Những bậc thầy trong đối thoại: Mối liên hệ Matisse-Bonnard (Phần 1)

Trong bối cảnh nghệ thuật sôi động đầu thế kỷ 20, hiếm có tình bạn nào để lại dấu ấn sâu đậm như tình bạn giữa Henri Matisse và Pierre Bonnard. Khi khám phá triển lãm đặc biệt "Amitiés, Bonnard-Matisse" của Fondation Maeght (29 tháng 6 - 6 tháng 10 năm 2024), chúng ta được mời bước vào chiều sâu của một tình bạn nghệ thuật kéo dài gần bốn thập kỷ và ảnh hưởng sâu sắc đến tiến trình nghệ thuật hiện đại. Đây không chỉ đơn thuần là câu chuyện về hai họa sĩ mà còn là minh chứng cho sức mạnh của tình bạn trong việc nuôi dưỡng sự sáng tạo và thúc đẩy những giới hạn của biểu đạt nghệ thuật.

GIAO ĐIỂM CỦA HAI SỐ PHẬN 

Năm chính xác khi Henri Matisse và Pierre Bonnard gặp nhau lần đầu tiên vẫn chưa được xác định chắc chắn. Một số nguồn cho rằng có thể là vào năm 1906 tại một triển lãm do Ambroise Vollard tổ chức, trong khi những nguồn khác lại cho rằng cuộc gặp gỡ đầu tiên của họ diễn ra vào đầu những năm 1910. Bất kể ngày tháng chính xác là khi nào, cuộc gặp gỡ này đã khởi đầu một tình bạn kéo dài cho đến khi Bonnard qua đời vào năm 1947.

Matisse, sinh ra ở miền bắc nước Pháp năm 1869, đã gây chấn động giới nghệ thuật với việc sử dụng màu sắc táo bạo và bố cục phi truyền thống. Bonnard, trẻ hơn hai tuổi và đến từ một vùng ngoại ô Paris, nổi tiếng với những cảnh sinh hoạt gia đình thân mật, như trong mơ. Mặc dù xuất thân và cách tiếp cận nghệ thuật khác nhau, họ đã tìm thấy ở nhau một tâm hồn đồng điệu, một người bạn đồng hành khám phá vùng đất rộng lớn của màu sắc và hình thức.

Cuộc gặp gỡ ban đầu của họ có lẽ diễn ra trong môi trường nghệ thuật sôi động của Paris. Trong bối cảnh phóng khoáng này, giữa những cuộc tranh luận sôi nổi về tương lai của nghệ thuật, Matisse và Bonnard đã khám phá ra niềm đam mê chung trong việc vượt qua những giới hạn của hội họa truyền thống.

MÀU SẮC NHƯ MỘT NGÔN NGỮ CHUNG

Nếu có một điều thống nhất Matisse và Bonnard hơn tất cả những điều khác, đó là tình yêu sâu sắc của họ dành cho màu sắc. Tuy nhiên, cách tiếp cận của họ đối với niềm đam mê chung này lại khác biệt rõ rệt, phản ánh tầm nhìn nghệ thuật và tính cách độc đáo của mỗi người.

Đối với Matisse, màu sắc là phương tiện biểu đạt trực tiếp, thường được sử dụng trên những mảng màu lớn, rực rỡ, tràn đầy năng lượng. Ông nổi tiếng với câu nói: "Khi tôi dùng màu xanh lá cây, đó không phải là cỏ. Khi tôi dùng màu xanh dương, đó không phải là bầu trời." Điều này gói gọn niềm tin của ông vào sức mạnh cảm xúc của màu sắc, độc lập với chức năng biểu đạt của nó. Việc ông sử dụng các màu sắc tương phản rực rỡ tạo ra tác động thị giác tức thì và vượt ra ngoài sự diễn giải theo nghĩa đen của chủ thể.

Ngược lại, Bonnard sử dụng màu sắc một cách tinh tế và giàu cảm xúc hơn. Tranh của ông thường lung linh ánh sáng, đạt được nhờ sự chồng lớp phức tạp của các sắc độ. Sở thích của Bonnard đối với những tông màu ấm áp, dịu nhẹ đã tạo ra những không gian thanh bình, gần như mộng ảo, nơi các màu sắc hòa quyện liền mạch. Ảnh hưởng của ánh sáng là yếu tố trung tâm trong tác phẩm của Bonnard, điều này thể hiện rõ ràng trong cách ông đạt được sự hài hòa giữa các yếu tố khác nhau trong tranh của mình.

Mặc dù có những khác biệt này, cả hai nghệ sĩ đều chia sẻ sự hiểu biết sâu sắc về khả năng của màu sắc trong việc gợi lên cảm xúc và biến đổi nhận thức. Họ thường xuyên thảo luận về lý thuyết và kỹ thuật màu sắc, trao đổi ý tưởng và thách thức nhau để tiến xa hơn trong những khám phá của mình.

Trái: Pierre Bonnard, Salle à Manger, 1913 - Phải: Henri Matisse, Jeune Marin, 1906

ẢNH HƯỞNG LẪN NHAU VÀ SỰ TÔN TRỌNG NGHỆ THUẬT

Trong suốt tình bạn lâu dài, Matisse và Bonnard duy trì mối quan hệ ngưỡng mộ và ảnh hưởng lẫn nhau, mỗi người đều tìm thấy nguồn cảm hứng trong tác phẩm của người kia trong khi vẫn trung thành với phong cách cá nhân của mình. Matisse dành sự ngưỡng mộ sâu sắc cho Bonnard, coi ông là một nhân vật quan trọng trong hội họa đương đại. Đáp lại một lời chỉ trích đặt câu hỏi về tầm quan trọng của Bonnard ngay sau khi ông qua đời, Matisse đã bảo vệ ông, tuyên bố: "Pierre Bonnard là một họa sĩ vĩ đại cho đến ngày nay và chắc chắn là cho tương lai."

Ngược lại, Bonnard rất ấn tượng bởi sự táo bạo và cách tiếp cận không sợ hãi của Matisse đối với màu sắc. Sự tôn trọng lẫn nhau này vượt xa sự ngưỡng mộ đơn thuần về kỹ thuật. Họ nhận ra ở nhau sự cam kết đối với cảm nhận thị giác hơn là nội dung kể chuyện hoặc biểu tượng, tìm cách tạo ra những bức tranh là trải nghiệm tự thân, chứ không phải là minh họa cho các ý tưởng.

Nguồn: ideelart

Biên dịch: Thu Thảo

Phần 2: https://vanvi.com.vn/nhung-bac-thay-trong-doi-thoai-moi-lien-he-matisse-bonnard-phan-2