Francis Bacon: Nghệ thuật làm biến dạng con người

Francis Bacon (1909-1992) là một họa sĩ người Anh nổi tiếng với những chủ thể dữ dội và đầy ám ảnh trong tranh của mình. Những con người của Bacon thường xuất hiện đơn độc, bị dồn ép trong không gian chật hẹp, với khuôn mặt và cơ thể méo mó đến gần như không còn nguyên dạng.

Sinh ra tại Dublin trong một gia đình gắn với nghề huấn luyện ngựa đua, Bacon không được đào tạo nghệ thuật bài bản. Ông chủ yếu học tại nhà với gia sư, cho đến năm 16 tuổi thì bị cha mẹ đuổi khỏi nhà, một phần vì họ không chấp nhận việc ông có xu hướng đồng tính. Sau đó, Bacon sống một thời gian ở Berlin và Paris, tự tìm hiểu nghệ thuật trước khi chuyển đến London vào năm 1928. Những năm đầu tại đây, ông kiếm sống bằng nghề thiết kế nội thất và chỉ bắt đầu nghiêm túc với hội họa sau đó.

Tên tuổi Bacon thực sự được chú ý từ năm 1945, khi ông giới thiệu những tác phẩm như Three Studies for Figures at the Base of a Crucifixion (1944). Bức tranh cho thấy một thứ ngôn ngữ hình ảnh mới lạ, khác biệt và có phần kỳ dị: cơ thể con người bị kéo giãn, méo mó, gần như biến thành những khối thịt đang giãy giụa. Từ đây, phong cách riêng của Bacon dần trở nên rõ nét hơn.

Three Studies for Figures at the Base of a Crucifixion (1944) © Francis Bacon

Một trong những hình ảnh gắn liền với ông là những vị giáo hoàng đang hét. Trong Study after Velázquez's Portrait of Pope Innocent X (1953), Bacon biến hoá Portrait of Pope Innocent X của Diego Velázquez theo một hướng hoàn toàn khác. Ông lấy một trong những chân dung quyền lực nổi tiếng nhất lịch sử hội họa phương Tây rồi phá vỡ vẻ uy nghiêm vốn có của nó. Vị giáo hoàng trong tranh Bacon không còn ngồi đó để được chiêm ngưỡng. Ông ta gào thét, bị nhốt trong một không gian kín, như thể đang mắc kẹt trong chính hình ảnh của mình.

Study after Velázquez's Portrait of Pope Innocent X (1953) © Francis Bacon

Bacon thường lấy những hình ảnh có sẵn làm điểm xuất phát rồi biến chúng thành một thứ hoàn toàn khác. Ông từng tìm đến cảnh người bảo mẫu hét lên trong bộ phim Potemkin của Sergei Eisenstein, hay những bức ảnh ghi lại chuyển động cơ thể của nhiếp ảnh gia Eadweard Muybridge. Những hình ảnh ấy được Bacon cắt xén, bóp méo và lặp lại, trở thành nguyên liệu cho một thế giới hội họa riêng.

Trong tranh ông, con người hiếm khi xuất hiện giữa một khung cảnh cụ thể. Một nhân vật có thể ngồi một mình trên ghế, đứng giữa một căn phòng trống hoặc bị bao quanh bởi vài đường cong hình học. Không gian gần như bị rút sạch, chỉ còn lại nhân vật và cơ thể của họ. Bacon sử dụng sơn dầu theo cách rất riêng: màu được quệt, kéo, chồng và làm nhòe, tạo cảm giác da thịt như đang chuyển động ngay trên mặt toan. Từ những lớp màu ấy, ông diễn tả giận dữ, sợ hãi, đau đớn và sự suy sụp mà không cần đến một câu chuyện cụ thể.

Ở những tác phẩm về sau, bảng màu của Bacon trở nên sáng hơn, nhưng cơ thể vẫn không được trả lại hình dạng nguyên vẹn. Khuôn mặt tiếp tục bị kéo lệch, các bộ phận bị nén lại hoặc vặn xoắn, khiến chân dung trở thành một cuộc giằng co giữa việc nhận ra một con người và cảm giác họ đang dần biến thành một thứ khác.

Etude pour un portrait de John Edwards (1987) © Francis Bacon

Đằng sau những hình ảnh dữ dội ấy là một Bacon gần như tuyệt đối dành cho hội họa. Điều này càng trở nên đáng chú ý khi đặt cạnh đời sống riêng tư của ông, vốn nổi tiếng phóng túng và nhiều xáo trộn. Bacon cũng từng tự tay hủy bỏ phần lớn những tác phẩm đầu tay của mình. Vì thế, tranh từ giai đoạn này hiện còn rất ít, phần lớn được lưu giữ trong các bảo tàng ở châu Âu và Mỹ.

***

Tác giả: Gia Phương

Nguồn: Britannica 

Đọc thêm:

Francis Bacon là ai?

Giới thiệu về Francis Bacon qua 9 tác phẩm