Hội Họa Trừu Tượng: Làm Chủ Khái Niệm &Kỹ Thuật ( Phần 1 )

 Nền Tảng của Chủ Nghĩa Biểu Hiện Trừu Tượng (Abstract Expression)

Tranh nghệ thuật trừu tượng đại diện cho một trong những lĩnh vực tự do và thách thức nhất của nghệ thuật, đòi hỏi các nghệ sĩ phải giao tiếp thông qua các yếu tố thị giác thuần túy thay vì các đối tượng có thể nhận biết được. Sự tự do này đòi hỏi một sự am hiểu sâu sắc về mối quan hệ màu sắc, động lực học của bố cục và các kỹ thuật tạo nét (mark-making) nhằm truyền tải cảm xúc và ý nghĩa mà không bị ràng buộc bởi sự tái hiện.

 Triết Lý của Hội Họa Trừu Tượng

Hội họa trừu tượng xuất hiện vào đầu thế kỷ 20 khi các nghệ sĩ tìm cách diễn tả trạng thái cảm xúc bên trong và các khái niệm tâm linh vượt ra ngoài giới hạn của thực tại vật chất. Những người tiên phong như Wassily Kandinsky, Piet Mondrian và Jackson Pollock đã phát triển các phương pháp cách mạng, ưu tiên màu sắc, hình thức và cử chỉ hơn là sự miêu tả theo nghĩa đen. Hiểu được bối cảnh lịch sử này cung cấp nền tảng vững chắc cho việc thực hành tranh trừu tượng cao cấp đương đại.

Các nền tảng triết học của nghệ thuật trừu tượng nhấn mạnh kinh nghiệm chủ quan hơn là thực tại khách quan. Các nghệ sĩ làm việc dựa trên trực giác, cho phép những phản ứng cảm xúc và cử chỉ cơ thể dẫn dắt các quyết định sáng tạo. Cách tiếp cận này yêu cầu phát triển lòng tin vào bản năng nghệ thuật đồng thời duy trì sự kiểm soát kỹ thuật đủ để thực hiện các bố cục hấp dẫn.

Hội họa trừu tượng đương đại bao gồm nhiều cách tiếp cận đa dạng, từ chủ nghĩa tối giản hình học (geometric minimalism) đến chủ nghĩa biểu hiện cử chỉ (gestural expressionism). Một số nghệ sĩ làm việc một cách có hệ thống với bảng màu và cấu trúc bố cục được xác định trước, trong khi những người khác chấp nhận việc tạo nét ngẫu hứng (spontaneous mark-making) và các hiệu ứng tình cờ. Những họa sĩ trừu tượng thành công thường kết hợp cả hai phương pháp, sử dụng sự lên kế hoạch có hệ thống để tạo ra các khuôn khổ cho sự biểu hiện ngẫu hứng.

 Lý Thuyết Màu Sắc Trong Bối Cảnh Trừu Tượng

Màu sắc trở thành công cụ giao tiếp chính trong hội họa trừu tượng, mang theo trọng lượng cảm xúc và tác động thị giác mà không cần sự hỗ trợ của sự tái hiện. Kiến thức chuyên sâu về lý thuyết màu sắc cho phép các nghệ sĩ trừu tượng tạo ra các mối quan hệ tinh vi, thu hút người xem cả về mặt trí tuệ và cảm xúc.

Mối quan hệ nhiệt độ màu tạo thành xương sống của bố cục màu sắc trừu tượng. Màu ấm tiến về phía trước và tạo ra năng lượng, trong khi màu lạnh lùi lại và cung cấp các khu vực yên tĩnh. Các họa sĩ tranh nghệ thuật trừu tượng chuyên nghiệp học cách cân bằng các nhiệt độ này để tạo ra chiều sâu không gian và động lực cảm xúc trên bề mặt hai chiều.

Các lược đồ màu bổ túc (Complementary color schemes) tạo ra sự rung động thị giác và năng lượng tối đa, khiến chúng trở nên phổ biến cho các biểu hiện trừu tượng đầy kịch tính. Tuy nhiên, các mối quan hệ bổ túc thuần túy có thể trở nên choáng ngợp nếu không được điều chỉnh cẩn thận thông qua sự thay đổi về sắc độ (value changes) và điều chỉnh độ bão hòa (saturation adjustments). Hiểu cách điều chỉnh các mối quan hệ bổ túc sẽ tạo ra những trải nghiệm màu sắc tinh tế và bền vững hơn.

( "Nếp gấp" - Nguyễn Quang Trung )

Hòa sắc tương đồng (Analogous color harmonies) mang lại sự tinh tế dịu dàng, thu hút những nhà sưu tập tìm kiếm tác phẩm nghệ thuật dễ dàng hòa hợp với môi trường nội thất. Các mối quan hệ này cung cấp khả năng biến đổi vô tận trong khi vẫn duy trì sự hài hòa vốn có, ngăn ngừa sự mệt mỏi thị giác. Nhiều họa sĩ tranh trừu tượng cao cấp thành công xây dựng sự nghiệp dựa trên các cách tiếp cận màu sắc tương đồng mang tính đặc trưng.

 Nguyên Tắc Bố Cục Cho Tác Phẩm Phi Tái Hiện

Bố cục trừu tượng hoàn toàn dựa vào sự phân bổ trọng lượng thị giác, các mô hình chuyển động và sự phát triển điểm nhấn (focal point) mà không có các neo (anchors) tái hiện. Việc hiểu các nguyên tắc thiết kế cơ bản trở nên quan trọng để tạo ra các bố cục thu hút người xem mặc dù thiếu các đối tượng quen thuộc.

