Venice: Miền cảm hứng bất tận

"View on the Cannaregio Canal, Venice" (khoảng 1775 - 1780) © Francesco Guardi

Venice, hay Venezia, là một trong những thành phố nổi tiếng nhất của Italy, với mạng lưới kênh rạch chằng chịt, kiến trúc cầu kỳ và di sản văn hóa phong phú. Nguồn gốc ra đời đầy bí ẩn cùng truyền thống hàng hải lẫy lừng của thành phố cũng hấp dẫn không kém sức quyến rũ mà Venice vẫn giữ được qua bao thế kỷ. Nổi lên giữa mặt nước của đầm phá Venice, thành phố này từ lâu đã là nguồn cảm hứng bất tận cho nghệ thuật, và mỗi tranh nghệ thuật lại khắc họa một nét độc đáo riêng, vẻ đẹp trường tồn cùng bầu không khí huyền ảo khiến Venice không giống bất kỳ nơi nào khác trên thế giới.

Sự ra đời của thành phố nổi

Sau khi Đế chế La Mã phương Tây sụp đổ, những thương nhân Venice đã đóng hàng loạt cọc gỗ sâu xuống đầm lầy để dựng nên thành phố của mình. Nhờ môi trường thiếu oxy dưới nước, những cọc gỗ ấy được bảo tồn gần như nguyên vẹn qua hàng thế kỷ, trở thành nền móng vững chắc cho các công trình nổi bật của Venice. Trải rộng trên một quần đảo gồm 118 hòn đảo nhỏ và được nối liền bởi hơn 400 cây cầu, Venice là minh chứng cho sức sáng tạo và khả năng thích nghi phi thường của con người. Vị trí chiến lược giữa đầm phá không chỉ giúp thành phố tránh được các cuộc xâm lăng của người Barbarian, mà còn biến nơi đây thành một trung tâm giao thương trọng yếu, nền tảng cho ý nghĩa lịch sử và văn hóa đặc biệt mà Venice có được ngày nay.

"Procession in St. Mark’s Square" (khoảng 1496) © Gentile Bellini

Trung tâm văn hóa

Dù hình thành từ rất sớm, Venice chỉ thực sự vươn lên thành một trong những trung tâm tài chính quốc tế quan trọng bậc nhất kể từ thế kỷ 9, và đạt đỉnh cao thịnh vượng vào thế kỷ 14. Thành phố còn nổi tiếng với những yến tiệc và lễ hội xa hoa, kế thừa truyền thống nghi lễ trọng thể có từ thời cổ đại.

"Procession in the Courtyard of the Ducal Palace" (khoảng 1742) © Antonio Joli

Trong vô số lễ hội của Venice, nổi bật hơn cả là Carnival Venice, hay Carnevale, với những màn hóa trang cầu kỳ và các hoạt động lễ hội quy mô lớn. Bắt nguồn từ thế kỷ 11, lễ hội này từ lâu đã gắn liền với hình ảnh xa hoa, lộng lẫy.

"The Carnival, Venice" © François Flameng

Trung tâm của đời sống cộng đồng Venice là Cung điện Doge (Palazzo Ducale), nơi ở của Doge, vị quan đứng đầu do dân bầu chọn, đồng thời cũng là trung tâm quyền lực chính trị của thành phố. Công trình uy nghi này từng là bối cảnh cho nhiều sự kiện cấp nhà nước và nghi lễ trọng đại.

"Reception of Foreign Ambassadors in the Doge’s Palace, Venice" (khoảng 1765 - 1780) © Họa sĩ phỏng theo Canaletto

Venice qua đôi mắt của những người lữ hành

Từ lâu đã được lãng mạn hóa trong trí tưởng tượng của công chúng, Venice ngày càng trở nên dễ tiếp cận và hấp dẫn du khách vào đầu thế kỷ 20. Khi việc du lịch phát triển mạnh mẽ, thành phố đón chào du khách từ khắp nơi trên thế giới, ai nấy đều háo hức muốn trải nghiệm vẻ quyến rũ đặc biệt của nơi này. Trong số những du khách ấy có John Singer Sargent, họa sĩ người Mỹ nổi tiếng sinh tại Florence, với khối lượng tác phẩm đồ sộ trong đó nổi bật là loạt tranh màu nước về Venice. Những bức tranh màu nước này được xem là một trong những đỉnh cao trong sự nghiệp của ông, ghi lại trọn vẹn vẻ lãng mạn và sự chuyển động mềm mại của những con kênh biểu tượng nơi đây. Kỹ thuật màu nước của Sargent làm nổi bật vẻ đẹp uyển chuyển, vượt thời gian của Venice, phản ánh sức hút của thành phố với những ai tìm đến để du lịch và khám phá.

"La Riva" (khoảng 1903 - 1904) © John Singer Sargent

Họa sĩ phong cảnh người Tây Ban Nha Martín Rico y Ortega bắt đầu dành mỗi mùa hè ở Venice từ năm 1879. Ông thuê một palazzo và đắm mình trong hệ thống kênh rạch mê hoặc của thành phố. Thường quan sát từ một chiếc gondola, Rico miệt mài phác họa những tòa nhà và những cây cầu. Các tác phẩm hội họa của ông là minh chứng cho tình cảm sâu đậm dành cho Venice, mỗi bức tranh đều ghi lại sinh động nét đặc trưng của thành phố, thể hiện tình yêu chân thành với cảnh sắc và nhịp sống nơi đây.

