Vẻ đẹp chân thực của tự nhiên – Một vài ghi chép về Tề Bạch Thạch và n

( Tề Bạch Thạch, Tôm )

Trong giai đoạn mới này, chúng ta cần chuyển dịch từ các nghiên cứu tổng quát trước đây sang những khám phá tinh vi hơn dưới góc nhìn thế kỷ 21, nhằm nhìn lại cuộc đời, nghệ thuật của Tề Bạch Thạch và diễn giải chúng với sự cởi mở hơn từ nhãn quan quốc tế, qua đó góp phần làm rõ diện mạo của nghệ thuật Trung Quốc hiện đại. Theo nhà phê bình và sử gia nghệ thuật Lang Thiệu Quân, hiện nay chúng ta phải đào sâu hơn vào phần "ẩn giấu" trong di sản của Tề Bạch Thạch. Nghiên cứu của ông Lang qua nhiều năm đã cung cấp một tư duy mới giúp tái khám phá Tề Bạch Thạch. Với nguồn cảm hứng đó, chúng ta sẽ cố gắng hiểu nghệ thuật của ông một cách lý tính hơn, thông qua trải nghiệm, những thách thức và sự phát triển của khí chất nghệ thuật – vốn là những chìa khóa để tinh lọc việc nghiên cứu về Tề. Tuy nhiên, đây sẽ là một quá trình lâu dài.

Năm 2005, khi Bảo tàng Nghệ thuật thuộc Học viện Mỹ thuật Bắc Kinh được thành lập, một chuỗi 10 cuộc triển lãm dành riêng cho Tề Bạch Thạch đã được lên kế hoạch với tiến độ hai buổi diễn mỗi năm. Cùng với sự xuất hiện của các nghiên cứu sâu hơn, nhiều khám phá mới đã nảy sinh, và kết quả là phải mất gần 10 năm mới hoàn thành chương trình mở rộng này. Qua mỗi cuộc triển lãm, tư duy và sự hiểu biết về Tề đã tiến hóa và sâu sắc hơn. Do đó, bài viết này cung cấp một bản tóm tắt tạm thời về những hiểu biết đạt được qua nghiên cứu và cảm nhận cá nhân đối với các cuộc triển lãm.

Khi nhìn lại nghệ thuật của Tề, tôi cảm thấy ông đã nắm bắt được những vấn đề cốt lõi của cả nhân tính lẫn nghệ thuật , nói cách khác, đó là mối quan hệ giữa con người và thiên nhiên, một trục tư duy quan trọng trong nghệ thuật Trung Quốc hiện đại. Ông diễn giải thiên nhiên theo cách ông tin tưởng bằng thiên tính chân thực của mình, cụ thể là luồng sinh khí tươi mới và bầu không khí tràn đầy sức sống vốn đã suy tàn trong hội họa văn nhân Trung Quốc kể từ cuối triều đại nhà Thanh. Tề đã làm sống dậy chính phong cách tươi mới và khí chất sống động đó của nghệ thuật Trung Hoa. Nhờ sự cần mẫn hoặc có lẽ là tính hiếu kỳ, ông đã thành thạo nhiều loại hình nghệ thuật bao gồm: thơ ca, thư pháp, triện khắc và hội họa (từ sơn thủy, hoa điểu đến nhân vật); ông thực hiện cả lối vẽ công bút tỉ mỉ lẫn đại tả ý phóng khoáng. Nhờ đó, ông trở thành một nghệ sĩ vĩ đại và toàn năng. Thêm vào đó, với tính cách táo bạo, không gò bó, ông tự nhiên trở thành một trong những nghệ sĩ được trích dẫn nhiều nhất trên mặt báo: một vị đại sứ ưu tú cho nghệ thuật Trung Hoa.

