Sự nhiệt thành trong trừu tượng của Olivier Debré

Olivier Debré (1920–1999) là một nhân vật then chốt trong trường hội họa phái trừu tượng Pháp thời hậu chiến. Hành trình nghệ thuật của ông là minh chứng cho sức mạnh của hội họa như một phương tiện để thể hiện cảm xúc mà không cần miêu tả, và phong cách độc đáo của ông – bắt nguồn từ những cử chỉ nhân văn và khát vọng kết nối – vẫn tiếp tục gây được tiếng vang với công chúng đương đại.

Cuộc đời thời thơ ấu của Debré được định hình bởi những trải nghiệm sâu sắc. Lớn lên trong thời kỳ hậu Thế chiến thứ nhất và sau đó tham gia phong trào kháng chiến Pháp trong Thế chiến thứ hai, ông đã phát triển nhận thức sâu sắc về cả sự mong manh và sức mạnh kiên cường của tinh thần con người. Nhận thức này được dệt nên trong các tác phẩm của ông, nhằm tạo ra những không gian nơi người xem có thể trải nghiệm cảm giác về những cảm xúc chung – vượt qua sự bất lực của ngôn từ.

Từ bỏ những tham vọng của nghệ thuật cao siêu để hướng đến những cử chỉ nhân văn hơn, Debré vẽ trên sàn nhà thay vì trên giá vẽ. Ông cũng thêm những vật liệu giản dị như cát vào sơn và sử dụng những dụng cụ hàng ngày như chổi để quét chất liệu. Toàn bộ tác phẩm đa dạng của ông đã trở thành đồng nghĩa với thuật ngữ trừu tượng trữ tình. Đó là sự thể hiện vật chất của cảm xúc và chủ quan – tương đương với thơ ca và âm nhạc trong hội họa.

Dấu hiệu và biểu tượng
Một trong những câu chuyện được kể nhiều nhất về Debré là việc Pablo Picasso đã đến xem triển lãm cá nhân lớn đầu tiên của ông ở Paris. Sau khi xem các tác phẩm, Picasso nói với Debré, khi đó khoảng 30 tuổi, “Anh đã vẽ như một ông già rồi.” Nhận xét bí ẩn này rõ ràng là điều đã định hướng Debré phát triển phong cách trừu tượng đặc trưng của mình. Thay vì sao chép các phong cách phổ biến thời bấy giờ, ông bắt đầu một quá trình nghiên cứu kỹ lưỡng để tìm ra chính xác cách một họa sĩ có thể truyền tải suy nghĩ và cảm xúc thông qua nghệ thuật trừu tượng. Ông bắt đầu bằng cách phân tích cách mọi người thường truyền đạt cảm xúc của họ cho nhau: thông qua ngôn từ. Ông nhận ra rằng ngôn ngữ viết chính là hiện thân của giao tiếp mang tính biểu tượng, vì các ý tưởng được chuyển dịch thành các đường nét trên bề mặt được tạo ra thông qua các cử chỉ vật lý của con người. Sự giác ngộ này đã đưa ông đến con đường tạo ra hệ thống biểu tượng tuyến tính, mang tính cử chỉ riêng của mình, mà ông có thể sử dụng để truyền tải cảm xúc và tạo điều kiện kết nối cảm xúc giữa người xem.

( Olivier Debré - Monochrome rose rouge, trace rouge rose, 1984 )

Cho đến thời điểm đó, những cảm xúc phổ biến nhất mà Debré trải qua là sự cô đơn và đau buồn. Thực tế, mối liên hệ đầu tiên của ông với nghệ thuật bắt đầu khi ông mới chín tuổi và mẹ ông qua đời, cha và chú ông đã khuyến khích ông vẽ và tô màu như một cách để đối phó với nỗi mất mát. Những nỗi kinh hoàng không thể tả xiết mà ông chứng kiến ​​sau này khi chiến đấu chống lại phát xít Đức liên tục nhắc nhở ông về sự cô lập và đau khổ thường định nghĩa thân phận con người. Nỗ lực đột phá của ông để thể hiện những cảm xúc khủng khiếp này đến vào đầu những năm 1950, với một loạt tranh nghệ thuật trừu tượng mà ông gọi là Signes-Personnages (Dấu hiệu Nhân vật). Chủ yếu bao gồm các hình dạng thẳng đứng, tuyến tính, màu đen trên nền trắng, các tác phẩm giống như sự kết hợp giữa hình người và chữ viết. Debré không cố gắng thể hiện những con người cô đơn trong các tác phẩm này – đây là những bức tranh về bản chất của sự cô đơn.

