10 Nghệ Sĩ Thị Giác Nổi Tiếng Nhất Ấn Độ Đương Đại ( Phần 3 )

Raqib Shaw

Raqib Shaw (sinh năm 1974) là một nghệ sĩ Kashmir sinh ra tại Ấn Độ và hiện sống, làm việc tại London. Ông được biết đến rộng rãi với những bức tranh cực kỳ chi tiết, lộng lẫy và mang sắc thái của nghệ thuật siêu thực đương đại (contemporary surreal art).

Điểm đặc trưng trong thực hành nghệ thuật của Shaw là kỹ thuật hội họa men màu (enamel painting). Ông sử dụng sơn công nghiệp dạng enamel và những dụng cụ sắc nhọn như kim để vẽ từng chi tiết nhỏ trên bề mặt tranh. Kết quả là một lớp bề mặt bóng như men sứ, gợi cảm giác khảm đá quý hoặc đồ trang sức tinh xảo.

Thế giới hình ảnh của Shaw kết hợp nhiều nguồn cảm hứng khác nhau: thẩm mỹ tiểu họa Mughal, hoa văn trang trí phương Đông và tinh thần siêu thực. Những khu vườn trong tranh ông thường rực rỡ và mê hoặc như thiên đường, nhưng ẩn sâu bên trong lại là những yếu tố bạo lực và hỗn loạn. Trong vũ trụ thị giác ấy, khoái lạc và nguy hiểm luôn tồn tại cạnh nhau.

Các sinh vật lai nửa người nửa thú xuất hiện như những hình tượng thần thoại bị biến dạng. Shaw sử dụng sự xa hoa và trang trí như một ngôn ngữ kể chuyện, khiến người xem ban đầu bị cuốn hút bởi vẻ đẹp bề mặt trước khi nhận ra những tầng nghĩa bất an phía sau. Tác phẩm của ông vì thế mang tính sân khấu mạnh, với cảm giác baroque đương đại rõ rệt.

Bên dưới lớp trang trí dày đặc ấy còn là ký ức về Kashmir – quê hương của nghệ sĩ. Nỗi nhớ này đôi khi xuất hiện qua phong cảnh, đôi khi ẩn trong nhịp điệu trang trí và cấu trúc hình ảnh. Shaw đã tạo ra một thế giới riêng, nơi ornament không chỉ là trang trí mà trở thành một cấu trúc tâm lý và biểu tượng.

Trong bối cảnh nghệ thuật châu Á toàn cầu hóa, Raqib Shaw đại diện cho một hướng thực hành nơi cái đẹp được đẩy đến cực điểm để nói về những mặt tối của ham muốn và quyền lực. Trong thế giới của ông, cái đẹp đôi khi chính là một chiếc bẫy tinh xảo dành cho người xem.

T.V. Santhosh

T.V. Santhosh (sinh năm 1968) là một nghệ sĩ chính trị Ấn Độ tiêu biểu của nghệ thuật đương đại Ấn Độ . Tác phẩm của ông thường xoay quanh các chủ đề như bạo lực, chiến tranh, chủ nghĩa dân tộc và vai trò của truyền thông trong xã hội hiện đại.

Ngôn ngữ thị giác của Santhosh rất mạnh và dễ nhận diện. Một dấu ấn đặc trưng trong thực hành nghệ thuật của ông là hội họa neon (neon painting). Các hình ảnh thời sự và chiến tranh được tái tạo bằng những gam màu rực như xanh, cam hoặc tím, tạo cảm giác giống như một tấm ảnh âm bản phát sáng.

Hiệu ứng đảo ngược sáng – tối khiến hình ảnh trông như được nhìn qua thiết bị quan sát ban đêm. Cảm giác này vừa kích thích thị giác vừa tạo ra một trạng thái cảnh báo, khiến người xem nhận ra rằng những hình ảnh quen thuộc trên truyền thông cũng có thể mang một sắc thái bất an khác.

Santhosh sử dụng hội họa để đặt câu hỏi về khái niệm “tiến bộ” trong xã hội hiện đại. Ông gợi nhắc rằng quá trình hiện đại hóa và công nghệ hóa không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với sự an toàn hay ổn định.

Ngoài hội họa, Santhosh còn làm điêu khắc và sắp đặt. Những vật liệu như resin, gỗ và đèn LED giúp tác phẩm của ông mang tính công nghệ và đương đại rõ rệt. Các hình tượng như chó nghiệp vụ, đồng hồ đếm ngược hay thiết bị quân sự thường xuất hiện như những biểu tượng của trạng thái bất ổn.

Điểm quan trọng trong thực hành nghệ thuật của Santhosh là cách ông biến tin tức thành biểu tượng. Khi những hình ảnh bạo lực được phủ lên lớp màu neon đẹp mắt, cảm giác đạo đức của người xem lập tức bị thử thách. Người xem buộc phải tự hỏi: chúng ta đang nhìn chiến tranh như một sự kiện hay như một hình ảnh tiêu thụ?

