Vẻ đẹp chân thực của tự nhiên – Một vài ghi chép về Tề Bạch Thạch và nghệ thuật của ông ( Phần 2 )

Hơn nữa, chúng ta không nên bỏ qua nguồn gốc khiêm tốn của Tề khi thưởng lãm tác phẩm của ông. Câu đầu tiên trong cuốn "Bạch Thạch lão nhân tự thuật" viết: "Trẻ con nhà nghèo muốn lớn lên và nổi bật giữa đám đông trong xã hội là điều rất khó, khó hơn cả lên trời". Thật may mắn cho một cá nhân gốc nông dân như vậy khi có thể thoát khỏi công việc đồng áng nặng nhọc để làm thợ mộc – một công việc tương đối nhẹ nhàng hơn. Càng may mắn hơn khi Tề từ thợ mộc trở thành họa sĩ, một nghề cao quý hơn, và sau đó, thật bất ngờ, trở thành một nghệ sĩ danh tiếng. Nền tảng nghèo khó và những gian khổ của cuộc đời đã khiến ông trân trọng mọi thứ mình đạt được hơn người bình thường. Do đó, Tề yêu hội họa từ tận đáy lòng, vì ông cảm thấy nó thú vị và hấp dẫn hơn nhiều so với việc làm nông hay thợ mộc.

Lời bạt của ông trên bức tranh "Quả bí đỏ" ghi: "Vì hôm qua gió lớn, tôi không vẽ. Sáng nay tôi vẽ bù để không bị nhàn rỗi một ngày nào". Nó tiết lộ một cụ già đã làm việc cần mẫn không chỉ trong hội họa mà còn trong việc mưu sinh; ông yêu tha thiết cả hai con đường đó. Có được tình yêu chân thành và bền bỉ như vậy, ông đã nghiên cứu tỉ mỉ để cải thiện kỹ năng chuyên môn và mở rộng tầm nhìn. Tề, người thợ mộc năm xưa, hiểu rõ tầm quan trọng của một công việc được hoàn thành tốt đối với một nghệ nhân. "Tinh thần thợ thủ công" mà chúng ta thường nói ngày nay vốn dĩ đã có sẵn trong Tề. Ông có thể quyết tâm "biến pháp ở tuổi già" (thay đổi phong cách khi về già) bởi ngoài sự hướng dẫn của Trần Sư Tăng, sự kiên trì của một nông dân và thợ thủ công trong Tề cũng đóng vai trò quan trọng. Tề thường thích nghiền ngẫm và sửa đổi nhiều lần cùng một chủ đề; chúng ta không thể không tán dương thực tế rằng sau khi "phác thảo chín lần, ông đã hoàn thành bức tranh trong một lần vẽ". Nói về sự tận tụy cực độ trong nghiên cứu, bức vẽ tôm của Tề là một ví dụ điển hình. Trong mắt nhiều người, "vẽ tôm" là biểu tượng cho tác phẩm của Tề. Tuy nhiên, câu trả lời của ông cho điều này chỉ là một tiếng thở dài: "Tôi đã 78 tuổi rồi. Thật bất công khi mọi người nói tôi chỉ biết vẽ tôm!". Cách vẽ tôm của Tề bắt nguồn từ trải nghiệm thời thơ ấu. Ông kể: "Một người bạn hỏi tôi: 'Những con tôm anh vẽ trông rất thật. Anh học kỹ năng này như thế nào?' Tôi trả lời: 'Nhà tôi có một cái ao nhỏ trong vắt. Tôi thường thấy tôm bơi trong ao. Chúng thay đổi cử động không ngừng. Anh phải học cách vẽ các cử động khác nhau để hình vẽ chân thực.' Sau khi tôi vẽ tôm theo cách này, mọi người có thể nói chúng trông như thật, nhưng trước đó tôi chưa từng nghe ai nói vậy."

