“Mona Lisa của các thủ bản minh họa”: Kinh Thánh Borso d’Este và đỉnh cao nghệ thuật sách viết tay thế kỷ XV

Văn bản này có kèm hình minh họa về thực vật, động vật và các cảnh trong Kinh Thánh.

Một báu vật hiếm khi xuất hiện trước công chúng

Bộ Kinh Thánh Borso d’Este – một thủ bản minh họa gồm hai tập, được chế tác vào thế kỷ XV – hiếm khi rời khỏi điều kiện bảo quản nghiêm ngặt. Thông thường, tác phẩm này được lưu giữ tại Gallerie Estense ở Modena. Tuy nhiên, trong thời gian gần đây, bản thảo đã được đưa tới Rome để trưng bày tại Thượng viện Ý, mở ra cơ hội hiếm hoi để công chúng tiếp cận trực tiếp.

Giám đốc Gallerie Estense, Alessandra Necci, từng ví Borso d’Este Bible như “Mona Lisa của nghệ thuật thủ bản minh họa” – một nhận định cho thấy vị thế đặc biệt của tác phẩm trong lịch sử sách viết tay châu Âu.

Minh họa như một tuyên ngôn về quyền lực và niềm tin

Bộ Kinh Thánh được đặt làm bởi Borso d’Este, Công tước xứ Ferrara vào giữa thế kỷ XV. Trong bối cảnh đó, thủ bản không chỉ mang chức năng tôn giáo, mà còn là biểu tượng cho địa vị, quyền lực và tham vọng văn hóa của dòng họ Este.

Phần chữ được thực hiện bởi nhà thư pháp Pietro Paolo Marone, trong khi toàn bộ 1.202 trang minh họa do một nhóm nghệ sĩ đảm nhiệm, dưới sự dẫn dắt của Taddeo Crivelli và Franco dei Russi. Các trang sách được trang trí bằng vàng, lapis lazuli, cùng những hình ảnh thực vật, động vật, huy hiệu gia tộc và các cảnh Kinh Thánh, cho thấy mức độ đầu tư và tinh xảo hiếm thấy.

Ở đây, hình ảnh không chỉ đóng vai trò trang trí, mà trực tiếp tham gia vào việc dẫn dắt nội dung và cảm xúc – một hình thức kể chuyện bằng hình ảnh đã xuất hiện từ rất sớm trong lịch sử nghệ thuật sách viết tay.

Đỉnh cao của nghệ thuật thủ bản thời Phục Hưng Ý

Theo đánh giá của các nhà nghiên cứu, Borso d’Este Bible đại diện cho đỉnh cao của nghệ thuật tiểu họa vùng Ferrara và là một trong những thành tựu quan trọng nhất của nghệ thuật minh họa bản thảo thời Phục Hưng Ý. Giá trị của tác phẩm không nằm ở sự xa hoa đơn thuần, mà ở cách kỹ thuật, thẩm mỹ và tư tưởng tôn giáo được kết nối chặt chẽ.

Việc Borso d’Este chấp nhận chi phí khổng lồ cho dự án này phản ánh mong muốn khẳng định bản thân và triều đại thông qua nghệ thuật, trong một thời kỳ mà hình ảnh và sách viết tay đóng vai trò trung tâm trong việc truyền tải quyền lực và tri thức.

Hành trình lưu lạc của một thủ bản quý

Sau khi gia tộc Este chuyển đến Modena, bộ Kinh Thánh cũng theo họ trong nhiều thế kỷ. Qua các biến động lịch sử, bản thảo từng thuộc quyền sở hữu của Hoàng hậu Zita xứ Bourbon-Parma, trước khi được bán cho một nhà buôn sách cổ tại Paris. Sau đó, doanh nhân Giovanni Treccani mua lại và hiến tặng cho nhà nước Ý, đưa tác phẩm trở về hệ thống bảo tồn quốc gia.

Trong thời gian trưng bày hiện tại, Borso d’Este Bible được đặt sau lớp kính kiểm soát độ ẩm nghiêm ngặt. Song song với đó, khách tham quan có thể tiếp cận phiên bản số hóa độ phân giải cao, cho phép quan sát chi tiết từng trang sách mà không gây ảnh hưởng đến bản gốc.

Khi vẻ đẹp thị giác trở thành lời mời suy ngẫm

Việc trưng bày Borso d’Este Bible gắn với các hoạt động của Năm Thánh 2025 của Giáo hội Công giáo, với chủ đề “Những người hành hương của hy vọng”. Theo Tổng giám mục Rino Fisichella, vẻ đẹp của thủ bản không chỉ nhằm gây ấn tượng thị giác, mà còn khuyến khích người xem suy ngẫm sâu hơn về nội dung tinh thần ẩn sau hình thức.

Ở góc nhìn rộng hơn, tác phẩm cho thấy vai trò trung tâm của nghệ thuật thị giác trong việc truyền tải niềm tin, tri thức và bản sắc cộng đồng – một vấn đề vẫn tiếp tục được đặt ra trong các thảo luận đương đại về mối quan hệ giữa nghệ thuật, tôn giáo và xã hội.

Borso d’Este Bible hiện được trưng bày tại Thượng viện Ý ở Rome đến ngày 16/1/2026.

Xem thêm:

Sống giữa những câu chuyện được kể bằng hình ảnh

Bảo tàng "kể chuyện bằng hình ảnh" của George Lucas chính thức ấn định ngày mở cửa

Dịch & biên tập: Trung Nam
Nguồn: Smithsonian Magazine