Câu chuyện đằng sau tác phẩm Composition VII của Wassily Kandinsky (Phần 1)

Bức tranh “Bố cục VII” (1913) của Wassily Kandinsky được nhiều người yêu thích nghệ thuật trừu tượng coi là bức tranh quan trọng nhất của thế kỷ 20 – thậm chí có thể là bức tranh trừu tượng quan trọng nhất từng được tạo ra. Tuy nhiên, thường khi ai đó nhìn thấy nó lần đầu tiên, họ phản ứng tiêu cực, bày tỏ sự tức giận, thất vọng, hoặc thậm chí là ghê tởm. Không thể phủ nhận, đây là một bức tranh rất khó tiếp cận, đặc biệt là đối với những người mới làm quen với nghệ thuật trừu tượng. Trước hết, nó rất lớn, có kích thước 200 x 300 cm. Thứ hai, bề mặt hoàn toàn được bao phủ bởi vô số hình dạng vô định hình chồng chéo, những đường nét dường như ngẫu nhiên, và một bãi mìn màu sắc, một số rực rỡ, một số mờ nhạt. Không có bất kỳ yếu tố nào gợi nhắc đến thế giới tự nhiên quen thuộc. Chỉ có ảo ảnh về chiều sâu là có thể cảm nhận được, nhưng không gian mà nó lùi vào không hề giống với thực tế. Thứ duy nhất người xem có thể cảm nhận được là ảo giác về chiều sâu, nhưng không gian mà bức tranh mở ra ấy không mang chút tương đồng nào với thực tại. Với những ai không sẵn lòng dành thời gian để lần theo và giải mã các lớp nghĩa của nó, “Composition VII” rất dễ bị xem là một mớ hỗn độn vô nghĩa. Nhưng đối với những người tiếp cận tác phẩm bằng một tâm thế cởi mở và kiên nhẫn, “Composition VII” có thể mang lại những giá trị trí tuệ, thị giác, thậm chí là tinh thần, đủ để nuôi dưỡng cả một đời chiêm nghiệm. Và điều này không hề cường điệu. Bức tranh này thực sự quan trọng đối với một số người – không chỉ vì những phẩm chất thị giác, vật lý hay hình thức của nó, mà còn bởi vì đối với Kandinsky và những người đánh giá cao ông, “Bố cục VII” đã trở thành hiện thân cụ thể của sự thuần khiết tinh thần trong nghệ thuật.

NẤC THANG HƯỚNG VỀ SỐ BẢY

Trong khoảng thời gian từ 1910 đến 1939, Wassily Kandinsky đã vẽ 10 bức tranh mà ông đặt chung một tiêu đề là “Composition” (Bố cục). Ngày nay, chỉ còn lại bảy tác phẩm, bởi ba bức đầu tiên đã bị phá hủy trong Thế chiến thứ Nhất. Tuy nhiên, ảnh chụp của ba Composition đầu tiên vẫn còn tồn tại. Dù những tư liệu này không ghi lại thông tin màu sắc, chúng vẫn cho phép chúng ta suy đoán phần nào về bản chất của hành trình thị giác mà Kandinsky đã trải qua khi sáng tác từng tác phẩm. Hành trình đó ban đầu bao gồm việc biến đổi những phong cảnh và hình người truyền thống thành những khối hình sinh học đơn giản, và sau đó uốn nắn những khối hình đó thành những hình dạng ngày càng trừu tượng. Ví dụ, trong “Bố cục III”, hình dạng của con người và động vật vẫn có thể nhận ra, đang đi lại, có lẽ đang chơi đùa hoặc đang chiến đấu, hoặc cả hai, trong một khung cảnh đồng quê. Nhưng sau đó, trong “Bố cục IV” (1911), các hình dạng gần như không thể nhận ra. Kandinsky cho biết trong bức tranh này có những hình người nằm nghiêng ở phía dưới bên phải, và hai tòa tháp đứng trên đỉnh đồi ở phía trên bên phải, một cảnh mà ông mô tả là sự đồng thời tồn tại của chiến tranh và hòa bình. Nhưng tôi khó có thể đi đến kết luận này nếu không có lời giải thích của anh ấy.

Wassily Kandinski - Composition VI, 1913

“Composition V” (1911) mang tính trừu tượng cao hơn nữa, và đồng thời, cảm xúc mà nó truyền tải cũng mãnh liệt hơn so với các tác phẩm Composition trước đó. Trong bức tranh này, các hình thức vẫn có phần nào liên quan đến thế giới tự nhiên vì những hình người hơi hướng tự nhiên và các đặc điểm gần như tự nhiên, dù được giản lược, vẫn được xen kẽ khắp bức tranh. Tuy nhiên, “Bố cục VI”, được Kandinsky vẽ hai năm sau “Bố cục V”, lại gần như hoàn toàn trừu tượng. Đặc điểm nổi bật nhất của nó là các đường nét, chẳng hạn như sáu đường thẳng song song ở giữa bức tranh giống như cần đàn guitar. Theo Kandinsky, bức tranh này tượng trưng cho “Trận Đại hồng thủy”, tức là câu chuyện Kinh thánh về Noah. Ông đã cố gắng chắt lọc những tinh túy về cảm xúc, tâm lý và tinh thần của câu chuyện – sự hủy diệt và sáng tạo; nỗi sợ hãi và hy vọng – thành một sự khám phá trực quan về sự cân bằng và hài hòa. Về “Bố cục VI”, ông viết, “mô típ ban đầu của bức tranh (Trận Đại hồng thủy) đã tan biến và được chuyển sang sự tồn tại nội tại, thuần túy hội họa, độc lập và khách quan”. Tuy nhiên, bức tranh vẫn rõ ràng bao gồm một số yếu tố hình tượng, liên kết ngôn ngữ thị giác của nó với thế giới bên ngoài.

Nguồn: ideelart

Biên dịch: Thu Thảo

Xem tiếp bài viết phần 2 tại đây