Đam mê là tốt, nhưng ngay cả vậy, bạn vẫn phải mài giũa kỹ năng trong một thời gian dài để làm chủ chúng. Trên thực tế, kỹ năng vẽ tôm của Tề đã trải qua nhiều lần chuyển đổi để đạt đến mức ông có thể vẽ tôm với âm hưởng thi vị chỉ bằng vài nét bút đơn giản. Học viện Mỹ thuật Bắc Kinh có bộ sưu tập hàng chục bức "Vẽ tôm", qua đó chúng ta thấy rõ sự tiến hóa trong cách vẽ của ông. Trong lời bạt cho bức "Tôm", ông chỉ ra rằng: "Cách vẽ tôm của tôi đã trải qua vài giai đoạn thay đổi. Giai đoạn đầu, nó hơi giống tôm về hình dáng, sau đó trở nên thực hơn, và cuối cùng, độ đậm nhạt của màu sắc được phân biệt rõ rệt". Lời bạt trên một tác phẩm khác, "Tôm và lá khoai môn", viết: "Tôi đã thay đổi cách vẽ tôm bốn lần, và đây là lần thứ năm". Vào khoảng 88 tuổi, ông đạt đến trình độ chưa từng có trong việc vẽ tôm. "Mỗi con cá hay con tôm dường như đều mang một thanh kiếm trên lưng. Trong hơn 60 năm, những nỗ lực vẽ cá và tôm lý tưởng của tôi giống như việc rèn kiếm cực nhọc". Tề, qua lời kể của chính mình, không chỉ cho chúng ta biết về nỗ lực hoàn thiện kỹ thuật vẽ tôm mà còn tiết lộ thái độ đối với việc theo đuổi nghệ thuật.

Tề vẽ một cách trung thực những gì ông thấy và cảm nhận; do đó, hầu hết các bức tranh của ông là ký họa từ thiên nhiên. Như Tề mô tả: "Những gì tôi vẽ hầu hết là những thứ thường thấy trong cuộc sống hàng ngày. Bất cứ điều gì bất thường đều là ảo ảnh đối với tôi, và ngay cả khi tôi có thể vẽ đẹp, tôi vẫn cảm thấy không thực". Thái độ này áp dụng cho các bức tranh về côn trùng, cây cỏ, hoa lá và đặc biệt là nhân vật. Ông nhấn mạnh: "Chữ viết phải hiểu được, và sự vật trong tranh phải quen thuộc. Tôi từng vẽ hình ảnh Lôi Công cho vui. Sau khi biết thần sấm là hư cấu, tôi đã ngừng vẽ ông ta...". Ông sẽ tìm những ví dụ tương ứng trong đời thực, ngay cả khi vẽ Phật, thần thánh và các thực thể siêu nhiên. Để vẽ một vị thần với "vẻ mặt hung dữ", ông "không còn cách nào khác là chọn một vài người trong số những người quen có tướng mạo đặc biệt làm mẫu" và áp dụng vào tranh. Bản thảo "Chân dung đầu người" trong bộ sưu tập của Học viện có một nhân vật giống như một vị La Hán đang trầm tư với bộ râu rủ và nhắm mắt. Lời bạt viết: "Tháng 1 năm Bính Dần (1926), tôi thấy khuôn mặt này khi đi dạo quanh các xưởng vẽ và cửa hàng, và đã vẽ lại sau khi về nhà". Rõ ràng, nguồn gốc của tác phẩm này là những gì ông thấy và ghi nhớ khi đi dạo trên phố: ông vẽ sau khi về nhà, cho thấy một đặc điểm chính yếu là ông không thích vẽ những gì bịa đặt.

Hoài niệm về "những ngày xưa cũ" là một loại dưỡng chất cảm xúc: một người tràn đầy ký ức hoài cổ sẽ không quên cội nguồn của mình. Và Tề, trong suốt cuộc đời, đã không quên gốc rễ. Tôi đã sử dụng nội dung của ba con dấu do Tề khắc để tóm tắt cuộc đời ông. Con dấu thứ nhất ghi "Lỗ Ban môn hạ" (Đệ tử của Lỗ Ban). Tề ban đầu là thợ mộc: lúc đó, ông bắt đầu khắc và học kỹ năng từ cuốn "Giới Tử Viên họa phổ", rồi trở nên gắn bó với nghệ thuật. Vì vậy, nghề mộc là điểm khởi đầu trong sự nghiệp nghệ thuật của ông. Con dấu "Lỗ Ban môn hạ" cho thấy ông không ngần ngại tiết lộ nguồn gốc khiêm tốn của mình. Ngược lại, ông cảm thấy tự hào và mãn nguyện khi là một thợ mộc. Thái độ cởi mở của Tề thật đáng ngưỡng mộ.

Nguồn : tretyakovgallerymagazine

Biên soạn và dịch : Bảo Long