Nguồn gốc tâm linh của nghệ thuật trừu tượng đầu thế kỷ 20 (Phần 1)

Những người tiên phong của nghệ thuật trừu tượng không chỉ đổi mới về hình thức mà còn chịu ảnh hưởng sâu sắc từ các hệ tư tưởng huyền học hiện đại, đặc biệt là Theosophy (Thông Thiên Học). Chính sự kết hợp giữa nghệ thuật và yếu tố tâm linh này đã góp phần hình thành nên một phong trào nghệ thuật mới, nơi tinh thần, trực giác và niềm tin vào thế giới vô hình trở thành nền tảng sáng tạo.

Nguồn gốc của nghệ thuật trừu tượng rất khó xác định một cách rõ ràng, bởi hiện tượng này diễn ra đồng thời ở nhiều nghệ sĩ thuộc các quốc gia khác nhau trong cùng một giai đoạn lịch sử. (Một sự trùng hợp đáng chú ý theo “tính đồng thời ” của Jung là ba nhân vật quan trọng sẽ được nhắc đến - Hilma af Klint, Wassily Kandinsky và Piet Mondrian - đều qua đời trong cùng một năm, 1944). Chịu ảnh hưởng mạnh mẽ bởi chủ nghĩa bí truyền hiện đại đến mức mà những người am hiểu chưa nhận ra hết, loại hình nghệ thuật này đánh dấu một sự đoạn tuyệt triệt để với những đổi mới hiện đại trước đó của cả trường phái Ấn tượng và trường phái Biểu hiện. Nguồn gốc của nghệ thuật trừu tượng có thể được tìm thấy không phải trong một phong trào mạch lạc, được điều phối thông qua tuyên ngôn, mà là do sự thấm nhuần và gắn kết với các khái niệm và diễn ngôn tâm linh đã lan rộng trong giới tư sản châu Âu cuối thế kỷ 19.

Parsifal như một hành trình tâm linh

Loạt tranh Parsifal của Hilma Af Klint minh họa một cách trực quan các giai đoạn tiến triển của một cuộc tìm kiếm tâm linh dưới dạng các hình học trừu tượng, nhiều màu sắc. Việc lựa chọn tên gọi Parsifal mang nhiều ý nghĩa, bởi đây là nhân vật gắn liền với truyền thuyết Arthur và phiên bản tái hiện độc đáo của Richard Wagner trong vở opera cuối cùng của ông được công diễn năm 1883, được coi là “vở kịch để thánh hiến sân khấu” (Bühnenweihfestspiel). Chén Thánh (Holy Grail) từ lâu đã là biểu tượng cốt lõi của hành trình tâm linh trong truyền thống Kitô giáo phương Tây. Tuy nhiên, trong phiên bản của Wagner, câu chuyện này được biến đổi một cách gây tranh cãi khi kết hợp giữa sinh chính trị hiện đại, các giả thuyết chủng tộc, yếu tố tân ngoại giáo, cùng với logic Thập tự chinh truyền thống. Chính sự pha trộn này đã ảnh hưởng sâu sắc đến làn sóng phục hưng tâm linh diễn ra trong những thập niên sau khi ông qua đời, và cuối cùng góp phần dẫn tới sự ra đời của nghệ thuật trừu tượng.

Kandinsky, Thông thiên học và Nghệ thuật Hiện đại

Vassily Kandinsky từ lâu đã được coi là người tiên phong của trường phái trừu tượng trong nghệ thuật hiện đại. Quan sát các tác phẩm giai đoạn đầu của ông, có một sự chuyển đổi rõ ràng từ chủ nghĩa hiện thực biểu hiện sang một phong cách trừu tượng và hình học hơn. Các chuyên gia trong lĩnh vực này đã đặc biệt tập trung vào sự chuyển đổi từ tác phẩm Improvisation XIV năm 1910 sang Composition V năm 1911. Tác phẩm sau, mà Kandinsky sử dụng thuật ngữ “nghệ thuật tuyệt đối”, đã xuất hiện trong triển lãm Blaue Reiter đầu tiên năm 1915. Trong những tác phẩm này, người ta có thể nhận thấy những tàn dư cuối cùng của hình tượng dễ nhận biết, ví dụ như ngựa hoặc cây cối, và thay vào đó là sự bước vào một thế giới thị giác thoạt nhìn có vẻ hoàn toàn khác biệt và tưởng tượng.

Vassily Kandinsky - Improvisation XIV, 1910

Kandinsky tự nhận mình là người truyền bá cho nghệ thuật trừu tượng, khi ông cho ra cuốn “Về tinh thần trong nghệ thuật”, xuất bản lần đầu năm 1912. Dựa trên logic “mất và tìm lại” Kandinsky đã nói về một “cuộc cách mạng tinh thần”, nơi nghệ thuật trở thành “dinh dưỡng tinh thần” cho một đời sống nội tâm vừa được thức tỉnh. Theo ông, nghệ thuật không còn hướng đến mục tiêu vật chất bên ngoài, mà chuyển sang tìm kiếm “chân lý nội tại” - một giá trị sâu sắc nằm bên trong tâm hồn con người.

Ông thừa nhận rằng phong trào tâm linh rộng lớn này đã hiện thực hóa thành Hội Thông Thiên Học, mà ông mô tả như một phong trào tâm linh dựa trên tri thức nội tại. Không phải ngẫu nhiên mà việc “tái khám phá” và phát triển những cõi tâm linh vô hình này lại diễn ra cùng thời điểm với những khám phá khoa học kỳ diệu về phóng xạ cũng như các lĩnh vực lượng tử/hạ nguyên tử. Được thành lập bởi người đồng hương Helena Petrovna Blavatsky, Thông Thiên Học tuyên bố sẽ hé lộ những nguồn trí tuệ nguyên thủy phổ quát, sau này được truyền tải vào các truyền thống tôn giáo khác nhau trên thế giới (quan niệm này thường bị nhầm lẫn với ý tưởng về chủ nghĩa vĩnh cửu, tức là tất cả các tôn giáo đều dạy cùng một chân lý).

Nguồn: thecollector

Biên dịch: Thu Thảo

Phần 2: https://vanvi.com.vn/nguon-goc-tam-linh-cua-nghe-thuat-truu-tuong-dau-the-ky-20-phan-2