Trừu tượng Hình học: Vượt ra ngoài huyền thoại Malevich và Mondrian (Phần 2)

LƯỚI, THÀNH PHỐ VÀ KÝ HIỆU

Khi thế kỷ trôi qua, lưới ô vuông dần chuyển từ một bản thiết kế lý tưởng sang một thứ gì đó mơ hồ hơn. Nó bắt đầu trông giống như song sắt nhà tù, hoặc bố cục của một bảng tính. Vào những năm 1980, phong trào Neo-Geo, do các nghệ sĩ như Peter Halley dẫn đầu, đã diễn giải lại hình vuông không phải như một khoảng trống tinh thần, mà như một "tế bào" - ám chỉ cả tế bào sinh học và phòng giam, được kết nối bởi các "đường dẫn" của cơ sở hạ tầng hiện đại.

Large Test Pattern 3 by Tom McGlynn (2002)

Ngày nay, nghệ sĩ hình học thường đóng vai trò là người giải mã cảnh quan đô thị này. Chúng ta bị bao quanh bởi đồ họa chỉ dẫn, bản đồ tàu điện ngầm, biển cảnh báo. Tom McGlynn hoạt động trực tiếp trong chính thứ ngôn ngữ thị giác ấy. Ông coi sự nhiễu loạn thị giác của thành phố - mặt tiền cửa hàng, biển hiệu, logo - như dữ liệu thô, loại bỏ thông điệp thương mại để chỉ còn lại cấu trúc cơ bản của môi trường đô thị.

Tương tự, Philippe Halaburda vẽ nên một loại lãnh thổ khác. Những "địa lý tâm lý" của ông trông giống như những bản đồ giao thông hỗn loạn hoặc những bảng mạch điện tử bị nổ tung, ghi lại những dòng chảy dữ liệu và chuyển động vô hình định hình cuộc sống của chúng ta. Trong khi Mondrian vẽ nên nhịp điệu boogie-woogie của mạng lưới đường phố New York, các nghệ sĩ đương đại lại vẽ nên sự quá tải của trung tâm máy chủ.

NHẬN THỨC: KHI THỊ GIÁC GẶP TRỤC TRẶC

Nếu như trường phái trừu tượng thời kỳ đầu mang tính nghiêm túc, thì giữa thế kỷ 20 lại mang đến một "cú đột phá" vào hệ điều hành của con người: Nghệ thuật Thị giác (Op Art). Khi Bảo tàng Nghệ thuật Hiện đại (MoMA) khai mạc triển lãm "Con mắt Phản ứng" năm 1965, phản ứng của công chúng rất mạnh mẽ: một số khách tham quan thậm chí ngất xỉu hoặc buồn nôn! Các tác phẩm nghệ thuật không chỉ đơn thuần là hiện hữu; chúng còn tác động đến người xem. Các nghệ sĩ như Bridget Riley đã chứng minh rằng một bề mặt tĩnh có thể tạo ra chuyển động, không phải bằng phép thuật, mà thông qua sinh lý học của thị giác.

Enchantment Hurdu by Philippe Halaburda (2020)

Các nghệ sĩ đương đại đã chuyển hướng khỏi lối "tấn công" mạnh mẽ vào thị giác sang những rung động tinh tế hơn. Cristina Ghetti sử dụng hiệu ứng moiré, các mẫu nhiễu được tạo ra bởi các lưới chồng lên nhau, nhưng bà làm chậm quá trình này. Thay cho cảm giác chóng mặt dữ dội của thập niên 1960, tác phẩm của bà mang đến một âm thanh rung động nhẹ nhàng, một tần số thị giác mời gọi người xem điều chỉnh tiêu điểm. Tác phẩm không nhằm mục đích đánh lừa thị giác mà là thử thách giới hạn của nó, tạo ra một không gian nơi sự cố kỹ thuật số gặp gỡ bức tranh trên vải.

SỰ HÀI HÒA HÌNH HỌC: THUẬT TOÁN TRƯỚC THỜI MÁY TÍNH

Từ rất lâu trước khi có AI tạo sinh ra nghệ thuật, các nghệ sĩ hình học đã sử dụng thuật toán. Sol LeWitt từng nổi tiếng với tuyên bố: "Ý tưởng trở thành một cỗ máy tạo ra tác phẩm nghệ thuật." Nhiệm vụ của nghệ sĩ là viết mã (các quy tắc) – tức là hệ thống quy tắc; việc thực thi chỉ là thứ yếu. Điều này liên quan đến nhóm Oulipo trong văn học: những nhà văn tin rằng những ràng buộc nghiêm ngặt (như viết một cuốn tiểu thuyết mà không có chữ 'e') sẽ thúc đẩy sự sáng tạo lớn hơn.

Mareas by Cristina Ghetti (2024)

Ngày nay, phương pháp "thuật toán" này đã trở thành tiêu chuẩn, bất kể có sự tham gia của máy tính hay không. Debra Ramsay đóng vai trò như một người ghi chép dữ liệu. Bà theo dõi những thay đổi trong môi trường tự nhiên - sự thay đổi màu sắc của một cái cây cụ thể trong suốt một năm - và chuyển đổi dữ liệu đó thành các hệ thống đường nét chặt chẽ. Kết quả là một bức tranh trông có vẻ trừu tượng nhưng thực chất lại là một tập dữ liệu cụ thể về thời gian và ánh sáng.

Dawn Light Skew 2  by Debra Ramsay (2023)

Chúng ta thấy sự chặt chẽ tương tự trong tác phẩm của Jasper van der Graaf, người mà tác phẩm của ông đã phân tích cấu trúc của chính khái niệm về hoa văn. Bằng cách dịch chuyển và kết hợp lại các mô-đun hình học, ông tạo ra một nhịp điệu thị giác giống như một ngôn ngữ mà chúng ta gần như hiểu được. Đó là vẻ đẹp của hệ thống: sự thỏa mãn khi thấy toán học được vận hành, ngay cả khi phương trình vẫn còn ẩn giấu.

Nguồn: ideelart

Biên dịch: Thu Thảo

Xem tiếp bài viết phần 3 tại đây