Mọi hình thức thử nghiệm: Di sản của Nhóm Nghệ thuật Hiện đại Baghdad

(  Triển lãm "All Manner of Experiments: Legacies of the Baghdad Modern Art Group"  )

Hình ảnh đầu tiên trong triển lãm "Mọi hình thức thử nghiệm: Di sản của Nhóm Nghệ thuật Hiện đại Baghdad" là một bản sao khổ lớn. Với gam màu đơn sắc, gồm các hình cong và đan xen màu đen nằm giữa thiết kế đồ họa và trừu tượng, bức vẽ của Mohammed Ghani Hikmat chính là áp phích cho triển lãm đầu tiên của Nhóm Nghệ thuật Hiện đại Baghdad. Đây là một khởi đầu mạnh mẽ cho triển lãm về phong trào nghệ thuật vô cùng quan trọng được khởi xướng tại Baghdad vào những năm 1950 và là lời nhắc nhở rằng rất nhiều tác phẩm nghệ thuật từ thời kỳ này ở Iraq vẫn còn bị thất lạc—hoặc bị phân tán trong cộng đồng người Iraq hải ngoại, bị phá hủy trong xung đột, hoặc bị cướp bóc từ Bảo tàng Nghệ thuật Hiện đại Baghdad trong cuộc xâm lược của Mỹ năm 2003.

Thời kỳ "Hoàng kim" nghệ thuật của Baghdad vào những năm 1950 và 1960 diễn ra sau khi Iraq thoát khỏi ách đô hộ. Nhiều nghệ sĩ Iraq thời đó đã đi du học, chẳng hạn như hai người đứng đầu Nhóm Nghệ thuật Hiện đại: Jewad Selim, người đã đến trường Slade ở London vào cuối những năm 1940, và Shakir Hassan Al Said, người đã học tại trường École Supérieure des Beaux-Arts ở Paris một thập kỷ sau đó. Khi trở về nước, những nghệ sĩ này đã tìm cách kết hợp chủ nghĩa trừu tượng hiện đại mà họ học được với các hình thức nghệ thuật cổ xưa và dân gian của Iraq, một bước đi nhằm thiết lập một bản sắc hậu thuộc địa mới của Iraq và chuyển hướng diễn ngôn văn hóa Iraq theo hướng tự do và thử nghiệm. Selim vẫn là nghệ sĩ nổi tiếng nhất thời kỳ đó và là người lãnh đạo Nhóm Nghệ thuật Hiện đại Baghdad, được thành lập năm 1951 với chín nghệ sĩ và tiếp tục tổ chức các triển lãm thường niên cho đến năm 1971. Giống như tất cả các nhóm nghệ thuật xuất sắc của thế kỷ XX, nhóm đã tuyên bố sự xuất hiện của mình bằng một bản tuyên ngôn, khẳng định lòng trung thành với istilham , một từ có nghĩa là "tìm kiếm nguồn cảm hứng" nhưng mang ý nghĩa nhìn về quá khứ để tiến về phía trước. Nhóm đã củng cố nỗ lực của các nghệ sĩ đang hoạt động vào thời điểm đó và giúp thiết lập nghệ thuật hiện đại như một bộ môn đáng tin cậy.

Triển lãm mở đầu với sự ra đời của Nhóm Nghệ thuật Hiện đại và mô hình tác phẩm nổi tiếng nhất của Selim: tượng đài Quảng trường Tahrir (1961) tưởng niệm Cách mạng ngày 14 tháng 7 năm 1958, một kiệt tác đã chuyển những hình khối cong mảnh mai của ông từ tranh vẽ sang chất liệu đồng thau kích thước tượng đài. Triển lãm tiếp tục với thời kỳ hoàng kim của nhóm, giới thiệu các tác phẩm của các thành viên, bao gồm em gái của Selim, Naziha Selim, nhà văn và nghệ sĩ người Palestine Jabra Ibrahim Jabra, và kiến ​​trúc sư kiêm nghệ sĩ người Iraq Qahtan Awni; sau đó là các thế hệ tiếp theo, vừa phát triển vừa phê phán Nhóm Nghệ thuật Hiện đại; và cuối cùng là thế hệ những năm 80, những người sáng tác nghệ thuật ở nước ngoài. Nada Shabout, người phụ trách triển lãm này cùng với Tiffany Floyd và Lauren Cornell, có hai mục tiêu: giới thiệu tác phẩm đến công chúng phần lớn chưa quen thuộc với nó, và tận dụng cơ hội nghiên cứu sâu hơn để làm phức tạp thêm câu chuyện đã được biết đến, lấp đầy những khoảng trống về niên đại, mối quan hệ giữa các nghệ sĩ và những ý định khác nhau. Việc trưng bày rộng rãi các tài liệu lưu trữ phản ánh phương thức nghiên cứu của triển lãm, cũng như lịch sử đầy biến động của thời kỳ này, với rất nhiều thứ đã bị mất đi.

