Nguồn gốc tâm linh của nghệ thuật trừu tượng đầu thế kỷ 20 (Phần 3)

Nhân trí học

Một điểm giao thoa lịch sử giữa Af Klint và Kandinsky là sự liên kết với phong trào Nhân trí học của Rudolf Steiner, một nhánh của Thuyết Thần học. Steiner, người từng đứng đầu phân nhánh Thuyết Thần học ở Đức, đã tách khỏi phong trào rộng lớn hơn để tập trung mạnh hơn vào các biểu tượng và diễn ngôn Kitô giáo đặc thù về văn hóa châu Âu. Steiner không phải là nhà tư tưởng Trung Âu duy nhất cảnh giác với "xu hướng châu Á". Khi viết về các nhà lãnh đạo nữ của Thuyết Thần học vào đầu những năm 1930, chính Carl Jung đã so sánh những biểu hiện của tư tưởng châu Á, vốn dường như là "những hòn đảo nhỏ bé, rải rác trong đại dương nhân loại", với "những đỉnh núi ngầm khổng lồ". (Sự đoạn tuyệt với những xung lực phổ quát hóa ban đầu này sau đó đã được liên kết với các xu hướng tiền phát xít ở Trung Âu.) Sự tập trung có phương pháp của Steiner trong Nhân trí học hóa ra lại thực tế hơn nhiều so với khuynh hướng văn bản trong Thuyết Thần học. Phong trào của ông đã tạo ra một loạt các đổi mới trong nhiều lĩnh vực khác nhau, chẳng hạn như giáo dục (trường Waldorf), khiêu vũ (Eurythmics) và nông nghiệp (nông nghiệp sinh học).

Trên thực tế, Af Klint đã trực tiếp thỉnh cầu Steiner cung cấp các bức tranh cho trụ sở thế giới của Hội Nhân Trí học, Goetheanum, sắp được xây dựng ở Dornach, Thụy Sĩ, hoàn thành vào năm 1925. Mặc dù ông từ chối lời đề nghị này, người ta có thể nhận thấy sự tương đồng đáng kể giữa viên đá nền móng của Steiner cho tòa nhà này và các bức tranh của Af Klint trong giai đoạn này, chẳng hạn như loạt tranh Cây Tri Thức bắt đầu từ năm 1913.

Việc sử dụng các mô típ Kitô giáo là điều hiển nhiên, cũng như sự gần gũi với các sơ đồ khoa học; một sự tự phụ của chủ nghĩa khoa học hiện diện trong hầu hết các phong trào tâm linh hiện đại (thực tế, trong cái được cho là triển lãm công khai duy nhất các tác phẩm của bà trong suốt cuộc đời, đã diễn ra trong bối cảnh Hội nghị Khoa học Tâm linh Thế giới ở London năm 1928). Mặc dù Af Klint cuối cùng không trở thành họa sĩ chính thức của Nhân trí học, bà đã dốc sức vào việc trang trí thẩm mỹ cho một ngôi đền ảo, không bao giờ được xây dựng, trong loạt tranh Bàn thờ Nhóm X năm 1915 của bà. Gợi nhớ đến loạt tranh Parsifal của bà, biểu tượng kim tự tháp phản ánh rõ ràng sự tiến hóa và thăng hoa tâm linh.

Hilma af Klint - Tree of Knowlegde, No.1, 1913

Hartley, Mondrian và tinh thần của nghệ thuật trừu tượng

Gần như cùng thời điểm đó, một nghệ sĩ khác, một người Mỹ ít được biết đến hơn, Madison Hartley, đã tạo ra một tác phẩm tương tự đáng kinh ngạc về sự thăng hoa tinh thần, Raptus năm 1913. Nghệ sĩ này cho rằng triết gia người Mỹ về trải nghiệm tâm linh, William James, là nguồn cảm hứng trực tiếp. Sơ đồ màu sắc của Kandinsky có thể đã truyền cảm hứng cho James trong tác phẩm "Về tinh thần trong nghệ thuật". Tuy nhiên, điểm tương đồng với Af Klint là việc sử dụng hình tam giác gợi lên hình ảnh Chúa Ba Ngôi, cũng như điểm trung tâm được nâng cao trên bức tranh phản ánh sự siêu việt về tinh thần.

Một nghệ sĩ trừu tượng cuối cùng cần nhắc đến, được công nhận rộng rãi là cả người tiên phong trong trường phái trừu tượng và là một tín đồ của Hội Thông Thiên Học, đó là Piet Mondrian. Ông sống tại trụ sở của Hội Thông Thiên Học ở Paris năm 1911, và khi ông qua đời năm 1944, tất cả sách vở và tài liệu tìm thấy xung quanh ông đều có liên quan đến Thông Thiên Học theo một cách nào đó. Giống như Kandinsky, ông đã viết và ban hành một bản tuyên ngôn lấy cảm hứng từ Thông Thiên Học có tên là Le Néoplasticisme, và giống như Af Klint, ông đã trực tiếp tìm đến Steiner để được hướng dẫn và hỗ trợ. Trong các tác phẩm của Mondrian, người ta tìm thấy những chủ đề quen thuộc của Thông Thiên Học như thuyết tiến hóa và mối quan hệ giữa vũ trụ vĩ mô và vũ trụ vi mô. Đến thập niên thứ hai của thế kỷ XX, ông đã hoàn toàn tin tưởng vào sự hạn chế của biểu tượng và sự cần thiết phải chuyển sang một thẩm mỹ của một lĩnh vực phi tự nhiên và phi nhân tạo, cân bằng hơn, mà ngày nay chúng ta thường gọi chung là "trừu tượng".

Nguồn: thecollector

Biên dịch: Thu Thảo

Phần 1: https://vanvi.com.vn/nguon-goc-tam-linh-cua-nghe-thuat-truu-tuong-dau-the-ky-20-phan-1