Những người phụ nữ trong nghệ thuật của Gerda Wegener

Ít có họa sĩ nào mà cuộc đời và nghệ thuật lại gắn bó chặt chẽ với nhau như Gerda Wegener. Những bức tranh của bà không chỉ tôn vinh vẻ đẹp và sự tự do của người phụ nữ, mà còn phản chiếu chính câu chuyện tình yêu đặc biệt với Lili Elbe - người từng là chồng bà dưới tên Einar Wegener, trước khi trở thành một trong những người đầu tiên trên thế giới trải qua phẫu thuật chuyển giới. Câu chuyện tình yêu và cuộc đời của họ sau này được tái hiện trong tiểu thuyết “The Danish Girl” của David Ebershoff và bộ phim cùng tên ra mắt năm 2015. 

Bắt đầu với vai trò họa sĩ minh họa cho Vogue

Gerda Wegener, tên khai sinh là Gerda Marie Fredrikke Gottlieb, sinh năm 1886 tại ngôi làng Hammelev, Đan Mạch. Khi còn là thiếu niên, bà theo học tại Học viện Mỹ thuật Hoàng gia Đan Mạch, nơi bà gặp người bạn học Einar Wegener. Hai người kết hôn khi Gerda mới 19 tuổi, còn Einar 22 tuổi.

Sau khi tốt nghiệp, Gerda bắt đầu sự nghiệp với vai trò họa sĩ minh họa cho nhiều tạp chí thời trang danh tiếng, trong đó có Vogue. Chính quãng thời gian này đã giúp bà định hình phong cách hội họa gắn liền với hình ảnh người phụ nữ thanh lịch, thời thượng và đầy sức hút.

Tranh minh họa thời trang của Gerda Wegener

Sự xuất hiện của Lili 

Trong các tác phẩm của Gerda Wegener, hình ảnh những người phụ nữ quý phái trong trang phục xa hoa xuất hiện với tần suất dày đặc. Một lần, khi người mẫu nữ bất ngờ hủy buổi làm việc, Einar đã khoác lên mình trang phục phụ nữ để thay thế và làm mẫu cho vợ.

Tranh vẽ Lili Elbe (1928)

Trải nghiệm tưởng chừng tình cờ ấy lại trở thành bước ngoặt trong cuộc đời cả hai. Lần đầu tiên, Einar nhận ra mình thực sự thoải mái và hạnh phúc khi được sống trong hình hài của một người phụ nữ. Về sau, ông lấy tên là Lili Elbe và trở thành gương mặt xuất hiện nhiều nhất trong các tranh vẽ của Gerda Wegener. 

Những tác phẩm táo bạo về tình yêu giữa phụ nữ

Năm 1912, hai vợ chồng rời Copenhagen để chuyển tới Paris. Tại đây, Lili Elbe bắt đầu công khai sống với bản dạng giới của mình.

“Two Women in a Window” (1920)

Chính bầu không khí nghệ thuật cởi mở ở Paris cũng mở ra một giai đoạn sáng tác táo bạo hơn của Gerda Wegener. Bà bắt đầu thực hiện nhiều tranh nghệ thuật mang tính gợi cảm, tôn vinh vẻ đẹp cơ thể và sự gần gũi giữa những người phụ nữ. Trong giai đoạn đầu, tranh của Gerda vẫn mang đậm ảnh hưởng của trường phái Tân nghệ thuật (Art Nouveau), đặc biệt ở các tác phẩm minh họa với những đường nét mềm mại và uyển chuyển. Về sau, bà dần chuyển sang phong cách Art Deco với những đường nét khỏe khoắn và tinh thần hiện đại hơn.

Ca phẫu thuật tiên phong của Lili Elbe

Đầu thập niên 1930, Lili Elbe trải qua ca phẫu thuật chuyển giới, một trong những trường hợp đầu tiên được ghi nhận trong lịch sử y học. Khi thông tin này được công bố, Quốc vương Đan Mạch đã tuyên bố hủy bỏ cuộc hôn nhân giữa Gerda và Lili.

Dù không còn là vợ chồng trên danh nghĩa, Gerda và Lili vẫn giữ mối quan hệ gắn bó cho đến những ngày cuối đời của Lili. Năm 1931, bà qua đời do biến chứng trong ca phẫu thuật thứ tư, cũng là ca phẫu thuật cuối cùng của bà. 

Sự ghi nhận muộn màng

Trong suốt sự nghiệp, Gerda Wegener từng nhận được nhiều giải thưởng danh giá. Năm 1908, bà giành giải Nhất trong một cuộc thi về chủ đề "hình mẫu phụ nữ lý tưởng", và đến năm 1925, bà tiếp tục được trao hai Huy chương Vàng tại Hội chợ Thế giới ở Paris.

Thế nhưng, khi Gerda qua đời vào năm 1940, tên tuổi và các tác phẩm hội họa của bà gần như đã chìm vào quên lãng. Giống nhiều nữ nghệ sĩ không đi theo những chuẩn mực của xã hội thời bấy giờ, nghệ thuật của Gerda và vai trò tiên phong của bà trong lịch sử mỹ thuật phải mất nhiều thập kỷ mới được giới chuyên môn công nhận.

Biên dịch: Nguyễn Thùy Linh

Nguồn: Glamourous and Emancipated Women of Gerda Wegener