“Biến điều vô hình thành hữu hình”: Cộng đồng Galway dùng nghệ thuật để nói về ô nhiễm không khí

Nghệ thuật và khoa học công dân trong một dự án cộng đồng

Cộng đồng khu Westside của thành phố Galway đã kết hợp giữa nghệ thuật, khoa học nhằm tạo sự chú ý đến vấn đề ô nhiễm không khí tại địa phương. Sau mười tháng làm việc cùng bốn nghệ sĩ và các nhà khoa học đến từ Đại học Galway, họ đã chính thức ra mắt triển lãm The Air We Share tại Galway Arts Centre.

Megs Morely, giám đốc Galway Arts Centre, cho biết dự án xuất phát từ nhu cầu “đưa một khái niệm rất lớn như không khí trở về với một không gian cụ thể và gần gũi”.

“Nếu nghĩ về các vấn đề môi trường khác như biển hay ô nhiễm đất, chúng rất dễ nhìn thấy, rất hữu hình. Nhưng không khí thì khác – ta không nhìn thấy nó, nên rất dễ quên đi, và cũng khó để thực sự hiểu được,” bà nói. Ô nhiễm không khí, chủ yếu phát sinh từ việc đốt nhiên liệu hóa thạch và nhiên liệu rắn, gây ra nhiều vấn đề sức khỏe nghiêm trọng, đồng thời góp phần vào hiện tượng nóng lên toàn cầu. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã khẳng định không tồn tại mức độ ô nhiễm không khí nào là an toàn.

Khi dữ liệu cần được “kể chuyện”

Các hạt gây ô nhiễm chỉ bằng một phần rất nhỏ sợi tóc người, khiến chúng hoàn toàn vô hình đối với mắt thường. Theo Morely, chính điều này khiến dữ liệu khoa học trở nên khó tiếp cận nếu không có sự hỗ trợ của nghệ thuật.

“Bản thân dữ liệu không đủ để kể câu chuyện về những gì đang xảy ra,” bà nói. “Ngay cả các nhà khoa học cũng hiểu rằng dữ liệu sẽ trở nên vô nghĩa nếu con người không cảm nhận được tác động thực tế của nó.”

Khu Westside đã được chính quyền địa phương chỉ định là vùng thí điểm giảm phát thải carbon từ tháng 2/2024, nơi nhiều ý tưởng khác nhau đang được thử nghiệm nhằm đạt các mục tiêu khử carbon cao hơn.

Từ đo đạc chất lượng không khí đến tác phẩm nghệ thuật

Bảy trạm quan trắc chất lượng không khí đã được các nhà khoa học của Đại học Galway lắp đặt trong khu Westside để ghi nhận sự thay đổi của không khí theo thời gian. Dữ liệu thu thập được sau đó được các nghệ sĩ chuyển hóa, cùng với sự tham gia của cộng đồng, thành các tác phẩm sử dụng chất liệu vải dệt, đất sét và phương tiện kỹ thuật số.

Nghệ sĩ Leon Butler, người thực hiện tác phẩm sắp đặt kỹ thuật số Phosphene (tạm dịch: Ánh sáng ảo), cho biết anh quan tâm đến việc làm cho dữ liệu trở nên “liên quan” hơn với đời sống thường ngày. Tác phẩm của anh chuyển đổi dữ liệu chất lượng không khí theo thời gian thực thành các hình khối và cấu trúc thị giác – âm thanh, nhằm khơi gợi phản ứng cảm xúc nơi người xem.

Quyền được hít thở và trí tưởng tượng cộng đồng

“a place of their own”, với sự tham gia của Sam Vardy và Paula McCloskey, sử dụng kim chỉ như một điểm khởi đầu cho đối thoại. Họ cùng cộng đồng tạo nên một tấm thảm lớn, tưởng tượng về “quyền không khí” trong tương lai dành cho tất cả sinh thể sống trong và nhờ vào bầu không khí.

Nghệ sĩ Christopher Steenson chụp ảnh cùng tác phẩm sắp đặt "Where Does the Body End?" (Cơ Thể Kết Thúc Ở Đâu?). Ảnh: Mark Stedman.

Trong khi đó, nghệ sĩ Christopher Steenson tiếp cận vấn đề ô nhiễm không khí thông qua khái niệm hơi thở và âm thanh, nhằm làm cho thứ “không thể cảm nhận” trở nên hiện hữu.

“Chúng ta thường nghĩ cơ thể là một thực thể khép kín, còn hơi thở là linh hồn theo nghĩa truyền thống,” Steenson chia sẻ. “Tôi muốn thử nghĩ về hơi thở như một cách để cơ thể mở rộng ra bên ngoài chính nó – nơi mỗi lần hít vào, thở ra là một sự trao đổi với một cơ thể chung, một cộng đồng rộng lớn hơn.”

Khi không khí được nghe và cảm nhận

Steenson đã dẫn người dân Westside tham gia các chuyến đi bộ, sử dụng thiết bị đo chất lượng không khí kết hợp với tai nghe phát âm thanh thay đổi theo từng khu vực. Trong không gian triển lãm, tác phẩm của anh gồm các bát âm thanh phát ra tiếng ngân khi chất lượng không khí trong phòng trở nên xấu. Một chiếc quạt đặt giữa phòng đang độc thoại, nhưng khi mức độ ô nhiễm tăng cao, giọng nói ấy sẽ chuyển sang hát.

“Có chút phi lý,” Steenson nói, “nhưng tôi muốn tác phẩm có sự hài hước vừa phải, như một cách tiếp cận nhẹ nhàng nhưng không né tránh vấn đề.”

The Air We Share được tài trợ bởi Creative Climate Action Fund. Triển lãm miễn phí.

Xem thêm: 

Workshop “Trong dòng chảy của lụa 2025” – Hành trình chạm vào chất liệu truyền thống

Kiến tạo cộng đồng thông qua "Thủ Công Mỹ Nghệ" (Phần 1)

Dịch & Biên tập: Trung Nam

Nguồn: The Irish Times