Kazuo Shiraga và Gutai – phong trào nghệ thuật cấp tiến làm rung chuyển Nhật Bản ( Phần 1 )

( Kazuo Shiraga (1924-2008), Chikeisei Saienshi, 1962 ) 

Kazuo Shiraga cùng Hiệp hội Nghệ thuật Gutai là những đại diện tiêu biểu cho thế hệ họa sĩ trừu tượng đã tạo nên một trong những phong trào nghệ thuật cấp tiến nhất tại Nhật Bản hậu chiến.

Theo chuyên gia nghệ thuật hậu chiến và đương đại Paul Nyzam, “Năm 1954, Gutai Bijutsu Kyokai (Hiệp hội Nghệ thuật Gutai) trở thành phong trào nghệ thuật cấp tiến đầu tiên của Nhật Bản sau Thế chiến thứ hai.” Các thực hành của họ trải rộng từ hội họa, trình diễn đến những “happening” mang tính thử nghiệm — tương đồng với các xu hướng tiên phong tại châu Âu. Tuy nhiên, trong suốt nửa sau thế kỷ 20, những đóng góp của họ gần như không được phương Tây chú ý đến, dù đã mở rộng đáng kể khái niệm về tranh nghệ thuật trừu tượng.

Phải đến năm 2013, triển lãm quy mô lớn Gutai: Splendid Playground tại Bảo tàng Guggenheim (New York) mới một lần nữa khẳng định tầm quan trọng của nhóm. Sau đó, Tate Modern tổ chức Performer and Participant: Gutai (2021–2022), và triển lãm Into the Unknown World — GUTAI: Differentiation and Integration diễn ra tại Bảo tàng Nghệ thuật Nakanoshima (Osaka, 2022–2023), góp phần đưa phong trào này trở lại dòng chảy chính của lịch sử nghệ thuật trừu tượng.

Khởi nguồn của Gutai và khát vọng tái thiết văn hóa

Gutai ban đầu gồm khoảng 20 nghệ sĩ trẻ, được tập hợp tại thị trấn Ashiya gần Osaka bởi Yoshihara Jiro — một người thừa kế gia đình giàu có trong ngành thực phẩm. Mục tiêu của họ là lấp đầy khoảng trống văn hóa sau chiến tranh và hậu quả của bom nguyên tử, đồng thời tái định nghĩa vai trò của trừu tượng trong nghệ thuật Nhật Bản.

Tuyên ngôn của nhóm nhấn mạnh tính cá nhân: mỗi nghệ sĩ phải đi theo con đường riêng. Yoshihara từng nói: “Hãy làm những điều chưa ai từng làm!” Từ “Gutai” có thể hiểu là “tính cụ thể”, phản ánh sự sẵn sàng thử nghiệm với mọi chất liệu : từ sơn, nhựa đường, bùn đất, keo dán, báo giấy đến nước  nhằm mở rộng giới hạn của tranh trừu tượng.

Kazuo Shiraga – người tiên phong của hành động và cơ thể

Trong giai đoạn đầu (1954–1961), Kazuo Shiraga được xem là lực lượng trung tâm của Gutai. Ông là một họa sĩ trừu tượng luôn tìm cách sáng tạo theo cách chưa từng tồn tại trước đó.

Shiraga nổi tiếng với phương pháp vẽ độc đáo: treo mình bằng dây phía trên toan vẽ và dùng chân để tạo nên tác phẩm trước khán giả. Quá trình này giống như một màn trình diễn nghệ thuật, nơi cơ thể trở thành công cụ trực tiếp tạo ra tranh trừu tượng.

Dù gây đau đớn thể chất, Shiraga tin rằng việc sử dụng một phần cơ thể “không được đào tạo” giúp tác phẩm trở nên tự phát hơn, thoát khỏi các quy chuẩn học viện, và chạm đến bản chất nguyên sơ của trừu tượng.

Phong cách và triết lý của ông đã ảnh hưởng mạnh mẽ đến nhiều nghệ sĩ phương Tây như Yves Klein hay Georges Mathieu.

Xem tiếp : Phần 2 

Nguồn : christies

Biên soạn và dịch : Bảo Long