Những cột mốc định hình lịch sử nghệ thuật trừu tượng (Phần 1)

TIỀN SỬ CỦA NGHỆ THUẬT TRỪU TƯỢNG

Một trong những dấu vết sớm nhất của cư dân hang động thời tiền sử là các đường kẻ, vết xước và dấu tay. Cách giải thích tốt nhất của chúng ta là chúng mang tính biểu tượng. Vậy điều đó có khiến chúng trở thành những ví dụ đầu tiên về nghệ thuật trừu tượng không? Có lẽ vậy. Nhưng ngay cả những hình ảnh mang tính biểu tượng do tổ tiên cổ đại của chúng ta để lại cũng không hoàn toàn giống như ảnh chụp. Điều còn thiếu trong các phân tích của chúng ta là sự hiểu biết về ý định của các nghệ sĩ đầu tiên. Khi chúng ta nói về nghệ thuật trừu tượng, chúng ta muốn nói đến nghệ thuật được tạo ra với mục đích cụ thể là trừu tượng. Vì chúng ta không thể biết các nghệ sĩ thời tiền sử muốn truyền đạt điều gì thông qua hình ảnh của họ, nên chúng ta không thể đánh giá liệu đó có phải là trừu tượng hay thậm chí đó có phải là nghệ thuật hay không. Có thể nó có mục đích thực dụng nào đó. Vì vậy, chúng ta sẽ bỏ qua giai đoạn này, tiến rất xa về phía trước, đến một thời kỳ được ghi chép rõ ràng hơn, khi ý định của các nghệ sĩ rõ ràng hơn.

Henri Matisse - Woman with a Hat, 1905

Trước những năm đầu thế kỷ 19, có thể nói rằng phần lớn các nghệ sĩ không có được sự tự do quyết định mình sẽ sáng tạo ra cái gì. Hầu hết các nghệ sĩ trước thời kỳ Lãng mạn đều dựa vào sự hỗ trợ của các tổ chức tôn giáo hoặc một số thế lực độc đoán khác để tồn tại. Vì vậy, vua chúa và giới giáo sĩ thường là những người quyết định chủ đề cho các tác phẩm nghệ thuật. Khi hệ thống bảo trợ này dần suy yếu, những con đường mới mở ra cho nghệ sĩ. Hệ thống phòng trưng bày ra đời; các nhà buôn nghệ thuật độc lập bắt đầu đại diện cho tác phẩm của các nghệ sĩ; các cá nhân giàu có và các tổ chức tư nhân bắt đầu hỗ trợ các nghệ sĩ và sưu tầm tác phẩm của họ. Lần đầu tiên, các nghệ sĩ có cơ hội tự trả lời câu hỏi, "Tôi muốn sáng tạo ra cái gì?" Ngay lập tức, câu hỏi không thể tránh khỏi tiếp theo xuất hiện: "Tại sao tôi muốn sáng tạo ra nó?" Câu trả lời cho câu hỏi đó là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến sự trỗi dậy của nghệ thuật trừu tượng, và có lẽ là khái niệm bền vững nhất xuất hiện từ thời kỳ Lãng mạn; một khái niệm được nhiều nhà tư tưởng thời đó bày tỏ, và được người Pháp tóm gọn là, "L'art pour l'art." Nghệ thuật vị nghệ thuật. Hoặc như nhà văn Edgar Allan Poe đã viết vào năm 1850: “…nếu ta cho phép bản thân nhìn vào tâm hồn mình, ta sẽ ngay lập tức nhận ra rằng dưới ánh mặt trời không hề tồn tại và cũng không thể tồn tại bất kỳ tác phẩm nào trang trọng hơn, cao quý hơn bài thơ này… được viết chỉ vì chính bản thân bài thơ.”

ẤN TƯỢNG ĐẦU TIÊN

Khi các nghệ sĩ được giải phóng khỏi những ràng buộc về đề tài định sẵn, họ cũng bắt đầu tự giải phóng khỏi nhiều giới hạn khác. Từ khoảng những năm 1850 đến những năm 1870, Phong trào Thẩm mỹ đã trao quyền cho các nghệ sĩ sáng tạo nghệ thuật thuần túy vì mục đích thẩm mỹ, thay vì tập trung vào chủ đề liên quan đến văn hóa, xã hội và chính trị. Sau đó là trường phái Ấn tượng, những nghệ sĩ sống tại Paris, những người tạo ra các tác phẩm tập trung mạnh mẽ vào việc miêu tả các đặc tính của ánh sáng, bắt đầu quá trình chắt lọc các yếu tố thẩm mỹ riêng lẻ của một tác phẩm nghệ thuật. Vào những năm 1880, họa sĩ Georges Seurat đã phát triển một kỹ thuật xây dựng hình ảnh hoàn toàn từ những chấm nhỏ. Kỹ thuật này, được gọi là trường phái Chấm màu (Pointillism), tạo ra những hình ảnh bị biến dạng nhưng vẫn mang tính biểu tượng. Trường phái Chấm màu đã góp phần vào sự trỗi dậy của các nét vẽ thử nghiệm và các kỹ thuật bố cục, gợi ý một xu hướng hướng tới sự trừu tượng. Xu hướng này được mở rộng trong suốt thời kỳ Hậu Ấn tượng khi các nghệ sĩ bắt đầu thử nghiệm với chủ nghĩa tượng trưng và việc sử dụng tùy ý màu sắc, hình thức và đường nét.

Hans Hofmann - Rising Moon, 1965

Nguồn: ideelart

Biên dịch: Thu Thảo

Phần 2: https://vanvi.com.vn/nhung-cot-moc-dinh-hinh-lich-su-nghe-thuat-truu-tuong-phan-2