The Glowing Cathedral: Khi vi khuẩn, mực vô hình và ánh sáng trở thành kinh văn

Lễ khai mạc triển lãm Said Dokins: Inscriptions . (Ảnh của Leonardo Luna).

Bước vào không gian của Inscriptions, người xem như bước vào một nhà thờ cổ nơi các bức tường không còn tĩnh lặng, mà phát sáng, hô hấp và biến đổi theo thời gian. Trong dự án này, nghệ sĩ Mexico Said Dokins biến kiến trúc tôn giáo thành một phòng thí nghiệm sống, nơi chữ viết được kiến tạo bằng mực vô hình, sắc tố phát quang và các quần thể vi sinh vật. Viết, ở đây, không còn là hành vi thị giác đơn thuần, mà trở thành một quá trình sinh học và chính trị – nơi ký ức, quyền lực và sự hiện diện được khắc ghi, rồi liên tục bị thách thức.

Triển lãm Inscriptions là kết quả hợp tác giữa Bộ Văn hóa Mexico, Viện Mỹ thuật và Văn học Quốc gia thông qua Art Alameda Laboratory, cùng Khoa Kiến trúc – Nghệ thuật – Thiết kế trong khuôn khổ sáng kiến nghệ thuật và văn hóa của Học viện Công nghệ Monterrey. Dự án đặt thực hành nghệ thuật của Dokins vào giao điểm giữa nghệ thuật đương đại, khoa học và nghiên cứu phê bình đô thị.

Chính trị của sự hiện diện

Trong bối cảnh đô thị nơi các cơ chế quyền lực liên tục định hình điều gì được nhìn thấy và điều gì bị xóa bỏ, Dokins đặt câu hỏi: làm thế nào để để lại dấu vết trong một thành phố luôn tự xóa ký ức của chính nó? Ở đây, hành vi ghi khắc vượt khỏi chức năng ngôn ngữ, trở thành một hình thức kháng cự – một cách thương lượng sự hiện diện giữa những cấu trúc chính trị, kinh tế và biểu tượng đang chi phối không gian.

Thông qua các can thiệp bằng sắc tố phát quang, nhiếp ảnh ban đêm và quy trình sinh học, triển lãm mở ra một suy tư về mối căng thẳng giữa sự hiện diện và sự xóa bỏ trong cấu trúc thị giác của đô thị Mexico City.

Không gian như một trường ghi khắc

Với Said Dokins, ghi khắc không chỉ là chữ viết mà là một hành động vật lý tái cấu trúc môi trường. Cơ thể trở thành công cụ, còn không gian công cộng vận hành như một kho lưu trữ sống, nơi các dấu vết văn hóa luôn trong trạng thái tranh chấp. Inscriptions được tổ chức xoay quanh ba dự án chính, mỗi dự án tiếp cận hành vi ghi khắc ở một cấp độ khác nhau nhưng cùng hội tụ về mặt khái niệm.

Desplazamientos (Những dịch chuyển)

Dự án này can thiệp trực tiếp vào gian chính của không gian triển lãm bằng các hình thức phát quang, cô đọng những hành trình đô thị thành các cấu trúc thị giác thoát khỏi khả năng đọc thông thường. Các hình tròn xuất hiện gợi liên tưởng đến chalchihuitl – biểu tượng đá ngọc, năng lượng mặt trời và thư pháp tiền Tây Ban Nha – từ đó đưa yếu tố bản địa cổ xưa vào đối thoại với kiến trúc thuộc địa.

Việc này làm lung lay diễn ngôn lịch sử của công trình, vốn từng là không gian tôn giáo, nay được tái kích hoạt như một địa điểm triển lãm đương đại, vận hành như một hình thức “phản ghi khắc”. Tác phẩm đồng thời đặt bản đồ Mexico City thế kỷ XVIII cạnh các dấu vết đương đại, tạo nên đối thoại xuyên thời gian giữa các hệ thống không gian.

Heliografías de la memoria (Nhật quang ký ức)

Được thực hiện cùng nhiếp ảnh gia Leonardo Luna, dự án này ghi lại các hành vi trình diễn ban đêm trước những công trình mang ý nghĩa lịch sử. Bằng phơi sáng dài, Dokins tạo ra các chữ viết phát sáng, tạm thời tái cấu trúc giá trị biểu tượng của không gian được can thiệp. Những hình ảnh này vận hành như các cử chỉ phê bình, phá vỡ trật tự thị giác thống trị vốn đã được mặc định.

Bio_res_crituras (Sinh – tái – ghi)

Ở cấp độ vi mô, Dokins đưa hành vi ghi khắc vào lãnh địa sinh học bằng việc sử dụng các vi sinh vật thu thập từ môi trường đô thị, bao gồm vi khuẩn biểu mô, vi sinh đường ruột và vi sinh vật môi trường. Dưới sự hợp tác với phòng thí nghiệm kỹ thuật sinh học của Học viện Công nghệ Monterrey, các “chữ viết sống” được hình thành trong đĩa petri và trình chiếu, liên tục biến đổi theo vòng đời sinh học của chính chúng.

Thực hành này mở rộng nghệ thuật đường phố sang những vùng thử nghiệm nơi nghệ thuật, khoa học và công nghệ giao thoa, thách thức các khái niệm truyền thống về vật liệu và tính bền vững của tác phẩm.

De tripas corazón – từ đáy lòng đến trái tim

Triển lãm còn bao gồm sắp đặt video tương tác De tripas corazón, được phát triển cùng các nhà nghiên cứu Piedad MG, Enrique Alcalá và Aurea Ramírez. Tác phẩm khai thác trục ruột – não thông qua nghệ thuật sinh dữ liệu, tạo nên các chân dung nghe – nhìn từ dữ liệu vi sinh đường ruột và sóng não. Các hình ảnh và âm thanh có thể được biến đổi theo thời gian thực thông qua thiết bị đọc thần kinh, đặt cơ thể con người vào trung tâm của một hệ thống ghi khắc sinh học – công nghệ.

Kích hoạt công chúng và không gian

Inscriptions được hình dung như một hệ thống mở, liên tục được kích hoạt bằng các can thiệp và tương tác. Trong ngày khai mạc, nghệ sĩ Roberto Palma đã sử dụng laser để khắc thêm các lớp chữ lên bề mặt phát quang, nhấn mạnh tính thử nghiệm và tạm thời của toàn bộ dự án. Những hoạt động này củng cố vai trò của Art Alameda Laboratory như một không gian giao thoa giữa thực hành nghệ thuật đương đại và nghiên cứu phê bình liên ngành.

Xem thêm:

Triển lãm nghệ thuật Another World – Bảo tàng Nghệ thuật

Tranh nổi bật: Coady Brown tại triển lãm Shulamit Nazarian

Biên tập: Trung Nam

Nguồn: World Art News