Năm 2010, Bảo tàng Nghệ thuật thuộc Học viện Mỹ thuật Bắc Kinh và Nhà lưu niệm Tề Bạch Thạch cùng kỷ niệm 5 năm thành lập. Để đánh dấu cột mốc này, Học viện đã tổ chức "Diễn đàn Nghệ thuật Quốc tế Tề Bạch Thạch" lần thứ nhất, song hành với triển lãm các tác phẩm của Tề trong bộ sưu tập của Học viện. Trong giai đoạn lập kế hoạch, chúng tôi đã nghiên cứu hơn 2.000 tác phẩm, bản thảo, đồ dùng cá nhân và bộ sưu tập riêng của Tề do Học viện lưu giữ, nhằm tìm ra một từ khóa cho cuộc đời nghệ thuật thượng thừa kéo dài 90 năm của ông. Cuối cùng, chúng tôi tìm thấy một bản vẽ nhỏ khiến mọi thứ bỗng trở nên sáng tỏ: một bức phác thảo bằng bút mực vẽ một chú chim nhỏ ngây thơ, đáng yêu trên tờ giấy (kích thước 28 x 20,5 cm). Dòng chữ trên đó ghi: "Ngày 18 tháng 6 năm Kỷ Mùi (1919), khi đang đàm đạo với đệ tử Trương Bá Nhân tại sảnh Karman, chùa Pháp Nguyên ở Bắc Kinh, tôi bỗng thấy một vệt bùn đá trắng từ việc mài triện trên nền gạch. Vì nó trông giống chú chim này, tôi đã nằm xuống đất phác thảo hình dáng của nó lên tờ giấy này và giữ lại. Nó thực sự có một sức hút tự nhiên (tự hữu thiên thú)".

Bản thân lời bạt đã phác họa một "Bậc thầy" nghệ thuật vĩ đại nhưng luôn hồn nhiên, một Tề Bạch Thạch đời thực tận hiến cho nghệ thuật, người vẫn giữ được sự ngây thơ, trong sáng của trẻ thơ ngay cả khi đã trải qua mọi thăng trầm của cuộc đời. Đó là năm 1919, năm diễn ra Phong trào Ngũ Tứ tại Bắc Kinh, khúc dạo đầu của lịch sử Trung Quốc hiện đại. Giữa phong trào đang lan rộng đó, Tề vẫn nỗ lực vạch ra lộ trình nghệ thuật riêng bằng ngọn bút, diễn giải nguồn cội chân thực của nghệ thuật mà không bị vấy bẩn bởi thế giới đời thường. Lời đề tặng trên bản thảo – "Tự hữu thiên thú" (Thực có sức hút tự nhiên) – chính là bức chân dung tự họa về con người Tề. Khám phá về mảnh giấy nhỏ này không chỉ giúp chúng tôi tìm ra "khẩu hiệu" cho cuộc triển lãm mà còn tạo ra bước đột phá trong việc đào sâu diễn giải nghệ thuật của Tề Bạch Thạch.

"Chân thành" là cốt lõi của nghệ thuật. Tôi tin rằng tính tự nhiên của Tề có thể tóm gọn trong ba khía cạnh: chân thực với tự nhiên, chân thực với xã hội và chân thực với chính mình. Cụ thể, ông yêu thiên nhiên, yêu cuộc sống, ông chân thành và hành xử trong xã hội một cách xác thực, đúng với niềm tin của mình. "Sống thật" là cốt lõi tính cách của ông. Sự "tự nhiên" bắt nguồn từ sự chân thực đó. Do đó, học thuyết "Thiên nhân hợp nhất" (con người là một phần không thể tách rời của tự nhiên) – tinh hoa của triết học Trung Hoa – đã được thể hiện hoàn hảo trong nghệ thuật của Tề. Sức hấp dẫn đặc biệt trong nghệ thuật của Tề trước hết nằm ở sự hóm hỉnh và duyên dáng, sau đó là sự thú vị và phong cách. "Sống thực, với sức hút tự nhiên" là phương châm và triết lý sống của ông. Do đó, chúng tôi đã chọn ra 200 bức từ bộ sưu tập hơn 2.000 tác phẩm để trưng bày theo tiêu chí "sức hút tự nhiên"; cuộc triển lãm đã được đón nhận nồng nhiệt.

Xem tiếp : Phần 2

Phần 3

Phần 4

Phần 5

Nguồn : tretyakovgallerymagazine

Biên soạn và dịch : Bảo Long