James Jean và nghệ thuật kể chuyện qua poster phim

Trong khi phần lớn poster phim ngày nay được thiết kế bằng kỹ thuật số để phục vụ mục đích quảng bá, họa sĩ người Mỹ gốc Đài Loan James Jean lại chọn một hướng đi khác. Với phong cách siêu thực giàu tính biểu tượng, ông đã tạo nên nhiều poster ấn tượng cho các bộ phim như "Everything Everywhere All at Once", "The Shape of Water", "Mother!" hay "Frankenstein". Mỗi tác phẩm không chỉ tái hiện tinh thần của bộ phim mà còn kể thêm một câu chuyện bằng ngôn ngữ của tranh hội họa, góp phần đưa poster phim vượt khỏi vai trò quảng cáo để trở thành một hình thức nghệ thuật thị giác đáng thưởng thức. 

Everything Everywhere All at Once (2022)

Khi thực hiện poster cho "Everything Everywhere All at Once", James Jean đứng trước thử thách không nhỏ. Bộ phim của hãng A24 vốn là một bài toán hóc búa đối với bất kỳ nhà thiết kế nào bởi cốt truyện cực kỳ hỗn loạn, điên rồ và phi tuyến tính. James Jean đã giải quyết triệt để bài toán này bằng cách phác họa một bức tranh có cấu trúc đồng tâm, mô phỏng những bức kiệt tác trần nhà thời kỳ Phục Hưng. Từ tâm điểm vòng tròn, thế giới quan chuyển động liên tục và tỏa ra các hướng, đặt nhân vật chính làm trục giữ nhịp cho toàn bộ tác phẩm.

Sự tài tình của James Jean nằm ở nghệ thuật xếp lớp của ông: nhân vật của Dương Tử Quỳnh ở trung tâm, xung quanh là hàng trăm chất liệu "quái dị" nhất của phim như chiếc bánh mì vòng, đôi mắt googly hay những ngón tay như những chiếc xúc xích thành những đường nét thanh mảnh, uyển chuyển và vô cùng trật tự. Sự tính toán bố cục tinh vi của mỗi chi tiết cùng bảng màu vạn hoa rực rỡ nhưng vẫn giữ được sự cân bằng trong tổng thể. Quan sát tác phẩm, người xem có cảm giác như đang khám phá từng lớp của một bức tranh nghệ thuật lớn. Càng nhìn lâu, càng có thêm những chi tiết mới được phát hiện, tương tự cách bộ phim liên tục mở ra những khả năng khác nhau của cùng một câu chuyện.

The Shape of Water (2017)

Poster được xây dựng cho bộ phim đoạt giải Oscar "The Shape of Water" của đạo diễn Guillermo del Toro là một minh chứng cho sự tối giản về chất liệu. Thay vì sử dụng bảng màu sặc sỡ, James Jean lựa chọn chất liệu than chì truyền thống vẽ hoàn toàn bằng tay trên nền giấy xám, để đặc tả thế giới nội tâm u tối nhưng ngập tràn tình yêu của hai nhân vật chính. Bức vẽ khắc họa khoảnh khắc cô gái khuyết tật Elisa và sinh vật lưỡng cư thủy quái đắm chìm trong một cái ôm siết chặt đầy đau đớn dưới làn nước sâu thẳm, đã tạo nên một bầu không khí thiêng liêng như một câu chuyện thần thoại cổ đại.

Trong cuộc phỏng vấn với tờ Vanity Fair, James Jean cho biết ông gần như không sử dụng nhiều dụng cụ vẽ truyền thống mà chủ yếu dùng ngón tay, gôm và khăn giấy để di màu, tạo nên các lớp sáng mờ lan tỏa quanh hai nhân vật. Bên cạnh đó, việc khai thác khoảng trống giúp ánh nhìn tập trung vào chuyển động của cơ thể và tạo ra độ sâu tối đa cho bức vẽ. Đạo diễn Del Toro từng xác nhận với báo chí rằng bức vẽ than chì mộc mạc này đã nắm bắt chính xác nhịp điệu u tối nhưng đầy chất thơ mà ông gửi gắm trong phim. 

Mother! (2017)

Khi đạo diễn Darren Aronofsky thực hiện bộ phim tâm lý kinh dị đầy tranh cãi "Mother!", ông biết mình cần một tấm áp phích có khả năng khơi gợi sự tò mò tột độ từ công chúng. James Jean đã đáp lại bằng một bức tranh sơn dầu rực sắc hoa nhưng chứa đựng một chi tiết rùng rợn đến gai người. Tác phẩm vẽ nữ minh tinh Jennifer Lawrence đứng giữa một khu vườn địa đàng rực rỡ mang phong cách Phục Hưng cổ, gương mặt cô toát lên vẻ thanh thản kỳ lạ dù đôi bàn tay đang tự dâng hiến trái tim rỉ máu của chính mình.

Sự đối lập giữa khung cảnh hoa cỏ yên bình và hình ảnh người phụ nữ tự tay dâng trái tim mình tạo nên sự xung đột thị giác mãnh liệt, khiến người xem không thể rời mắt. Khi bộ phim ra mắt, nhiều người nhận ra poster không chỉ giới thiệu nhân vật mà còn hé lộ những biểu tượng quan trọng xuyên suốt câu chuyện. Thay vì diễn giải trực tiếp nội dung phim, James Jean lựa chọn gợi mở bằng ngôn ngữ hội họa, để người xem tự kết nối các chi tiết với những lớp ý nghĩa phía sau. 

Frankenstein (2025)

Một trong những tác phẩm ma mị nhất của James Jean chính là bức tranh vẽ cho bộ phim "Frankenstein" trên nền tảng Netflix. Không đi theo lối mòn tạo hình quái vật xanh xao hung dữ như các phiên bản điện ảnh thế kỷ trước, nam họa sĩ đã nâng tầm nhân vật này bằng một tư duy thẩm mỹ mang tính hàn lâm học thuật. Ông mượn cảm hứng trực tiếp từ bức họa giải phẫu cơ thể cổ điển mang tên "The Flayed Angel" nổi tiếng từ thế kỷ 18 để tái hiện lại sinh vật của "Frankenstein".

Bức tranh khắc họa cơ thể sinh vật được chắp vá từ nhiều mảnh da thịt, nhưng thay vì tạo cảm giác ghê rợn, James Jean lại cho các họa tiết hoa lá và dây leo đâm chồi nảy lộc ngay từ những vết thương. Chi tiết ẩn dụ này lột tả trọn vẹn sự u uất, liêu trai và nỗi đau đớn về mặt linh hồn của một sinh vật khao khát được sống, được yêu thương và thấu hiểu. Cách kết hợp giữa yếu tố cơ thể người và thiên nhiên là đặc điểm thường gặp trong sáng tác của James Jean. Những hình ảnh đối lập được đặt cạnh nhau để tạo nên một không gian vừa thực vừa mộng, nơi mỗi biểu tượng đều mang nhiều cách diễn giải khác nhau.

Nhìn vào các tác phẩm của James Jean, có thể thấy điểm chung không nằm ở màu sắc hay bố cục mà ở cách ông tiếp cận điện ảnh bằng tư duy của một họa sĩ. Mỗi poster đều được xây dựng như một bức tranh hoàn chỉnh, có nhịp điệu, biểu tượng và ngôn ngữ thị giác riêng. Có lẽ cũng vì vậy mà poster của James Jean thường được nhìn nhận vượt ra ngoài vai trò quảng bá cho một bộ phim, cho thấy tác phẩm hội họa có thể kể chuyện theo một cách riêng.

Tác giả: Nguyễn Thùy Linh