10 Nghệ Sĩ Thị Giác Nổi Tiếng Nhất Ấn Độ Đương Đại ( Phần 2 )

Jitish Kallat

Jitish Kallat (sinh năm 1974) là một nghệ sĩ đa phương tiện Ấn Độ tiêu biểu của nghệ thuật đương đại, hiện sống và làm việc tại Mumbai. Ông thường được nhắc đến như một gương mặt quan trọng của nghệ thuật đương đại Mumbai, nơi thực hành nghệ thuật của ông liên tục kết nối các lớp lịch sử, thời gian và ký ức cá nhân.

Kallat có khả năng chuyển đổi góc nhìn từ vi mô sang vĩ mô một cách linh hoạt. Từ một chi tiết đời thường, ông có thể mở ra những câu hỏi mang tầm vóc vũ trụ. Trong nhiều dự án, ông sử dụng các tư liệu lịch sử như thư từ hoặc diễn văn để phản chiếu bối cảnh đương đại. Những văn bản này không chỉ đóng vai trò nội dung mà còn trở thành chất liệu thị giác, tạo nên những sắp đặt văn bản (text installation) giàu tính ý niệm.

Thực hành nghệ thuật của Kallat trải dài qua nhiều phương tiện như hội họa, điêu khắc, video và sắp đặt. Ông đặc biệt quan tâm đến những vật liệu gợi cảm giác mong manh như sương mù, ánh sáng hay các bề mặt xuyên thấu. Khi chữ được chiếu lên màn sương, thông điệp vừa hiện lên vừa tan biến, tạo nên một trải nghiệm thị giác giàu tính đương đại về truyền thông, ký ức và sự lãng quên.

Kallat cũng để thành phố Mumbai xuất hiện như một nhân vật sống động. Thành phố ấy vừa là nhịp tim, vừa là tiếng ồn, vừa là cảm giác mệt mỏi của đời sống đô thị. Kallat thường chạm đến các vấn đề xã hội bằng ngôn ngữ tạo hình giàu chất thơ nhưng vẫn sắc bén, nơi những cảm xúc dữ dội được đặt trong cấu trúc thị giác tinh vi.

Nhiều tác phẩm của ông vận hành như những “kiến trúc ký ức”, nơi người xem có thể bước vào lịch sử bằng chính trải nghiệm cơ thể. Cách tiếp cận này đặc biệt phù hợp với bối cảnh nghệ thuật châu Á đương đại, khi nhiều nghệ sĩ đang tìm cách đọc lại quá khứ bằng những phương pháp mới.

Trong các nghiên cứu và trưng bày về nghệ thuật Nam Á, Jitish Kallat thường được xem là đại diện tiêu biểu cho xu hướng kết hợp tư liệu, văn bản và sắp đặt. Nếu nghệ sĩ Subodh Gupta thường nói bằng ngôn ngữ của kim loại và vật thể đời sống, thì Kallat dường như đang đối thoại với thế giới thông qua chính khái niệm về thời gian.

Atul Dodiya

Atul Dodiya (sinh năm 1959) là một nghệ sĩ Mumbai tiêu biểu và được xem là một trong những gương mặt trụ cột của hội họa đương đại Ấn Độ (contemporary Indian painting). Ông nổi bật với khả năng kết nối lịch sử nghệ thuật, chính trị và đời sống thị dân trong cùng một hệ quy chiếu hình ảnh.

Thực hành nghệ thuật của Dodiya vận hành trên một “kho tham chiếu” rộng lớn, trải dài từ các danh họa phương Tây cho đến văn hóa đại chúng Ấn Độ. Trong nhiều tác phẩm, ông đặt cạnh nhau những yếu tố như Bollywood, thần thoại và các biểu tượng xã hội quen thuộc, tạo nên cảm giác vừa thân thuộc vừa lạ lẫm cho người xem.

Một dấu ấn đặc trưng trong thực hành nghệ thuật của Dodiya là tranh vẽ trên cửa cuốn kim loại (roller shutter painting). Chất liệu này gợi nhắc trực tiếp đến không gian phố xá Mumbai và nhịp sống kinh tế thường nhật của đô thị. Khi cánh cửa đóng lại, hình ảnh hiện ra như một “mặt nạ” công cộng; khi cửa mở lên, một lớp hình ảnh khác lại được hé lộ, giống như phần bí mật phía sau đời sống bề mặt. Chính cơ chế đóng – mở ấy tạo nên hiệu ứng kịch tính thị giác.

