Hilma af Klint là ai?

Bạn đã bao giờ tò mò về những bí ẩn của vũ trụ hay tự tạo ra một “mật mã bí mật” cho riêng mình chưa? Nếu có, bạn có thể tìm thấy sự đồng điệu với Hilma af Klint – một trong những nghệ sĩ tiên phong của nghệ thuật trừu tượng tại Châu Âu. Nghệ thuật trừu tượng là phong cách không tái hiện trực tiếp các đối tượng quen thuộc như con người, đồ vật hay phong cảnh. Thay vào đó, nghệ sĩ sử dụng những yếu tố cơ bản như đường nét, màu sắc và hình khối để biểu đạt ý tưởng và cảm xúc. Các tác phẩm của Hilma af Klint nổi bật với bảng màu rực rỡ và họa tiết giàu tính biểu tượng. Vào thời điểm ra đời, những bức tranh này được xem là vô cùng táo bạo, thậm chí đi trước thời đại, góp phần định hình hướng đi mới cho nghệ thuật hiện đại.

Con đường của bà bắt đầu từ đâu?

Hilma af Klint sinh năm 1862 tại làm Solna, Thụy Điển và có tuổi thơ gắn liên với thiên nhiên trong những kỳ nghỉ hè trên đảo Adelsö. Chính môi trường này đã nuôi dưỡng niềm đam mê khám phá thế giới tự nhiên của bà từ rất sớm. Dưới sự hướng dẫn của người cha yêu thiên nhiên, Hilma học cách quan sát các loài động vật và thực vật. Bà còn ghi chép nhật ký và vẽ lại chi tiết các loài hoa dại - một thói quen góp phần hình thành tư duy thị giác độc đáo trong nghệ thuật của bà. Ngoài ra, bà cũng từng làm trợ lý tại một trường đào tạo thú y, cho thấy sự quan tâm sâu sắc đến sinh học và đời sống hữu cơ. Niềm say mê với tự nhiên đã ảnh hưởng trực tiếp đến phong cách sáng tác của Hilma af Klint. Các tác phẩm của bà thường xuất hiện những họa tiết lấy cảm hứng từ thiên nhiên, đặc biệt là hình xoắn ốc - dạng cấu trúc phổ biến trong vỏ sò - trở thành yếu tố thị giác đặc trưng trong nghệ thuật trừu tượng của bà.

Khi đến lúc tốt nghiệp trung học, Hilma đã trúng tuyển vào Học viện Mỹ thuật Hoàng gia Thụy Điển. Con đường này khá bất thường vì nhiều quốc gia không nhận nữ sinh vào đại học, nhưng Thụy Điển là một trong số ít quốc gia cho phép điều đó. Trong quá trình học tập, Hilma đạt thành tích xuất sắc và được trường đại học cấp cho một không gian vẽ riêng. Cô bắt đầu kiếm tiền từ những bức tranh phong cảnh và chân dung mình vẽ.

Mặc dù sự độc lập trong công việc mang lại cho Hilma, nhưng bà sớm bắt đầu rời xa thể loại tranh này. Ở châu Âu thời bấy giờ, nghệ thuật chủ yếu hướng đến việc tái hiện hiện thực - vẽ mọi thứ đúng như những gì mắt người nhìn thấy. Tuy nhiên, với Hilma, cách tiếp cận này vẫn còn thiếu một tầng ý nghĩa quan trọng. Bà không chỉ quan tâm đến hình thức bên ngoài, mà còn đặt câu hỏi về ý nghĩa và cảm xúc mà hình ảnh mang lại. Chính tư duy này đã mở ra bước ngoặt trong sự nghiệp của bà. Năm 1906, bà bắt đầu sáng tác tranh trừu tượng sơn dầu với những hình khối xoáy đầy màu sắc. Mặc dù các nghệ sĩ khác, như Wassily Kandinsky và Piet Mondrian, đã trở nên nổi tiếng vì tiên phong trong phong cách trừu tượng này, nhưng có khả năng Hilma đã thực hiện điều này vài năm trước họ!

Hilma af Klint - Botanical Drawing, 1890

Tại sao bà lại chọn phong cách này?

Có rất nhiều lý do lý giải cho phong cách độc đáo của Hilma af Klint! Một trong số đó là sự quan tâm sâu sắc của bà đến tính biểu tượng - tức ý nghĩa ẩn sau sự vật. Trong nhật ký, Hilma từng viết rằng việc sử dụng biểu tượng trong nghệ thuật là cách để tìm kiếm “bản chất… linh hồn của mọi thứ”. Bà sử dụng màu xanh lá cây để thể hiện sự hài hòa - và hình xoắn ốc tượng trưng cho sự phát triển! Theo thời gian, bà đã phát triển một hệ thống chi tiết các dấu hiệu và thông điệp. Hilma cũng là một người rất tâm linh. Bà đã thành lập một nhóm với một số người bạn tự gọi mình là "The Five", nơi họ thực hành các buổi giao tiếp với thế giới linh hồn. Tuy có phần huyền bí, nhưng với Hilma, đây là cơ hội để trao đổi ý tưởng về nghệ thuật và cuộc sống với những người cùng chí hướng.

Hilma af Klint - Group IV The Ten Larges No.7, Aldulthood, 1907

Một yếu tố quan trọng khác ảnh hưởng đến sáng tác của bà chính là những tiến bộ khoa học vào thời điểm đó. Đây là giai đoạn đầy khám phá khi con người bắt đầu tìm hiểu về tia X, nguyên tử và sóng âm. Hilma nhận ra rằng, dù tiếp cận theo những cách khác nhau, cả nghệ thuật và khoa học đều là công cụ giúp con người khám phá những điều chưa biết và tạo ra ý nghĩa từ thế giới xung quanh.

Năm 1906, bà bắt đầu loạt tranh "Paintings for the Temple". Bà mô tả đây là "nhiệm vụ vĩ đại nhất mà tôi từng thực hiện trong đời". Khi hoàn thành, loạt tranh này bao gồm 193 tác phẩm! Thật đáng kinh ngạc. Những bức tranh này liên quan đến niềm tin của Hilma, và bà hình dung rằng một ngày nào đó chúng sẽ được trưng bày trong một ngôi đền, nơi mọi người có thể đến thờ phụng giữa không gian nghệ thuật. Trong những bức tranh này, bà sử dụng các biểu tượng để thể hiện những mặt đối lập - từ ánh sáng và bóng tối, ý tưởng và vật chất. Mặc dù ngày nay chúng ta có thể không coi những điều này là đối lập trực tiếp, nhưng Hilma đang cố gắng cho thấy rằng mọi thứ đều được kết nối - ngay cả những thứ thoạt nhìn có vẻ rất khác biệt! Nữ nghệ sĩ trừu tượng tài năng này cho chúng ta thấy một cách nhìn bao gồm nhiều ý tưởng khác nhau; từ nghệ thuật, khoa học, tôn giáo và thiên nhiên.

Nguồn: tate

Biên dịch: Thu Thảo