Một bản vẽ nhỏ và dấu vết hiếm hoi của Michelangelo

Bức vẽ sẽ được bán đấu giá vào ngày 5 tháng 2 năm 2026 bởi Christie's.

Phát hiện từ một bộ sưu tập gia đình

Một bản phác thảo chỉ cao khoảng 12 cm, vẽ bằng phấn đỏ, đang thu hút sự chú ý của giới nghiên cứu nghệ thuật khi được xác định có thể là một nghiên cứu thất lạc của Michelangelo cho trần Sistine Chapel. Sau quá trình thẩm định kéo dài nhiều tháng, tác phẩm này chuẩn bị được đưa ra đấu giá, với mức ước tính lên tới 2 triệu USD.

Chủ sở hữu hiện tại, sống tại Bờ Tây nước Mỹ, cho biết ông thừa kế bản vẽ từ bà của mình. Theo tư liệu gia đình, tác phẩm đã nằm trong dòng họ từ cuối thế kỷ XVIII, sau khi được mua lại bởi một nhà ngoại giao Thụy Sĩ. Chỉ đến khi hình ảnh bản vẽ được gửi lên hệ thống thẩm định trực tuyến, tác phẩm này mới chính thức bước vào quá trình nghiên cứu chuyên sâu.

Bản vẽ và mối liên hệ với Libyan Sibyl

Bản vẽ mô tả một bàn chân nhọn, được cho là thực hiện vào khoảng năm 1511–1512, trong giai đoạn Michelangelo chuẩn bị vẽ hình tượng nữ tiên tri Libyan Sibyl – một trong những nhân vật xuất hiện trên trần nhà nguyện. Đây là thời kỳ cao điểm của dự án hội họa kéo dài từ năm 1508 đến 1512, khi Michelangelo làm việc gần như liên tục trong điều kiện khắc nghiệt.

Theo Giada Damen, chuyên gia về bản vẽ cổ tại Christie's, ấn tượng ban đầu khi tiếp cận tác phẩm là cảm giác rất rõ ràng về chất lượng của một bản vẽ thế kỷ XVI. Dù việc tiếp nhận những tác phẩm được cho là của các danh họa Phục Hưng không phải hiếm trong giới đấu giá, trường hợp này nhanh chóng cho thấy nhiều dấu hiệu đáng tin cậy hơn bình thường.

Phân tích kỹ thuật và so sánh học thuật

Trong vòng sáu tháng, các chuyên gia tiến hành phân tích giấy, sắc độ phấn đỏ và sử dụng phương pháp phản xạ hồng ngoại. Kết quả cho thấy mặt sau của tờ giấy còn lưu dấu các nét phấn đen, một đặc điểm quen thuộc trong cách Michelangelo tận dụng giấy vẽ như công cụ lao động, thay vì xem bản vẽ là vật phẩm cần bảo tồn.

So sánh then chốt được thực hiện với một bản nghiên cứu khác về Libyan Sibyl hiện thuộc bộ sưu tập của The Metropolitan Museum of Art. Hai bản vẽ cho thấy sự tương đồng rõ rệt về tỷ lệ, cách xử lý phấn đỏ và nhịp điệu nét vẽ, đến mức các nhà nghiên cứu cho rằng chúng được thực hiện gần như cùng thời điểm, bởi cùng một bàn tay.

Một bản sao muộn hơn, có niên đại khoảng năm 1600 và hiện lưu giữ tại Uffizi Gallery, tiếp tục củng cố giả thuyết này. Trong khi bản gốc tại Met mô tả bàn chân trái của Libyan Sibyl, bản sao tại Uffizi lại xuất hiện cả bàn chân phải, chi tiết từ lâu được xem là đã thất lạc trong lịch sử nghiên cứu về trần Sistine.

Giá trị hiếm hoi của các bản vẽ cho trần Sistine

Nếu được xác nhận chính thức, bản vẽ này sẽ trở thành một trong số rất ít các nghiên cứu cho trần Sistine còn nằm trong tay tư nhân. Theo Christie’s, hiện chỉ có khoảng 600 bản vẽ của Michelangelo còn tồn tại, và chưa đến 50 bản có liên hệ trực tiếp với dự án tại Nhà nguyện Sistine.

Sự khan hiếm này phần nào xuất phát từ chính quan niệm của Michelangelo. Ông coi bản vẽ là phương tiện để đạt tới tác phẩm hoàn chỉnh, không phải là đích đến. Trong một thời điểm, ông từng yêu cầu trợ lý tiêu hủy toàn bộ các bản phác trong xưởng vẽ tại Rome, khiến phần lớn tư liệu sáng tác của ông không còn tồn tại.

Một chi tiết nhỏ và cái nhìn mới về quá trình sáng tác

Dù chỉ là một nghiên cứu cho một chi tiết nhỏ, bản phác bàn chân này mở ra cái nhìn sâu hơn về cách Michelangelo làm việc: từng bộ phận cơ thể được ông nghiên cứu riêng lẻ, cẩn trọng, trước khi hòa vào tổng thể hoành tráng của trần Sistine.

Trong bối cảnh đó, giá trị của bản vẽ không nằm ở kích thước hay tính hoàn chỉnh, mà ở khả năng kết nối người xem ngày nay với quá trình lao động thầm lặng phía sau một trong những kiệt tác vĩ đại nhất của lịch sử nghệ thuật phương Tây.

Xem thêm:

Lịch sử của tranh chân dung

Lịch sử nghệ thuật Trừu tượng

Dịch & biên tập: Trung Nam
Nguồn: Smithsonian Magazine