Chính vì vậy, trong tác phẩm của Santhosh, truyền thông cũng trở thành một chiến trường. Ông không chỉ mô tả bạo lực mà còn phân tích cách con người nhìn và tiêu thụ bạo lực trong thời đại hình ảnh.

Sheela Gowda

Sheela Gowda (sinh năm 1957) là một nghệ sĩ sắp đặt Ấn Độ  quan trọng của nghệ thuật châu Á đương đại. Bà hiện sống và làm việc tại Bangalore, và nổi tiếng với việc sử dụng những vật liệu thô mộc, gắn liền với đời sống và lao động bản địa.

Ban đầu được đào tạo như một họa sĩ, Gowda sau đó chuyển sang điêu khắc và sắp đặt với tinh thần thử nghiệm mạnh mẽ. Trong thực hành của bà, những vật liệu tưởng chừng bình thường như nhang, dây chỉ đỏ, bao tải, nhựa đường hay kim loại đều có thể trở thành chất liệu nghệ thuật.

Một trong những dấu ấn đặc trưng của bà là các tác phẩm điêu khắc từ tóc người (human hair sculpture). Chất liệu này mang theo nhiều tầng ý nghĩa: thân phận con người, nghi lễ tôn giáo, lao động thủ công và cả những thị trường vô hình gắn với cơ thể.

Với Gowda, vật liệu không bao giờ trung tính. Mỗi chất liệu đều chứa đựng ký ức xã hội và cấu trúc kinh tế của cộng đồng. Chỉ đỏ có thể gợi đến mạch máu, sự ràng buộc và đau đớn. Nhang gợi khói, lời cầu nguyện và tàn dư của niềm tin. Tóc người gợi đến thân phận, sự hiến dâng và các hệ thống trao đổi vô hình.

Tác phẩm của Gowda thường mang hình thức trừu tượng, nhưng đó không phải là sự trừu tượng lạnh lẽo. Ngược lại, nó là cách cô đặc những trải nghiệm tập thể vào hình thức vật chất.

Khi bước vào không gian sắp đặt của bà, người xem không chỉ quan sát mà còn cảm nhận bằng cơ thể. Những cấu trúc dây, lưới và vật liệu thô ráp tạo nên cảm giác vừa mong manh vừa nặng nề, như thể không gian đang bao quanh và chạm vào người xem.

Thực hành nghệ thuật của Sheela Gowda cho thấy một hướng quan trọng của nghệ thuật châu Á: nơi vật liệu đời sống trở thành nhân chứng cho những câu chuyện về xã hội, giới và quyền lực.

Dayanita Singh

Dayanita Singh (sinh năm 1961) là một trong những nghệ sĩ tiêu biểu của nhiếp ảnh đương đại (contemporary photography) tại Ấn Độ. Thực hành nghệ thuật của bà đã mở rộng cách hiểu về nhiếp ảnh, biến nó từ một hình ảnh treo tường thành một hệ thống trưng bày linh hoạt.

Singh không chỉ làm ảnh theo cách truyền thống mà còn phát triển các cấu trúc trưng bày dạng tủ gỗ có thể gập, mở và thay đổi vị trí. Những cấu trúc này tạo nên các sắp đặt ảnh (photo-installation), nơi ảnh, không gian và chuyển động của người xem trở thành một trải nghiệm thống nhất.

Trong thế giới của Singh, nhiếp ảnh gần với điêu khắc và kiến trúc. Một bộ ảnh có thể biến thành một “bảo tàng nhỏ”, nơi các hình ảnh được sắp xếp và tái sắp xếp liên tục theo nhiều cấu trúc khác nhau.

Chủ đề của bà thường xoay quanh kho lưu trữ, thư viện và những không gian nội thất yên tĩnh. Đây là những nơi tưởng chừng tĩnh lặng nhưng lại chứa đầy dấu vết của thời gian và ký ức.

Ngoài triển lãm, Singh còn đặc biệt quan tâm đến sách nghệ sĩ (artist books). Với bà, sách ảnh không chỉ là phương tiện lưu trữ mà còn là một dạng triển lãm di động. Những cuốn sách này giống như “triển lãm bỏ túi”, cho phép tác phẩm di chuyển giữa nhiều không gian sống khác nhau.

Chính tư duy này đã khiến Singh trở thành một nghệ sĩ của “hệ trưng bày”, chứ không chỉ là nghệ sĩ của “khung hình”. Người xem khi tiếp cận tác phẩm của bà không chỉ nhìn ảnh mà còn đọc nhịp điệu, khoảng trống và trật tự sắp đặt.

Trong bối cảnh nghệ thuật châu Á đương đại, Dayanita Singh đại diện cho một hướng nhiếp ảnh khái niệm giàu chiều sâu, nơi archive, ký ức và cấu trúc trưng bày trở thành trung tâm của thực hành nghệ thuật.

Biên soạn : Bảo Long