Quy tắc một phần ba (rule of thirds) cung cấp các điểm khởi đầu cho các bố cục trừu tượng, nhưng tác phẩm tranh trừu tượng thành công thường cố tình vi phạm các quy tắc thông thường để tạo ra sự căng thẳng và thú vị. Việc hiểu lý do tại sao các quy tắc hoạt động cho phép việc phá vỡ quy tắc một cách tự tin, từ đó nâng cao chứ không làm suy yếu sức mạnh của bố cục.

Cân bằng thị giác trong tác phẩm trừu tượng đòi hỏi sự chú ý cẩn thận đến trọng lượng màu sắc (color weight), độ tương phản sắc độ (value contrast) và các lực định hướng (directional forces). Màu tối mang trọng lượng thị giác lớn hơn màu sáng, trong khi màu bão hòa thu hút sự chú ý nhiều hơn màu trầm. Các họa sĩ trừu tượng chuyên nghiệp phát triển sự hiểu biết trực giác về các mối quan hệ này thông qua việc thực hành và quan sát sâu rộng.

Nhịp điệu và sự lặp lại tạo ra sự thống nhất và chuyển động trong các bố cục trừu tượng. Các hình dạng, màu sắc hoặc kết cấu lặp đi lặp lại thiết lập các mô hình thị giác dẫn dắt sự chú ý của người xem xuyên suốt bố cục. Việc thay đổi các sự lặp lại này ngăn ngừa sự đơn điệu đồng thời duy trì sự gắn kết của bố cục.

 Phát Triển Nét Vẽ (Mark-Making) và Cử Chỉ (Gesture)

Hội họa trừu tượng cung cấp khả năng tạo nét vẽ không giới hạn, từ các hình dạng hình học chính xác đến các nét cọ cử chỉ biểu cảm. Phát triển một vốn từ vựng cá nhân về các nét vẽ và cử chỉ trở nên thiết yếu cho sự biểu hiện trừu tượng chân thực. Vốn từ vựng này phải mang lại cảm giác tự nhiên và xác thực với cá tính và tầm nhìn nghệ thuật của nghệ sĩ.

Các kỹ thuật xử lý cọ trong tác phẩm trừu tượng dao động từ sự kiểm soát chính xác đến sự buông thả hoàn toàn. Việc hiểu cách các loại cọ khác nhau, độ đặc của sơn và áp lực ứng dụng tạo ra các hiệu ứng đa dạng giúp các nghệ sĩ lựa chọn kỹ thuật phù hợp cho các mục tiêu biểu cảm cụ thể.

( "Giải tỏa" - Hoạ sĩ Nguyễn Quang Trung )

Các công cụ ứng dụng thay thế mở rộng khả năng tạo nét vẽ vượt ra ngoài cọ truyền thống. Dao trộn (Palette knives), bọt biển, dụng cụ cạo (scrapers) và các vật dụng tìm thấy tạo ra các kết cấu và hiệu ứng độc đáo mà các công cụ thông thường không thể đạt được. Thử nghiệm với các phương pháp ứng dụng khác thường thường dẫn đến những khám phá đột phá trong việc phát triển phong cách cá nhân.

Việc điều chỉnh độ đặc của sơn ảnh hưởng đến cả hình thức thị giác và đặc tính ứng dụng. Ứng dụng sơn dày kiểu impasto tạo ra các phẩm chất bề mặt điêu khắc, bắt sáng và tạo ra kết cấu vật lý. Lớp sơn mỏng kiểu glazes xây dựng chiều sâu màu sắc thông qua các lớp trong suốt. Hiểu cách thay đổi độ đặc của sơn làm tăng thêm sự phong phú về chiều sâu cho tác phẩm trừu tượng.

 Phát Triển Phong Cách Trừu Tượng Cá Nhân

Phong cách trừu tượng đích thực nổi lên thông qua thử nghiệm sâu rộng kết hợp với sự tự đánh giá trung thực về những gì mang lại cảm giác chân thật và hấp dẫn. Quá trình phát triển này đòi hỏi sự kiên nhẫn và sẵn lòng tạo ra những tác phẩm chưa thành công trong khi khám phá giọng nói nghệ thuật đích thực.

Sự tích hợp ảnh hưởng bao gồm việc nghiên cứu các bậc thầy đồng thời tránh bắt chước trực tiếp. Việc hiểu cách các họa sĩ trừu tượng thành công đã giải quyết các vấn đề về bố cục và màu sắc cung cấp kiến thức kỹ thuật có thể được điều chỉnh cho sự biểu hiện cá nhân. Mục tiêu là học hỏi các nguyên tắc chứ không phải sao chép các giải pháp cụ thể.

Phát triển chuỗi tác phẩm (Series development) cho phép khám phá sâu sắc các khái niệm cụ thể, mối quan hệ màu sắc hoặc các phương pháp kỹ thuật. Làm việc theo chuỗi cho phép các nghệ sĩ khai thác hết khả năng trong các thông số đã chọn, đồng thời phát triển chuyên môn và sự công nhận xung quanh các chủ đề hoặc cách tiếp cận cụ thể.

Việc ghi lại và suy ngẫm giúp các nghệ sĩ hiểu các mô hình phát triển của chính họ và xác định các hướng đi thành công để khám phá thêm. Nhiều họa sĩ tranh nghệ thuật trừu tượng chuyên nghiệp duy trì nhật ký hoặc hồ sơ kỹ thuật số để theo dõi các khám phá kỹ thuật và sự phát triển ý tưởng theo thời gian.

Nguồn : Abstract Painting: Mastering Techniques & Concepts

Biên dịch : Bảo Long