Thiên nhiên và nghệ thuật của Triệu Vô Cực

( Triệu Vô Cực, 10.03.83, 1983 )

“Khái niệm trừu tượng không thật sự chính xác khi mô tả tranh của Triệu; đúng hơn, trường hình ảnh trong tranh ông dao động giữa thiên nhiên và trừu tượng, đôi khi chạm đến ký ức về cấu trúc phong cảnh Trung Hoa.”

Mức giá cao nhất tại các phiên đấu giá quốc tế vào tháng 4 năm 2013 thuộc về một bức sơn dầu phong cảnh trừu tượng sắc xanh của nghệ sĩ đương đại Triệu Vô Cực (1921–2013), một trong những họa sĩ Trung Quốc vĩ đại của thế kỷ XX và XXI. Tác phẩm được bán với giá 4.775.519 USD tại Sotheby’s Hồng Kông ngày 6/4/2013. Dù màu xanh là gam màu ưa thích của ông, các tác phẩm sử dụng màu này lại rất hiếm. Ông dùng sắc xanh để gợi đến sông và hồ trong tranh. Ba ngày sau phiên đấu giá, ông qua đời. Những năm gần đây, nhu cầu đối với tranh và tranh in thạch bản của ông trên cả thị trường sơ cấp và thứ cấp tăng mạnh, đạt mức cao kỷ lục trong giới sưu tập Đông và Tây.

Để hiểu sức hấp dẫn phổ quát và di sản của Triệu Vô Cực, cần xem xét vai trò của thiên nhiên trong toàn bộ sự nghiệp kéo dài nhiều thập kỷ của ông, cũng như cách ông kết hợp hội họa phong cảnh truyền thống Trung Quốc với Chủ nghĩa Biểu hiện Trừu tượng phương Tây. Tranh và bản in của ông được xem là một bước phát triển quan trọng trong lịch sử nghệ thuật, ở cả trừu tượng phương Tây lẫn phong cảnh Trung Hoa.

Năm 1948, Triệu rời Trung Quốc sang Paris và gắn bó với thành phố này phần lớn cuộc đời. Chỉ một năm sau, ông đã trưng bày tác phẩm tại các phòng tranh, với triển lãm cá nhân đầu tiên tổ chức tại Galerie Creuze năm 1949. Ông nhập quốc tịch Pháp năm 1964 và được vinh danh vì đóng góp nghệ thuật. Năm 1984, ông được trao Huân chương Bắc Đẩu Bội tinh cấp Officier, sau đó là Commandeur năm 1993 và Grand Officier năm 2006. Trong giai đoạn này, Trường phái Paris ảnh hưởng sâu sắc đến ông, khiến ông từ bỏ hoàn toàn phương pháp và chất liệu truyền thống từng được đào tạo tại Trung Quốc.

Năm 1957, Triệu thực hiện chuyến đi dài tới nhiều quốc gia châu Âu và New York. Tại đây, ông gặp gỡ và chịu ảnh hưởng từ các nghệ sĩ Biểu hiện Trừu tượng như Paul Klee (1879–1940), Franz Kline (1910–1962) và Adolph Gottlieb (1903–1974). Đến thập niên 1970, ông đã thử nghiệm việc kết hợp các yếu tố cốt lõi của phong cảnh Trung Hoa thế kỷ XVI với Chủ nghĩa Biểu hiện Trừu tượng trong cùng một tác phẩm. Ông tạo ra những phong cảnh trừu tượng giàu sức gợi bằng đường nét, màu sắc, ánh sáng và bóng tối, lấy cảm hứng từ thiên nhiên. Việc dung hợp yếu tố Đông – Tây giúp ông giải quyết sự song hành trong chính cuộc đời mình, khi đã rời xa Trung Quốc và hội họa thủy mặc truyền thống từ nhiều năm trước. Cũng trong giai đoạn này, ông khám phá niềm say mê với nghệ thuật in, trở thành một phần quan trọng trong sự nghiệp.

Sự nghiệp của Triệu Vô Cực được định hình bởi cách ông tái diễn giải các yếu tố phương Đông từ tranh phong cảnh thời Tống và Nguyên. Ông truyền tải tinh thần thiên nhiên của các tác phẩm này bằng chất liệu sơn dầu phương Tây. Tranh và bản in của ông tránh việc mô tả hình dạng cụ thể từ tự nhiên, thay vào đó biểu đạt cảm giác trừu tượng của màu sắc, phản chiếu, năng lượng và sự hài hòa giữa đất, nước, biển và bầu trời.

“Làm thế nào để diễn tả gió? Làm sao vẽ được khoảng trống? Còn ánh sáng, độ sáng và sự thuần khiết của nó? Tôi không muốn tái hiện mà muốn đặt các hình thể cạnh nhau, kết hợp chúng để tìm thấy trong đó tiếng gió thì thầm trên mặt nước tĩnh lặng.” – Triệu Vô Cực

Nguồn : artnet

Biên dịch và soạn : Bảo Long