Tác phẩm “Myco-Market Day” của Shigeo Otake

Họa sĩ Shigeo Otake (sinh năm 1955 tại Kobe, Nhật Bản), được biết đến với những bức tranh vẽ Siêu thực về các sinh vật kỳ lạ. Trong triển lãm cá nhân đầu tiên của ông tại Hồng Kông - “Agoraphilia” diễn ra tại White Cube từ ngày 10/7 đến 29/8/2026, Otake giới thiệu loạt tác phẩm mới với chất liệu tempera trứng trên gỗ và một tác phẩm chuyển fresco. Những tác phẩm này tiếp tục mở ra thế giới Siêu thực đặc trưng của ông với sự xuất hiện đan xen của con người, động vật và thực vật.

“Myco-Market Day” (2026) thuộc triển lãm cá nhân “Agoraphilia” của Shigeo Otake

Mọi thứ bắt đầu từ một phát hiện vào năm 1985. Sau khi tìm thấy một cây nấm đông trùng hạ thảo mọc ra từ xác một ấu trùng ve sầu vào năm 1985, Shigeo Otake bắt đầu xây dựng một vũ trụ hội họa đầy những sinh thể đột biến. Trong các bức tranh nghệ thuật Siêu thực như “A Miscalculation by Mycologist H.A.” (1988) hay “The Last Days of the Mobile Fungi Garden” (1993), ông tưởng tượng những bào tử nấm trôi dạt khắp thành phố và biến những người hít phải chúng thành các sinh vật lai giữa con người và nấm. 

Kể từ đó, những sinh thể kỳ dị ấy trở thành cư dân quen thuộc trong hội họa của Otake. Không ai còn ngạc nhiên trước những chiếc rễ mọc xuyên qua hộp sọ con người hay những cây nấm khổng lồ xuất hiện bên cạnh bàn ăn như thể chúng vốn thuộc về đời sống thường nhật. “Myco-Market Day” (2026) cũng ghi lại một ngày bình thường trong thế giới ấy: một khu chợ đông đúc với những quầy hàng bày bán đủ loại sinh vật kỳ lạ, nơi những cơ thể sống trở thành món hàng chờ được mua bán và sử dụng. 

Được thực hiện bằng tempera kết hợp sơn dầu trên toan - một kỹ thuật có nguồn gốc từ thời Phục hưng, “Myco-Market Day” giữ lại một khoảnh khắc giữa dòng chuyển động không ngừng của khu chợ, khiến những chi tiết tưởng chừng vụn vặt trở thành tâm điểm của bức tranh. Bảng màu nâu đất và vàng ấm tạo nên cảm giác gần gũi, có phần vui tươi, nhưng càng quan sát lâu, một bầu không khí bất an càng dần hiện ra. 

Ở góc trên bên phải, ba nhân vật đang khiêng một thi thể. Ở góc trên bên trái, hai đôi chân lơ lửng cách mặt đất một khoảng bất thường, trong khi phần đầu bị che khuất. Phía tiền cảnh, một đứa trẻ bò ra từ gầm bàn, vươn tay về phía chiếc túi của một người mua nấm đang mải lựa hàng. Hai cử chỉ ấy phản chiếu lẫn nhau: một bàn tay đưa ra để mua, bàn tay còn lại đưa ra để lấy cắp. Những dấu hiệu của bạo lực và sự tàn nhẫn hiện diện ngay trước mắt, nhưng lại dễ dàng bị bỏ qua trong cái nhìn đầu tiên.

Lấy cảm hứng từ “The Street” (1933) của Balthus, “Myco-Market” Day biến quảng trường công cộng thành một sân khấu với nhiều sự kiện diễn ra cùng lúc. Những món hàng biết cử động khiến ranh giới giữa vật thể và sinh vật trở nên mơ hồ, trong khi những cảnh bạo lực lại xuất hiện một cách kín đáo ở phía sau. Những cơ thể dần lùi vào hậu cảnh, như thể mạng sống của con người đã được chuyển hóa thành những món hàng bày trên quầy. Những nhân vật mang phong cách Ghibli với vẻ ngoài đáng yêu của Otake càng làm nổi bật sự tương phản này, khiến khung cảnh hỗn loạn trở nên đủ đáng yêu để người ta có thể dễ dàng đón nhận. Nỗi kinh hoàng trong bức tranh không nằm ở những hình ảnh ghê rợn, mà sự chú ý của người xem đã bị đánh lạc hướng, để ham muốn của chủ nghĩa tư bản che khuất bạo lực đang âm thầm nuôi dưỡng cả khu chợ. 

“Agoraphilia” là triển lãm cá nhân đầu tiên của Otake tại Hong Kong, lấy tên từ “agora” - quảng trường từng là trung tâm của đời sống xã hội, chính trị và thương mại trong Hy Lạp cổ đại. Qua loạt tác phẩm hội hoạ siêu thực của mình, họa sĩ 71 tuổi biến khu chợ thành một ẩn dụ kỳ lạ về chủ nghĩa tư bản. Người xem ban đầu bị cuốn hút bởi những sinh vật đến từ một thế giới khác, rồi dần bắt gặp những dấu hiệu của cái chết và nỗi kinh hoàng, trước khi nhận ra điều đáng sợ nhất: cái bất thường đã trở thành trạng thái bình thường của khu chợ. Giống như thứ nấm lây lan trong thế giới tưởng tượng của Otake, sự bóc lột của chủ nghĩa tư bản đã thấm sâu vào những trao đổi diễn ra hằng ngày đến mức gần như không còn bị nhận ra. Vì thế, các tác phẩm không đơn thuần là một lời phê phán trực tiếp đối với hoạt động thương mại, mà còn đi sâu vào mối quan hệ đan xen giữa ham muốn, quyền lực và sự trao đổi. 

Biên dịch: Nguyễn Thùy Linh

Nguồn: Up Close: Shigeo Otake’s “Myco-Market Day”

***

Xem thêm tác phẩm của các họa sĩ đương đại khác tại Vanvi Gallery