Hiện thực đang vẽ nên chúng ta
Bên cạnh loạt tranh Signes-Personnages kéo dài nhiều năm, Debré còn dành nhiều thập kỷ cho loạt tranh phong cảnh trừu tượng mà ông gọi là Signes-Paysages (Những Dấu Hiệu Phong Cảnh). Được đặc trưng bởi những mảng màu rực rỡ, những bức tranh này có chung nguồn gốc thị giác với tác phẩm của các nghệ sĩ thuộc trường phái Màu Sắc như Helen Frankenthaler và Mark Rothko. Debré vẽ những bức tranh này để thể hiện những cảm xúc mà ông cảm nhận được khi tương tác với môi trường tự nhiên. Tuy nhiên, ông không nói về loạt tác phẩm này theo nghĩa ông vẽ thế giới tự nhiên, bởi vì ông không coi thực tại là thứ do con người tạo ra. Thay vào đó, ông coi trải nghiệm của con người là thứ liên tục được hình thành và định hình lại bởi một thực tại tự nhiên nằm ngoài tầm với của chúng ta. “Có một sự chồng chéo giữa bầu không khí tinh thần và bầu không khí thực tại,” ông nói. “Chúng ta luôn luôn vừa ở trong chính mình vừa ở ngoài chính mình. Tôi vẽ bằng cảm xúc của một thực tại tạo ra tôi.”

( Olivier Debré - Sans titre, c. 1990 )

Ngoài khối lượng tranh vẽ khổng lồ mà Debré sáng tạo, ông còn nổi tiếng trong lĩnh vực các công trình công cộng hoành tráng, với nhiều tác phẩm điêu khắc công cộng cũng như bộ sưu tập rèm sân khấu được yêu thích, bao gồm rèm cho các nhà hát opera ở London và Hồng Kông. Mỗi khi suy ngẫm về sự nghiệp đồ sộ và đa dạng của mình, ông gọi bản chất của những gì mình tìm kiếm là le signe du réel, hay dấu hiệu của hiện thực. Chủ nghĩa trừu tượng mãnh liệt là cái tên ông đặt ra để truyền tải niềm đam mê và sự tức thời của một cử chỉ, một biểu tượng và một cảm xúc cùng lúc hình thành. Giống như Picasso trong những ngày đầu của trường phái Lập thể, Debré đang trên hành trình khám phá một chủ nghĩa hiện thực sâu sắc hơn vượt ra ngoài thế giới bắt chước nghệ thuật; một chủ nghĩa hiện thực nắm bắt được sự bí ẩn và vẻ đẹp của cả những phần hữu hình và vô hình của cuộc sống.

Di sản trường tồn của Debré trong nghệ thuật trừu tượng đương đại
Sự tận tâm của Olivier Debré đối với trường phái nghệ thuâtk trừu tượng trữ tình và biểu cảm đã để lại dấu ấn lâu dài trong sự phát triển của hội họa đương đại. Việc ông nhấn mạnh sức mạnh biểu cảm của màu sắc, cử chỉ và cảm giác tiếp tục truyền cảm hứng cho các họa sĩ ngày nay. Trong danh sách họa sĩ của IdeelArt, ảnh hưởng này thể hiện rõ trong thực tiễn sáng tác của nhiều họa sĩ cùng chia sẻ sự tận tâm của Debré đối với trừu tượng như một phương tiện thể hiện cảm xúc và cá tính. Trong số đó, Xanda McCagg , Karl Bielik , Jill Moser , Anne Russinof và Marcus Aitken nổi bật như một vài ví dụ, mỗi người đều khám phá cử chỉ và cách tạo dấu ấn theo những cách phản ánh và mở rộng di sản nghệ thuật của Debré. Tác phẩm của họ, cùng với tác phẩm của nhiều họa sĩ khác chứng minh sức sống bền bỉ của trường phái trừu tượng trữ tình và biểu cảm trong thời điểm hiện tại.

Nguồn : ideelart

Biên dịch : Bảo Long