Utanhole: Khi tận thế trở thành phông nền cho những “giấc mơ”

“The mark of the immature man is that he wants to die nobly for a cause, while the mark of the mature man is that he wants to live humbly for one.”

[Dấu hiệu của một người chưa trưởng thành là khao khát được chết một cách cao cả vì một lý tưởng, trong khi dấu hiệu của một người trưởng thành là mong muốn sống một cách khiêm nhường vì lý tưởng ấy.]

— J.D. Salinger, The Catcher in the Rye (trích Wilheim Stekel)

Một thành phố đang cháy. Những tên lửa xé ngang bầu trời. Các công trình đổ sập, hoá tro bụi. Song, giữa tất cả những cảnh tượng ấy, những nhân vật của Utanhole vẫn đứng đó với vẻ mặt gần như dửng dưng. Một cô gái mơ màng nhìn về phía xa. Một nhân viên văn phòng bình thản ôm súng như chỉ đang ôm một con gấu bông.

Họ dường như chẳng hề quan tâm liệu ngày mai có còn tồn tại hay không.

Điều kỳ lạ là những khung cảnh ấy không được bao phủ bởi những gam màu tương phản cao, hay những gam màu xám xịt đại diện cho sự đổ nát và lụi tàn. 

The City Burns, She Dreams (2025) © Utanhole

Burn-out Field © Utanhole

Utanhole vẽ tận thế bằng những gam màu pastel dịu dàng, tươi sáng cùng những đường nét mềm mại và độ chuyển sắc nhẹ đến mức gần như đang đặc tả một khung cảnh trong giấc mơ. Chính sự đối nghịch ấy tạo nên một thế giới vừa đẹp vừa đáng sợ - nơi những thảm kịch không xuất hiện một cách ồn ào, mà lặng lẽ, nhẹ nhàng tồn tại cạnh những nhân vật, tựa như chỉ là một khung cảnh làm nền cho dáng vẻ suy ngẫm của họ.

Office Lady (2025) © Utanhole

Sinh sống và làm việc tại Tokyo, Utanhole bắt đầu vẽ manga từ khi còn nhỏ. Sau này, một bộ phim của đạo diễn Lars von Trier đã khiến cô nhận ra sức mạnh của nghệ thuật và đưa cô đến với hội họa. Có lẽ vì thế, những bức tranh của Utanhole luôn mang trong mình cảm giác của một thế giới “vô thực” được xây dựng trên những cảm hứng từ điện ảnh, manga và những tưởng tượng có phần cực đoan của tuổi trẻ.

Nhân vật trong tranh của cô thường mang tinh thần chūnibyō (中二病) - “Hội chứng Trung Nhị”, hay một khái niệm Nhật Bản dùng để chỉ kiểu tâm lý vị thành niên đầy tính tự cao, khao khát được chú ý, và đôi khi có phần ngạo mạn. Họ tin vào những điều lớn lao, những lý tưởng riêng mà người khác có thể cho là ngớ ngẩn. Họ có thể đang đứng trước ngày tận thế, nhưng vẫn tin rằng có những thứ quan trọng hơn cả sự sống và cái chết.

Đó là lý do những nhân vật của Utanhole không thực sự “bình tĩnh” như vẻ ngoài của họ. Có thể họ đã tự băng cảm xúc của mình lại, nhốt bản thân bên trong những lý tưởng cao cả riêng của họ. Sự thản nhiên trên nét mặt họ có thể mang nhiều hơn là một lớp nghĩa - nó vừa ngây thơ, vừa mạnh mẽ, vừa nực cười, song cũng vô cùng đáng nể.

Untitled © Utanhole

Trong thế giới của Utanhole, con người luôn sống giữa những mâu thuẫn. Chúng ta biết mình không thể kiểm soát thực tại, nhưng vẫn bận tâm đến những điều nhỏ nhặt. Biết rằng mọi thứ có thể biến mất, nhưng vẫn cố chấp theo đuổi một điều gì đó. 

Biết rằng đôi khi mình phải buông bỏ, nhưng lại không thể…

Với Utanhole, những mâu thuẫn ấy không nhất thiết phải có một lời giải thích. Hội hoạ là như vậy. Nó có thể đóng khung lại những cảm xúc chưa kịp, thậm chí là không thể gọi tên: sự trống rỗng trước mất mát nào đó, sự gắn bó dần trở nên rõ ràng chỉ khi một thứ sắp mất đi, hay trạng thái lưng chừng khi một người vừa an nhàn với cuộc sống hiện tại, song lại vừa bị trói buộc bởi một giấc mơ bị bỏ lửng,...

Bởi vậy, những cảnh tượng sụp đổ trong tranh Utanhole không đơn thuần thể hiện sự hủy diệt. Chúng còn chứa đựng một thứ tình cảm kỳ lạ dành cho những gì đang biến mất. 

Một thành phố chỉ thực sự khiến ta nhận ra mình yêu nó đến mức nào khi nó đứng trước nguy cơ bị phá hủy. 

Một thế giới chỉ trở nên đáng sống khi ta biết nó không thể tồn tại mãi mãi.

Có lẽ đây cũng là điều khiến tranh của Utanhole trở nên đặc biệt. Cô không cố gắng đưa ra câu trả lời cho câu hỏi liệu thế giới là tốt hay xấu, con người nên lạc quan hay tuyệt vọng. Trong những bức tranh ấy, tận thế vẫn xảy ra. Những nhân vật vẫn mơ mộng. Và giữa tất cả nghịch lý đó, họ vẫn tiếp tục tồn tại, tiếp tục tin vào những lý tưởng riêng của mình.

Có thể đây là một sự ngây thơ và ngoan cố đặc trưng của tuổi trẻ. Nhưng đôi khi, trong một thế giới mà con người gần như không thể kiểm soát điều gì, việc vẫn còn có thể mơ - dù giấc mơ ấy có vô lý đến đâu - đã là một lẽ sống đẹp, và thật đáng khâm phục… 

Perfect Salvation Initiation II © Utanhole

***

Tác giả: Gia Phương

Nguồn: Yokogao Magazine, Utanhole Studio Site 

Đọc thêm:

Kanemaki Yoshitoshi: Bản ngã của con người không nằm ở một gương mặt