Trong nhiều tác phẩm, Dodiya cũng suy tư về tầng lớp trung lưu Ấn Độ và những biến chuyển xã hội của đất nước. Lịch sử trong tranh ông không tồn tại như một quá khứ tĩnh tại mà luôn va chạm và đối thoại với hiện tại. Ông thường sử dụng yếu tố hài hước như một “lưỡi dao mềm”: người xem có thể bật cười trước những hình tượng quen thuộc, nhưng ngay sau đó lại nhận ra mình đang bị đặt vào một câu hỏi xã hội sâu sắc.

Về ngôn ngữ thị giác, tác phẩm của Dodiya vừa giàu chất hội họa vừa mang hơi hướng sân khấu. Màu sắc và bố cục được tổ chức như một nhịp điệu kể chuyện, khiến mỗi hình ảnh đều có tính kịch và khả năng dẫn dắt người xem qua nhiều lớp nghĩa. Trong bối cảnh nghệ thuật châu Á, Dodiya thường được xem như một ví dụ tiêu biểu của thực hành “lai ghép” hậu thuộc địa — nơi lịch sử, bản sắc và văn hóa đại chúng liên tục giao thoa.

Với Vanvi Gallery, thực hành nghệ thuật của Atul Dodiya đặc biệt phù hợp cho những tuyến nội dung xoay quanh Mumbai, văn hóa đại chúng và nghệ thuật mang tính chính trị. Đọc tác phẩm của ông giống như đứng trước một cửa hàng nơi phố thị: bề mặt tưởng chừng quen thuộc, nhưng phía sau cánh cửa ấy lại mở ra cả một lớp lịch sử phức tạp.

Nalini Malani

Nalini Malani (sinh năm 1946) được xem là một trong những nghệ sĩ tiên phong của video art và nghệ thuật nữ quyền tại Ấn Độ. Bà hoạt động trong nhiều loại hình khác nhau, kết hợp hội họa, video, hoạt hình và sắp đặt để tạo nên những trải nghiệm thị giác giàu tính kể chuyện. Malani đặc biệt được biết đến với các tác phẩm sử dụng bóng, ánh sáng và hình ảnh chuyển động đầy ám ảnh, những “trò chơi bóng” mang tính biểu tượng trong thực hành nghệ thuật của bà.

Chủ đề trung tâm trong tác phẩm của Malani thường xoay quanh bạo lực, di cư và vấn đề giới. Những câu chuyện cá nhân trong tác phẩm của bà luôn được đặt vào bối cảnh xã hội rộng lớn hơn, nơi ký ức riêng hòa lẫn với lịch sử tập thể. Cách kể chuyện của Malani không đi theo tuyến tính mà giống như những mảnh ký ức bị cắt khúc và chồng lớp. Ánh sáng, bóng đổ và âm thanh trong không gian triển lãm tạo nên một bầu không khí bao trùm, khiến người xem không còn đứng ngoài quan sát mà trở thành một phần của trải nghiệm.

Malani thường tái diễn giải các câu chuyện thần thoại để nói về hiện tại. Những nhân vật nữ trong thần thoại được bà biến thành tấm gương phản chiếu cho thân phận phụ nữ trong xã hội đương đại. Qua đó, bà đặt ra các câu hỏi về quyền lực, sự áp đặt và những nỗi sợ mang tính tập thể.

Ngôn ngữ hình ảnh của Malani có thể vừa đẹp vừa dữ dội. Nét vẽ đôi khi mong manh như hơi thở, nhưng tầng ý nghĩa phía sau lại nặng nề và sâu sắc. Bà biến không gian triển lãm thành một “sân khấu” của những xung đột biểu tượng, nơi hình ảnh không chỉ để chiêm ngưỡng mà còn để người xem phải đối diện và chịu đựng.

Thực hành nghệ thuật của Malani đã góp phần mở rộng cách hiểu về nghệ thuật đương đại Nam Á, vượt ra khỏi khuôn khổ hội họa truyền thống. Trong bối cảnh nghệ thuật châu Á, bà được xem như một tiếng nói quan trọng về nữ quyền và ký ức lịch sử. Với Vanvi Gallery, Nalini Malani đặc biệt phù hợp cho các tuyến nội dung xoay quanh video installation, feminist art và nghệ thuật đa phương tiện. Tác phẩm của bà gợi nhắc rằng đôi khi chính bóng tối không phải để che giấu, mà để phơi bày những điều xã hội thường né tránh.

Biên soạn : Bảo Long