Nhìn lại Mary Abbott – một cái tên từng bị bỏ quên trong lịch sử Trừu tượng Biểu hiện

Mary Abbott trong xưởng vẽ của bà ở Southampton, New York, khoảng năm 1951.

Hôm nay là ngày cuối cùng của năm 2025. Nhìn lại những câu chuyện nghệ thuật đã đi qua trong năm, có những tin tức không còn “mới”, nhưng giá trị của chúng thì vẫn còn nguyên. Trường hợp của Mary Abbott là một ví dụ như vậy.

Trong nhiều thập kỷ, khi nhắc đến Trừu tượng Biểu hiện Mỹ, người ta thường nhớ đến Mark Rothko, Jackson Pollock hay Willem de Kooning. Câu chuyện của phong trào này gần như được viết xoay quanh những cái tên nam giới, dù thực tế, ngay từ những ngày đầu tại New York giữa thế kỷ XX, đã có không ít phụ nữ tham gia trực tiếp vào trung tâm của đời sống nghệ thuật.

Mary Abbott là một trong số đó.

Ở ngay trung tâm, nhưng ngoài bản ghi nhớ lịch sử

Abbott từng là thành viên của “The Club” – không gian gặp gỡ và tranh luận của các nghệ sĩ Trừu tượng Biểu hiện. Bà làm việc, triển lãm và trao đổi ý tưởng cùng những nhân vật cốt lõi của phong trào, nhưng trong nhiều năm, đóng góp của bà hiếm khi được nhắc đến với mức độ tương xứng.

Điều này không phải là trường hợp cá biệt, mà phản ánh một cách viết lịch sử nghệ thuật quen thuộc: những tiếng nói nữ giới, dù hiện diện, vẫn dễ bị chìm khuất sau các biểu tượng đã được chuẩn hóa.

Vẽ như một cách tồn tại

Điều khiến Mary Abbott khác biệt không nằm ở việc bà “là phụ nữ”, mà ở cách bà tiếp cận hội họa. Với Abbott, tranh không phải là kết quả cuối cùng, mà là một quá trình sống: thử nghiệm, phá bỏ, nghi ngờ, rồi lại tiếp tục mở ra.

Bà sử dụng nhiều chất liệu cùng lúc – sơn dầu, phấn màu, than, collage – thậm chí để lại dấu tay và dấu chân chó trên mặt tranh. Nhiều tác phẩm không có tên, như thể từ chối mọi nỗ lực cố định ý nghĩa. Hội họa của Abbott mang tính hành động, mang dấu vết cơ thể, và gắn chặt với cảm nhận cá nhân về thiên nhiên hơn là bất kỳ hệ biểu tượng nào.

Hai bức tự họa và một hành trình dài

Khi nhìn lại hai bức tự họa của Abbott – một từ đầu thập niên 1940 và một từ những năm 1980 – có thể thấy rõ sự chuyển dịch trong tư duy của bà. Gương mặt dần tan vào màu sắc và hình khối, để lại những dấu vết mong manh của con người giữa không gian trừu tượng.

Đó không phải là sự “mất đi bản sắc”, mà là một cách khác để nói về bản thân: ít trực diện hơn, nhưng sâu và rộng hơn.

Một sự ghi nhận đến muộn – nhưng vẫn cần thiết

Triển lãm hồi cố Mary Abbott: To Draw Imagination (đã kết thúc vào giữa năm 2025) không chỉ là việc “trả lại vị trí” cho một nghệ sĩ, mà còn là lời nhắc về cách lịch sử nghệ thuật vẫn đang được viết lại từng chút một.

Ở thời điểm cuối năm, nhìn lại câu chuyện này không phải để tiếc nuối vì một cơ hội đã qua, mà để đặt câu hỏi: còn bao nhiêu Mary Abbott khác đang nằm ngoài các bản tường thuật chính thống? Và chúng ta – với tư cách người xem, người viết, người làm nghệ thuật – có đang sẵn sàng đọc lại lịch sử theo cách chậm hơn, rộng hơn và công bằng hơn không?

Có lẽ, chính những cuộc nhìn lại như vậy mới là điều khiến nghệ thuật tiếp tục sống, vượt qua cả thời điểm của tin tức.

Xem thêm:

Tìm hiểu về chủ nghĩa Biểu hiện Trừu tượng trong vòng 2 phút

Lịch sử nghệ thuật Trừu tượng

Dịch & biên tập: Trung Nam
Nguồn: Smithsonian Magazine