"A Canal in Venice" (khoảng 1879) © Martín Rico y Ortega

Venice qua đôi mắt của các họa sĩ Ấn tượng

Pierre-Auguste Renoir và Claude Monet, hai gương mặt tiêu biểu của phong trào Ấn tượng, cũng tìm thấy nguồn cảm hứng sâu sắc từ Venice. Renoir đến Venice năm 1881 và vẽ “Venice”, “Cung điện Doge”, ghi lại những sắc hồng và kem mềm mại của công trình dưới ánh nắng. Bức tranh tạo nên sự tương phản giữa vẻ đồ sộ của kiến trúc Venice với hình ảnh phản chiếu lung linh trên mặt nước các con kênh.

"Venice, the Doge’s Palace" (1881) © Pierre-Auguste Renoir

Claude Monet đến Venice năm 1908 và tập trung vào vào những biến chuyển của ánh sáng và không khí. Bức “Cung điện Doge” của ông khắc họa công trình biểu tượng này từ góc nhìn trên một chiếc gondola giữa Grand Canal. Tác phẩm của Monet nhấn mạnh sự tương tác giữa ánh sáng và mặt nước, làm nổi bật vẻ đẹp mơ màng, huyền ảo của thành phố hơn là những chi tiết kiến trúc. Qua lăng kính Ấn tượng, ông đã khắc họa trọn vẹn sức hút lãng mạn vốn đã trở thành hình ảnh quen thuộc gắn liền với Venice.

"The Doge’s Palace (Le Palais ducal)" (khoảng 1908) © Claude Monet

Maurice Prendergast, hoạ sĩ nổi tiếng người Mỹ nổi tiếng với những cảnh phố thị rực rỡ sắc màu, đã cho ra đời một số tác phẩm từ những chuyến đi Venice, vào thời điểm thành phố đã trở thành một điểm đến du lịch nổi tiếng. Prendergast bị cuốn hút bởi kiến trúc ấn tượng và diện mạo rực rỡ của thành phố, rồi đưa tất cả vào các bức tranh khắc họa cảnh đường phố nhộn nhịp. Tác phẩm của ông lưu giữ trọn vẹn sức sống và vẻ đẹp như tranh vẽ của Venice vào thời điểm giao thời giữa hai thế kỷ.

"Umbrellas in the Rain" (khoảng 1899) © Maurice Brazil Prendergast

Venice của những người Venice

Không kém phần quan trọng là góc nhìn về Venice qua đôi mắt của chính những nghệ sĩ sinh ra và lớn lên tại đây. Họ không chỉ ghi lại kiến trúc tráng lệ và những con kênh nên thơ, mà còn đào sâu vào những khía cạnh bình dị, thường bị bỏ quên trong đời sống thường nhật. Qua tác phẩm của họ, Venice hiện lên với nhiều sắc thái hơn: vừa mang vẻ huy hoàng của một thành phố nổi tiếng, vừa có những khoảnh khắc thân mật, đời thường.

"The Square of Saint Mark’s, Venice" (1742 - 1744) © Canaletto

Tác phẩm của họ vừa tôn vinh những công trình biểu tượng của Venice, vừa đưa người xem đến gần hơn với những sinh hoạt bình dị như quần áo phơi trong gió hay những người chèo thuyền gondola nghỉ ngơi vào buổi chiều.Chúng cho thấy một Venice gần gũi hơn nhiều so với nhịp sống sôi động trên Grand Canal, đồng thời làm nổi bật những khoảnh khắc yên tĩnh, trầm lắng của thành phố.

Những họa sĩ như Antonio Ermolao Paoletti đã thổi hồn vào nhịp sống thường ngày của Venice qua các bức tranh sinh động về người bán hàng rong và cư dân thành phố, đặt họ giữa khung cảnh tuyệt đẹp nơi đây. Tranh của Paoletti gợi lại một Venice chậm rãi của thời đã qua, với những người buôn bán tất bật với hàng hóa, người đi bộ thong thả dọc những con kênh vắng và cuộc sống trôi theo một nhịp độ khoan thai.

Qua những lát cắt đời sống gần gũi như trong bức tranh giàu cảm xúc của họa sĩ Venice theo trường phái phương Đông (Orientalism) - Alberto Pasini, các nghệ sĩ mang đến một góc nhìn sâu lắng về đời sống thường nhật và những giá trị truyền thống vượt thời gian. Tác phẩm của Pasini, cũng như của nhiều họa sĩ Venice cùng thời, khắc họa một thành phố đan xen giữa lịch sử và đời sống gia đình. Qua đó, người xem cảm nhận được rõ hơn sức quyến rũ bền bỉ của một Venice vừa tráng lệ, vừa rất đỗi đời thường.

Di sản vượt thời gian

Với sự kết hợp đặc trưng giữa những con kênh và kiến trúc cổ kính, Venice đã truyền cảm hứng cho các nghệ sĩ suốt nhiều thế kỷ. Từ không khí phố thị đời thường cho đến những tranh phong cảnh rực rỡ sắc màu, mỗi nghệ sĩ lại khắc họa một diện mạo riêng của thành phố đầy bí ẩn này. Venice vẫn tiếp tục mê hoặc con người, như một cánh cửa mở ra thế giới nơi lịch sử, nghệ thuật và cái đẹp giao thoa trong tranh vẽ.

Biên dịch: Nguyễn Thùy Linh

Nguồn: Venice: A Timeless Muse

***

Xem thêm các tác phẩm của họa sĩ Đỗ Thị Kim Đoan tại Vanvi Gallery