Arshile Gorky: Từ Siêu thực đến Trừu tượng ( Phần 2 )

( Arshile Gorky, Pastoral )

Điều gì đã truyền cảm hứng cho Gorky?

Năm 1945, khi được Museum of Modern Art hỏi về yếu tố ảnh hưởng đến nghệ thuật của mình, Gorky chỉ nhắc đến tuổi thơ và ký ức Armenia. Ông viết: “Tôi rời làng khi còn nhỏ, nhưng mọi ký ức quan trọng nhất đều thuộc về những năm tháng ấy… mùi bánh mì, bông hoa anh túc đỏ, ánh trăng… Từ đó, ký ức trở thành hình tượng, thành màu sắc.”

Ảnh hưởng này xuyên suốt sự nghiệp nghệ thuật  của ông, tiêu biểu như bức The Artist and His Mother, dựa trên bức ảnh chụp cùng mẹ năm 1912, nơi hình ảnh người mẹ trở nên bền vững như tượng đài nhưng vẫn mờ dần như ký ức.

Gorky cũng chịu ảnh hưởng mạnh từ các bậc thầy châu Âu, kết hợp bảng màu của Cézanne, đường nét của Kandinsky và cấu trúc của Picasso trong các tác phẩm như Enigmatic Combat. Như giám tuyển Edith Devaney nhận xét, ông không sao chép mà tìm cách thấu hiểu và đồng cảm với năng lượng sáng tạo của họ để từ đó tìm ra bản sắc riêng.

Sau khi tiếp xúc với Chủ nghĩa Siêu thực năm 1944, ông đưa yếu tố ngẫu hứng và tiềm thức vào tranh, đặc biệt qua kỹ thuật vẽ tự động. Trong tác phẩm How My Mother’s Embroidered Apron Unfolds in My Life, ông kết hợp ký ức cá nhân, hình thức thẩm mỹ và trực giác, tạo nên bố cục trải rộng – dấu hiệu sớm của Biểu hiện Trừu tượng.

Những năm 1940, ông còn vẽ ngoài trời tại Connecticut. Thiên nhiên nơi đây không chỉ tạo nên hình khối hữu cơ trong tranh mà còn khơi dậy ký ức về Armenia. Theo Spender, tranh của ông là nơi “cảnh quan nội tâm và ngoại cảnh hòa làm một”.

Vì sao nghệ thuật của Gorky quan trọng?

Trong sự nghiệp ngắn ngủi, Gorky không chỉ kết hợp thành công Lập thể và Siêu thực, mà còn đặt nền móng cho Chủ nghĩa Biểu hiện Trừu tượng – một bước ngoặt lớn của nghệ thuật thế kỷ 20.

Ông đưa vào hội họa toàn bộ trải nghiệm cá nhân: tuổi thơ, mất mát, lưu vong, tình yêu, khủng hoảng và cả không gian sống giữa thành phố và thiên nhiên. Chính chiều sâu này đã tạo nên năng lượng, sự đồng cảm và tính sáng tạo độc đáo trong tác phẩm của ông.

Như Devaney nhận định, Gorky đã khai thác sâu tâm lý và lịch sử cá nhân để tạo nên nghệ thuật mang tính đổi mới mạnh mẽ, với đỉnh cao là cách ông tái hiện thiên nhiên theo một ngôn ngữ hoàn toàn riêng.

Với Gorky, vai trò của nghệ sĩ là: “Làm hiển lộ vẻ đẹp vốn có trong mọi sự vật của tự nhiên và con người.”

Nguồn : artsy

Biên soàn và dịch : Bảo Long