Nhịp điệu của trừu tượng: nhìn lại hội họa của Mariia Denysenko và Natalia Kungurova

Khi trừu tượng không kể chuyện, mà mở ra trạng thái

Nhìn lại một số bài viết nghệ thuật trong năm 2025, có những nội dung không còn mang tính thời sự, nhưng lại phù hợp để đọc chậm. Bài viết về Mariia Denysenko và Natalia Kungurova là một trường hợp như vậy: không phải để cập nhật thông tin, mà để suy ngẫm về cách trừu tượng vẫn đang vận hành trong hội họa đương đại châu Âu.

Cả hai nghệ sĩ đều lựa chọn trừu tượng thay vì tự sự hình tượng. Ở họ, tranh không dẫn người xem đi theo một câu chuyện định sẵn, mà tạo ra những trường cảm xúc mở, nơi mỗi người tự tìm thấy nhịp điệu của riêng mình. Điều kết nối Denysenko và Kungurova không phải là phong cách giống nhau, mà là tinh thần thử nghiệm – một sự đối thoại liên tục giữa nền tảng học thuật và những quyết định mang tính trực giác.

Mariia Denysenko và nhịp cảm xúc của màu sắc

Loạt tranh Mix Feelings của Mariia Denysenko gồm hai toan vẽ, gợi nhắc đến di sản của trừu tượng biểu hiện, nhưng không sa vào kịch tính cực đoan. Bảng màu của cô – xanh lục đậm, xanh lam dịu và một sắc đỏ pha cam – tạo ra cảm giác chuyển động nội tâm hơn là cao trào thị giác.

Màu đỏ trong loạt tranh này không đóng vai trò áp đảo. Nó hoạt động như một nhịp dẫn, giữ ánh nhìn của người xem ở trạng thái tỉnh táo, đồng thời đẩy tiết tấu cảm xúc tiến về phía trước. Đôi khi, những gợi ý hình thể tưởng như sắp xuất hiện, nhưng nhanh chóng tan biến, nhường chỗ cho màu sắc và cử chỉ hội họa.

Cách Denysenko để màu sắc gợi hình thay vì hình tạo nghĩa khiến người xem nhớ đến tư duy coi hội họa như một hệ thống quan hệ – một cách nhìn từng được đặt nền móng bởi Wassily Kandinsky trong các văn bản lý thuyết về trừu tượng. Tuy vậy, tranh của Denysenko không bị trói buộc bởi lý thuyết, mà giữ được sự nhẹ nhõm của cảm xúc cá nhân.

Natalia Kungurova: dòng chảy, bề mặt và cảm giác chạm

Nếu Denysenko làm việc với nhịp điệu cảm xúc, thì Natalia Kungurova tiếp cận trừu tượng như một trạng thái dòng chảy. Hai tác phẩm Deformation và Confluence đặt cạnh nhau tạo nên một cuộc đối thoại căng thẳng: một bên hướng đến cân bằng, bên kia nghiêng về xáo trộn.

Kungurova từng nhắc đến ảnh hưởng của Gerhard Richter, điều có thể nhận ra qua cách cô xử lý màu sắc. Các gam tím nhạt, xanh lam và trắng hòa tan vào nhau, tạo cảm giác gần với màu nước, dù chất liệu chính là acrylic. Bề mặt tranh mang tính trong suốt, cho phép màu “thở”, thay vì bị khóa chặt trong các mảng khép kín.

Chủ đề biển xuất hiện rất kín đáo trong tranh của Kungurova. Thay vì vẽ phong cảnh, cô tách những yếu tố như bọt sóng, chuyển động nước và biến chúng thành hình thức trừu tượng. Biển ở đây không còn là không gian cụ thể, mà trở thành một ẩn dụ cảm xúc – vừa gợi nhắc lịch sử hình ảnh phương Tây, vừa mở ra những liên tưởng rất riêng.

Trừu tượng như một thực hành lắng nghe

Cả Denysenko và Kungurova đều không coi trừu tượng là một tuyên ngôn thị giác lớn. Tranh của họ đòi hỏi sự nhìn gần, nhìn chậm và lắng nghe những thay đổi rất nhỏ về màu sắc, kết cấu và nhịp điệu.

Việc Kungurova ưu tiên khổ tranh nhỏ, sắp đặt như những mô-đun, càng củng cố trải nghiệm này. Người xem không bị áp đảo, mà được mời bước vào một không gian đối thoại thầm lặng – nơi mỗi tác phẩm là một mảnh của cuộc trò chuyện lớn hơn.

Ở góc độ rộng hơn, thực hành của hai nghệ sĩ cho thấy trừu tượng vẫn đang tiếp tục sống, không phải bằng những tuyên bố lớn, mà bằng sự kiên nhẫn với cảm xúc, với trực giác và với khả năng mở nghĩa cho người xem. Đây cũng là cách tiếp cận thường được nhắc tới trong các thảo luận về hội họa trừu tượng đương đại và cách người xem tham gia vào quá trình diễn giải tác phẩm.

Xem thêm:

Sự trừu tượng không xác định của Oliver Lee Jackson

Nghệ thuật trừu tượng ở Thượng Hải những năm 1980

Dịch & biên tập: Trung Nam
Nguồn: World Art News