5 bức tranh “đêm đầy sao” không phải của Van Gogh (P1)

Nhắc đến “Starry Night”, hầu hết chúng ta sẽ nghĩ ngay đến tranh Van Gogh. Thế nhưng, ông không phải là họa sĩ duy nhất say mê bầu trời đêm đầy sao. Trong suốt nhiều thế kỷ, từ thời Phục hưng đến nghệ thuật đương đại, các nghệ sĩ đã không ngừng tìm cách ghi lại vẻ đẹp của bầu trời đêm bằng những góc nhìn rất khác nhau. Hãy cùng dạo bước dưới bầu trời đầy sao qua 5 bức tranh đặc sắc dưới đây.

1. “Starry Night” của Jean-François Millet

“Starry Night” (1850 - 1865) © Jean-François Millet

Không có lựa chọn nào phù hợp hơn để mở đầu danh sách ngoài bức tranh sơn dầu “Starry Night” của Jean-François Millet.

Tác phẩm từng được NASA chọn là “Astronomical Picture of the Day” vào tháng 3/2020 nhờ độ chính xác đáng kinh ngạc về mặt thiên văn học. Trong khi nhiều họa sĩ chỉ gợi tả bầu trời bằng những chấm sáng ngẫu nhiên, Millet lại tái hiện các vì sao gần như đúng với vị trí thực tế của chúng. 

Ở góc trên bên phải bức tranh, người xem có thể nhận ra ba ngôi sao nằm trên một đường thẳng, chính là Đai Orion (Orion's Belt) gồm Alnitak, Alnilam và Mintaka. Nếu quan sát kỹ hơn, bạn còn có thể nhận ra chòm Đại Khuyển (Canis Major) cùng Sirius - ngôi sao sáng nhất trên bầu trời đêm nhìn từ Trái Đất.

2. "Milky Way" của Peter Doig

“Milky Way” (1989 - 1990) © Peter Doig

“Milky Way” là một trong những tác phẩm đầu tay của họa sĩ đương đại Scotland, Peter Doig. Bức tranh mở ra khung cảnh yên bình, dải ngân hà và những vì sao lấp lánh trên bầu trời đêm, phản chiếu xuống mặt nước tĩnh lặng. Ở phía xa, ánh sáng từ thành phố hắt lên nền trời, phủ lên những hàng cây và thảm thực vật ven hồ một vẻ đẹp vừa mơ hồ vừa kỳ ảo. 

Nhưng cảm giác bình yên ấy nhanh chóng trở nên bất an. Càng ngắm lâu, người xem càng nhận ra mình đang đứng trước một khung cảnh mang màu sắc của phim kinh dị. Giữa mặt hồ xuất hiện một cô gái nhỏ ngồi trên chiếc thuyền độc mộc, chi tiết được Peter Doig lấy cảm hứng trực tiếp từ bộ phim “Friday the 13th” (1980) của đạo diễn Sean S. Cunningham.

Ông từng kể rằng ý tưởng cho “Milky Way” đến từ những đêm ông làm việc trong một xưởng vẽ cải tạo từ nhà kho ở vùng quê Canada. Trong những năm sau đó, ông tiếp tục phát triển loạt tranh "canoe" (thuyền độc mộc), kết hợp ký ức về khung cảnh mình từng chứng kiến với các bản phác họa rừng thông ở miền bắc Canada. Chính sự kết hợp giữa vẻ đẹp thơ mộng và cảm giác rùng rợn đã khiến “Milky Way” trở thành một trong những tác phẩm tiêu biểu của ông.

3. “Falling Stars” của Franz von Stuck

“Falling Stars” (1912) © Franz von Stuck

“Falling Stars” là một trong những tác phẩm hội họa lãng mạn nhất của Franz von Stuck, danh họa tiêu biểu của phong trào Ly khai Munich (Munich Secession). Trên nền trời thẫm xanh, vô số vì sao phát sáng đan thành một tấm màn lấp lánh, hoạ sĩ bắt trọn khoảnh khắc vệt sao băng xé ngang bầu trời, mang đến cảm giác vừa huyền ảo vừa mong manh. Dưới sườn đồi, một đôi tình nhân lặng lẽ ngồi bên nhau. Người phụ nữ ngước mắt theo những vì sao băng như đang thầm gửi gắm một điều ước, còn người đàn ông chỉ chăm chú nhìn người mình yêu. 

