Janet Sobel - Người tiên phong thầm lặng của nghệ thuật trừu tượng

Bức tranh phía trên được sáng tác năm 1945 bởi Janet Sobel – một nghệ sĩ tự học, người tiên phong của nghệ thuật trừu tượng biểu hiện và kỹ thuật nhỏ giọt. Tác phẩm mang tên Milky Way. Sinh ra tại Ukraine, Sobel đã tạo nên những thử nghiệm táo bạo ảnh hưởng trực tiếp đến Jackson Pollock. Theo bài viết Why This Pioneering Abstract Painter Disappeared From the Art World at the Height of Her Fame, câu chuyện được kể lại như sau:

Năm tiếp theo, Sobel có triển lãm cá nhân đầu tiên tại phòng tranh Puma ở New York. Nhà phê bình nghệ thuật lừng danh Clement Greenberg cùng Pollock đã đến xem. Trong bản cập nhật cho bài tiểu luận “American-Type Painting,” Greenberg viết rằng họ “đã ngắm những bức tranh ấy một cách khá kín đáo,” rồi thêm: “Về sau, Pollock thừa nhận rằng những bức tranh đó đã gây ấn tượng mạnh với ông.”

Dưới đây là một tác phẩm của Sobel vào khoảng 1946–1948:

Một bức tranh trừu tượng xoáy cuộn đầy chuyển động.

Nếu đặt cạnh tác phẩm của Pollock vào năm 1946, ta không khỏi suy nghĩ.

Việc Sobel không được nhìn nhận đúng mức một phần đến từ vị thế “người ngoài cuộc,” giới tính, tuổi tác, việc chuyển khỏi New York, cùng sự mất đi người bảo trợ quan trọng. Điều này khiến sự nghiệp của bà ngắn ngủi và di sản để lại khiêm tốn – dù vào năm 1946, bà từng được mô tả là người “sẽ sớm được biết đến như một trong những nghệ sĩ siêu thực quan trọng nhất tại Mỹ.”

Năm 2021, Sobel được nhắc đến trong loạt Overlooked của The New York Times, như một lời tưởng nhớ muộn màng.

Câu chuyện Sobel bước vào thế giới nghệ thuật đến nay vẫn như một truyền thuyết nhỏ. Theo một giai thoại, con trai bà – Sol – là sinh viên mỹ thuật. Cuối những năm 1930, Sol từng định bỏ học tại Art Students League, ngôi trường danh tiếng của Manhattan, nơi từng đào tạo Norman Rockwell, Georgia O’Keeffe và Mark Rothko.

Các nhà sử học và người thân kể rằng Sobel từng phê bình một bức tranh của Sol. Câu nói đó khiến anh ném cọ xuống, thách mẹ thử tự vẽ xem sao. Và từ khoảnh khắc tình cờ ấy, một nghệ sĩ đã xuất hiện.

Nguồn: Kottke

Biên dịch: Hoàng Linh