Hệ tư tưởng giám tuyển: Điểm chạm giữa bản sắc và di sản của giám tuyển Vân Vi

(  Giám tuyển Vân Vi và  Maria Montero - giám đốc bảo tàng Ilomoca )

Trong bối cảnh nghệ thuật đương đại và sự chuyển mình của nghệ thuật Việt Nam, vai trò của giám tuyển đang dần vượt ra khỏi chức năng tổ chức trưng bày thuần túy mà trở thành người kiến tạo bối cảnh, chuyển hóa các thực hành sáng tạo và định hình trải nghiệm nghệ thuật. Không gian triển lãm không còn là nơi đặt tác phẩm, mà là một hệ sinh thái nơi ý nghĩa được khởi sinh và cảm xúc được kích hoạt để nghệ thuật thực sự “sống” trong không gian.

Từ góc nhìn đó, Vân Vi tiếp cận thực hành giám tuyển như một quá trình kiến tạo diễn ngôn, nơi các thử nghiệm sáng tạo không tồn tại rời rạc mà được kết nối, sắp đặt và chuyển hóa thành những thông điệp văn hóa có tính hệ thống. Cách tiếp cận này đặc biệt có ý nghĩa trong bối cảnh nghệ thuật Việt Nam đang tìm kiếm những phương thức biểu đạt mới, vừa mang tính tự thân, vừa tạo ra khả năng đối thoại rộng hơn với công chúng và xã hội.

Theo giám tuyển Vân Vi, một tác phẩm chỉ thực sự có giá trị khi bắt nguồn từ bản sắc cá nhân độc bản, được duy trì bằng sự chính trực trong hành trình sáng tạo, và cuối cùng phải tạo ra được xung lực đối thoại với dòng chảy lịch sử – xã hội. Chính sự hội tụ của ba yếu tố này giúp tác phẩm vượt khỏi phạm vi cá nhân, đóng góp vào diễn ngôn rộng lớn hơn của nghệ thuật Việt Nam đương đại. Đây không chỉ là tiêu chí đánh giá tác phẩm mà còn là nền tảng định hướng cho toàn bộ quá trình giám tuyển của Vân Vi. 

"Bộ ba giá trị": Kim chỉ nam trong thực hành giám tuyển

Nền tảng trong mọi dự án của giám tuyển Vân Vi không chỉ nằm ở việc trưng bày mà còn ở việc xác lập một khung tư duy (curatorial framework). Với cô, cốt lõi của quá trình này gồm ba trụ cột then chốt: bản sắc cá nhân (Identity), sự chính trực trong sáng tác (Integrity) và tầm ảnh hưởng văn hóa (Cultural Influence).

Framework này đóng vai trò là nền tảng định hướng cách giám tuyển Vân Vi lựa chọn nghệ sĩ và kiến tạo cấu trúc triển lãm. Thay vì chỉ dừng lại ở tiêu chí thẩm mỹ đơn thuần, các dự án được phát triển dựa trên bộ khung này tập trung vào khả năng cộng hưởng của tác phẩm, nơi nghệ thuật không chỉ dừng lại ở thị giác mà còn xác lập tiếng nói riêng trong các vấn đề văn hóa - xã hội.

Cách tiếp cận của giám tuyển nghệ thuật Vân Vi bắt đầu bằng việc giải mã Artistic Identity, nơi cô tìm kiếm những ngôn ngữ biểu đạt riêng biệt, giúp nghệ sĩ tách biệt khỏi những khuôn mẫu đại trà. Tuy nhiên, bản sắc chỉ thực sự có sức nặng khi được củng cố bởi Artistic Integrity – sự nhất quán và tính chính trực trong toàn bộ hành trình sáng tác của người nghệ sĩ đối với lý tưởng sáng tác của mình. Khi hai yếu tố này đồng thời được thiết lập, chúng tạo tiền đề cho Cultural Influence, mở ra khả năng để tác phẩm tham gia vào các đối thoại văn hóa rộng hơn, đồng thời thiết lập những điểm chạm ý nghĩa giữa cá nhân và bối cảnh xã hội đương đại.

Tiêu chí lựa chọn nghệ sĩ trên nền tảng chuyên môn 

Từ khung lý luận này, giám tuyển Vân Vi cụ thể hóa quá trình thực hành bằng những tiêu chí khắt khe để tìm kiếm những gương mặt nghệ sĩ đồng hành. Đầu tiên là "Artistic Identity" - đòi hỏi người nghệ sĩ phải sở hữu một ngôn ngữ thị giác độc bản và hệ thống biểu đạt mang đậm dấu ấn cá nhân, không hòa lẫn trong dòng chảy đại trà. Tiếp đến, cô đặc biệt đề cao "Artistic Integrity", coi sự trung thực và nhất quán xuyên suốt hành trình sáng tạo là thước đo cho sức nặng của tác phẩm.

Cuối cùng, yếu tố quyết định để một nghệ sĩ được chọn bởi giám tuyển nghệ thuật hay không chính là "Cultural Influence". Tác phẩm không thể tồn tại tách biệt mà phải mang trong mình khả năng gợi mở, kết nối với những vấn đề văn hóa rộng hơn. Tác phẩm không tồn tại như những thực thể tách biệt, mà cần mang trong mình khả năng gợi mở và kết nối với những vấn đề văn hóa rộng lớn, đồng thời khơi dậy các tầng suy tư và mở ra những cách diễn giải đa chiều trong xã hội đương đại. Chính sự tổng hòa của ba tiêu chí này đã tạo nên một nền tảng chuyên môn vững chắc, giúp cô xây dựng nên những dự án nghệ thuật có chiều sâu và xác lập được vị thế riêng trong nền mỹ thuật Việt Nam đương đại.

 Giám tuyển Vân Vi và mạng lưới nghệ sĩ đương đại 

Thông qua các không gian như The Muse Artspace và Vanvi Gallery, giám tuyển Vân Vi đã từng bước xây dựng và kết nối một mạng lưới nghệ sĩ đương đại tại Việt Nam. Đây không chỉ là nơi trưng bày, mà còn là điểm giao thoa, nơi các thực hành nghệ thuật được nuôi dưỡng và phát triển trong một môi trường tương tác.

Các nghệ sĩ được lựa chọn trong mạng lưới này thường sở hữu ngôn ngữ nghệ thuật riêng biệt và một hành trình sáng tác rõ ràng. Các dự án của giám tuyển Vân Vi hướng đến việc tạo ra điều kiện để nghệ sĩ phát triển thực hành, đồng thời mở rộng khả năng tiếp cận với công chúng.

Trong cấu trúc đó, không gian nghệ thuật trở thành nơi diễn ra sự tương tác liên tục giữa nghệ sĩ và người xem, góp phần hình thành một môi trường nghệ thuật Việt Nam năng động. Tại đây, các giá trị truyền thống và đương đại không tồn tại tách rời, mà luôn được đặt trong trạng thái tái đọc và làm mới.

Biên soạn : Bảo Long