Thật vậy, sự khác biệt lớn giữa thế hệ những năm 80 và thế hệ những năm 50 không nằm ở phong cách mà là ở quan điểm: hãy so sánh sự hân hoan của Selim khi tôn vinh các họa tiết Sumer với hình ảnh u buồn về sự trở về nhà của gia đình trong phim hoạt hình đen trắng The House my Father Built (2010) của Sadik Kwaish Alfraji.

Shabout thực sự đã viết cuốn sách về chủ nghĩa hiện đại Iraq và đã tuyển chọn nhiều triển lãm xoay quanh thời kỳ này, nhưng đây là lần đầu tiên nhiều tác phẩm của các nghệ sĩ này được tập hợp lại với nhau. Đó là một cuộc gặp gỡ tuyệt vời. "Cứ tưởng tượng một viên bi lăn dọc theo các hình khối được trưng bày, lướt nhẹ trên đỉnh của những hình dạng trừu tượng, lướt theo đường cong của một cặp lông mày tròn trịa, ngân nga trên mào xanh của một con gà trống, lăn xuống lưng tròn trịa của chiếc áo abaya của một người phụ nữ, và sau đó có lẽ xoắn ốc quanh một tác phẩm điêu khắc bằng gỗ để lặng lẽ lăn khuất tầm nhìn". Hình lưỡi liềm là một họa tiết quan trọng đối với các nghệ sĩ này, gợi nhớ đến di sản thị giác của Mesopotamia. Selim đặc biệt nổi tiếng với cách thể hiện đôi mắt hình quả hạnh, nhưng triển lãm nhấn mạnh tính phổ biến của ngôn ngữ này, như trong hình ảnh cặp mẹ con được miêu tả bởi Faraj Abbu ( Mẹ và Con [1961]), các tác phẩm điêu khắc của Ghani Hikmat, hoặc các bức tranh (sau này) của Dia al-Azzawi. Cảnh sinh hoạt đời thường ở Iraq là một yếu tố xuyên suốt, cũng như hình ảnh động vật, cả trong thần thoại và đời thường. Đây là những bức tranh thể hiện trọn vẹn tình yêu với sự phong phú của quá khứ và mạnh dạn thiết lập một ngôn ngữ mới. Một trong những tác phẩm ấn tượng nhất là Letters (1961) của Al Said, tác phẩm đứng thứ hai trong nhóm sau Selim. Nó thể hiện sự chơi đùa đầy hứng khởi với màu sắc, điều thường không thấy ở họa sĩ này, người sau đó chịu ảnh hưởng sâu sắc bởi chủ nghĩa Sufi và đã thu hẹp đáng kể không chỉ bảng màu mà còn cả các quy tắc về cách thức sáng tác tranh của mình.

Trong nỗ lực bao quát một phạm vi rộng lớn như vậy, triển lãm đôi khi gặp khó khăn trong việc truyền tải câu chuyện. Jewad Selim đóng vai trò trung tâm, đôi khi lấn át cả nhóm, và mối liên hệ giữa thế hệ kế tiếp của al-Azzawi và các nghệ sĩ của phong trào Tầm nhìn Mới có thể được làm rõ hơn với nhiều ví dụ tác phẩm nghệ thuật khác. Nhưng đây chỉ là những điểm nhỏ so với cơ hội được ngồi giữa những hiện vật tiêu biểu của một thời đã mất. Nếu triển lãm này là sự tưởng nhớ dành cho Selim, thì đó là một di sản đáng trân trọng hơn nhiều so với những di sản khác mà đất nước đang phải đối mặt ngày nay.

Nguồn : brooklynrail 

Biên dịch : Bảo Long