hợp giữa nền tảng học thuật nghiêm ngặt Đan Mạch và kỹ thuật tinh tế từ các bậc thầy quốc tế, Mønsted đã phát triển một phong cách gọi là Chủ nghĩa Tự nhiên Học viện (Academic Naturalism) vô cùng độc đáo.

By the River, Brondbyvester (1922) © Peder Mørk Mønsted

Mặc dù được đào tạo đa dạng, chủ đề làm nên tên tuổi vượt thời gian của Peder Mørk Mønsted chính là những bức tranh phong cảnh thiên nhiên siêu thực (hyper-realistic). Ông có một đôi mắt quan sát cực kỳ sắc sảo và khả năng tái hiện chi tiết đến kinh ngạc. Những nét vẽ của ông không chỉ phản ánh hình dáng thực tế của sự vật mà còn thu giữ trọn vẹn sự tương tác kỳ diệu của ánh sáng trên mọi bề mặt. Tranh của Mønsted tái hiện chân thực hình ảnh dòng sông trong vắt phản chiếu bầu trời, mặt nước hồ phẳng lặng như gương, từng mảng rêu phong bám trên vỏ cây, hay những tia nắng mặt trời len lỏi qua vòm lá rậm rạp của rừng già Scandinavian. Đặc biệt, khả năng diễn tả tuyết tan và tuyết phủ trong mùa đông của ông đạt đến trình độ kiệt xuất, tạo nên cảm giác trong lành, kịch tính nhưng vô cùng thanh tĩnh.

A Summer Day at the Dyrehaven (không rõ năm sáng tác) © Peder Mørk Mønsted

Creek North (không rõ năm sáng tác) © Peder Mørk Mønsted

Không chỉ gắn bó với quê hương Đan Mạch, Mønsted là một người đam mê dịch chuyển. Những chuyến đi miệt mài qua nhiều vùng đất khác nhau đã mang lại cho ông nguồn cảm hứng vô tận và một bảng màu ngày càng phong phú. Năm 1889, ông đến Bắc Phi và du ngoạn qua Algeria, nơi ông bị cuốn hút bởi ánh sáng sa mạc rực rỡ và nghệ thuật tương phản sáng tối (chiaroscuro) đầy ấn tượng. Năm 1892, ông sang Hy Lạp và trở thành khách quý của Vua George I (người vốn là một hoàng tử Đan Mạch), đồng thời thực hiện nhiều bức chân dung cho gia đình hoàng gia Hy Lạp. Sau đó, chân của họa sĩ tài hoa tiếp tục đặt đến Ai Cập, Tây Ban Nha và các vùng núi hùng vĩ tại Thụy Sĩ. Những chuyến đi trải dài dọc bờ Địa Trung Hải này đã giúp ông tích lũy hàng trăm bức ký họa sống động, làm tiền đề cho các tác phẩm hoàn chỉnh được trưng bày ở nhiều triển lãm quốc tế.

Spring Landscape (1912) © Peder Mørk Mønsted

Thành công đến với Peder Mørk Mønsted từ rất sớm và kéo dài suốt cả cuộc đời ông. Khác với nhiều nghệ sĩ cùng thời phải vất vả tìm kiếm chỗ đứng, ông nhận được sự đánh giá rất cao từ giới chuyên môn lẫn sự ủng hộ nhiệt thành từ công chúng và giới sưu tập. Tác phẩm của ông đặc biệt vô cùng phổ biến tại Đức, nơi ông thường xuyên tham gia các triển lãm danh giá tại Cung điện Thủy tinh (Glaspalast) ở Munich. Ông cũng liên tục góp mặt tại các Salon triển lãm lớn ở Paris. Với danh tiếng vang dội và năng lượng sáng tác dồi dào, Mønsted đã gặt hái được sự thành công lớn về mặt tài chính, cho phép ông sống trọn vẹn với đam mê hội họa và du lịch cho đến cuối đời.

Peder Mørk Mønsted trút hơi thở cuối cùng vào ngày 20 tháng 6 năm 1941 tại Fredensborg, Đan Mạch, hưởng thọ 81 tuổi, và được an táng tại Nghĩa trang Garnison ở Copenhagen. Nhìn lại di sản nghệ thuật đồ sộ của ông, phần lớn các bức tranh hiện nay đang nằm trong các bộ sưu tập tư nhân trên toàn cầu. Tuy nhiên, công chúng vẫn có thể chiêm ngưỡng tác phẩm của ông tại các bảo tàng uy tín như Bảo tàng Chi-Mei ở Đài Loan, Bảo tàng Dahesh ở New York hay Bộ sưu tập Hirschsprung ở Copenhagen. Năm 1995, một triển lãm hồi tưởng lớn mang tên “Light of the North” (Ánh sáng phương Bắc) đã được tổ chức tại Frankfurt am Main (Đức) để vinh danh những đóng góp kiệt xuất của ông. 

Ngày nay, tranh của Mønsted vẫn giữ được sức hút riêng nhờ sự kết hợp giữa khả năng tả thực tinh tế và một cảm quan thiên nhiên đầy chất thơ của ông. Trong những khu rừng, mặt hồ và khoảng sáng được ông đặc tả, thiên nhiên hiện lên không chỉ chân thực mà còn tĩnh lặng, trong trẻo, và vẹn nguyên.

***

Tác giả: Gia Phương

Nguồn: Daily Art, Artvee, Wahoo Art

Đọc thêm:

Joaquín Sorolla: Bậc thầy ánh sáng của Trường phái Ấn tượng