Đôi tình nhân trong tranh chính là Franz von Stuck và vợ ông. Trong “Falling Stars”, bầu trời đầy sao không chỉ phủ lên tác phẩm một bầu không khí huyền ảo mà còn lưu giữ khoảnh khắc ngắn ngủi khi sao băng vụt qua, rực rỡ như ánh sáng trong đôi mắt người đang yêu.

4. "Starry Night" của Edvard Munch

“Starry Night” (1893) © Edvard Munch

Họa sĩ Edvard Munch tìm thấy cảm hứng cho “Starry Night” trong những mùa hè ông gắn bó tại thị trấn ven biển Åsgårdstrand ở phía nam Oslo, Na Uy. Cũng như nhiều tác phẩm khác của Munch, vẻ đẹp của thiên nhiên là là phương tiện để truyền tải cảm xúc. Sắc xanh bao trùm khung cảnh mang đến cảm giác cô đơn, suy tư và nỗi buồn trước không gian vô tận của biển và bầu trời.

“Starry Night” không phải là tác phẩm duy nhất Munch dành cho bầu trời đêm. Ông đã thực hiện cả một loạt tranh cùng chủ đề, nhiều bức cũng mang tên “Starry Night”, trong đó có phiên bản hiện được lưu giữ tại Bảo tàng Munch ở Oslo. Điều thú vị là những nghiên cứu thiên văn sau này đã mở ra một cách đọc hoàn toàn khác về các tác phẩm ấy.

Trong nhiều năm, giới nghiên cứu cho rằng điểm sáng nổi bật nhất trên bầu trời trong bức tranh là sao Kim. Giả thuyết này được nhà sử học nghệ thuật Louise Lippincott đưa ra vào năm 1989 và nhanh chóng được chấp nhận. Quả thực, sao Kim (The Evening Star) là thiên thể xuất hiện rất rõ vào lúc hoàng hôn hoặc trước bình minh, vì thế việc Munch lấy nó làm cảm hứng dường như hoàn toàn hợp lý. Cũng không phải ngẫu nhiên khi “The Evening Star” từng là tên gọi đầu tiên của bức tranh.

Tuy nhiên, một nghiên cứu của khoa Vật lý, Đại học Texas công bố năm 2010 đã đưa ra kết luận khác. Dựa trên các phép tính thiên văn, nhóm nghiên cứu cho rằng từ vị trí Åsgårdstrand vào năm 1893, sao Kim không thể xuất hiện ở phía đông bầu trời như trong tranh. Thiên thể mà Munch quan sát nhiều khả năng là sao Mộc, còn cụm sao phía trên có thể chính là Pleiades (Thất Nữ).

5. Starlight Night, Lake George của Georgia O'Keeffe

“Starlight Night, Lake George” (1922) © Georgia O’Keeffe

Bầu trời đầy sao cũng là nguồn cảm hứng bất tận đối với Georgia O'Keeffe, một trong những họa sĩ hiện đại tiêu biểu của Mỹ. Dù nổi tiếng với những bức tranh vẽ hoa đầy màu sắc, O'Keeffe luôn dành sự quan tâm đặc biệt cho thiên nhiên. Trong một bức thư gửi họa sĩ Russell Vernon Hunter, bà từng viết: "Hãy vẽ thế giới như thể bạn là người đầu tiên được nhìn thấy nó. Gió... cái lạnh... bụi đất... và bầu trời đêm đầy sao bao la." 

Và cũng như O'Keeffe, hãy thử tưởng tượng rằng đây là lần đầu tiên chúng ta được được chiêm ngưỡng bầu trời đầy sao. Trên nền trời thăm thẳm, những vì sao hiện lên như những quầng sáng trắng phảng phất sắc xanh, kết nối thành từng cụm gợi nhớ đến các chòm sao. Càng về phía rìa, sắc trời càng đậm dần, mở ra cảm giác về một không gian rộng lớn tưởng như không có điểm kết. Phía dưới, mặt hồ gợn sóng phản chiếu ánh sao cùng hai đốm sáng le lói trong màn đêm. Đó chính là quang cảnh nhìn từ điền trang của Alfred Stieglitz bên hồ Lake George, nơi Georgia O'Keeffe dành nhiều mùa hè để sáng tác. Đây cũng là phiên bản hoàn thiện hơn của bức màu nước bà thực hiện năm 1917, tác phẩm từng được biết đến rộng rãi khi được in làm thiệp Giáng sinh.  

Xem tiếp phần 2 tại đây

Biên dịch: Nguyễn Thùy Linh

Nguồn: 10 Starry Night Paintings That Are Not by Van Gogh