Raqib Shaw: Thiên đường đã mất

( Chi tiết Thiên đường đã mất )

Sinh ra tại Calcutta và lớn lên giữa những dãy Himalaya xanh thẳm của Kashmir, Shaw hấp thụ sâu sắc cảm hứng từ phong cảnh và ký ức tuổi thơ—những ký ức phần nào bị chia cắt bởi biến động chính trị. Khi còn ở tuổi thiếu niên, ông buộc phải rời Kashmir, chuyển đến New Delhi, rồi sau đó sang London theo học tại Trường Cao đẳng Nghệ thuật và Thiết kế Central Saint Martins.

Thực hành nghệ thuật của ông chịu ảnh hưởng từ nhiều nguồn: tranh tiểu họa Mughal và Ba Tư, tranh bàn thờ thời Phục Hưng, hội họa cổ điển phương Tây, nghệ thuật Nhật Bản thời Momoyama, thơ ca Kashmir và Urdu, cùng thần thoại Hindu và phương Tây. Tuy vậy, ngôn ngữ thị giác và kỹ thuật của ông vẫn mang dấu ấn cá nhân rõ nét.

Phương pháp đặc trưng của Shaw là phủ các lớp sơn acrylic lên nền đã lót để tạo nên những đường viền ánh vàng, gợi liên tưởng đến khung cửa kính màu. Sau đó, ông sử dụng ống tiêm siêu nhỏ để bơm sơn men ô tô, điều chỉnh bằng lông nhím, đồng thời đính thêm đá lấp lánh và các chi tiết trang trí nhỏ nhằm tăng cảm giác huyền ảo, mộng mơ cho cảnh tượng.

Tại Viện Nghệ thuật Chicago, Shaw giới thiệu tác phẩm Paradise Lost (2009–2025) dài hơn 30 mét, gồm 21 tấm—dự án tham vọng và giàu tính cá nhân nhất của ông cho đến nay. Tác phẩm mang tính ngụ ngôn này dẫn dắt người xem qua một hành trình mê hoặc: từ nỗi cô độc trong đêm tối của tuổi thơ ở Kashmir, đến ánh sáng chói lòa và có phần hỗn loạn của thế giới nghệ thuật phương Tây, và khép lại bằng một bình minh mong manh của sự tái sinh.

Mỗi tấm tranh dày đặc biểu tượng: sinh vật thần thoại, hình thể lai giữa người và thú, những vương quốc suy tàn, cùng vẻ đẹp thiên nhiên trong trạng thái biến đổi không ngừng. Xuyên suốt tác phẩm, hình ảnh của chính nghệ sĩ xuất hiện như những mảnh ghép rải rác. Khi là sinh thể mang đầu thú, khi là con khỉ kinh ngạc trước sự xa hoa của phương Tây, và đôi lúc là hình hài con người trọn vẹn, ngồi trầm tư trên chiếc giường màu nghệ tây dưới tán anh đào nở rộ.

Tác phẩm không phải là sự chuyển thể trực tiếp từ bài thơ Paradise Lost của Milton thế kỷ XVII, mà là suy tưởng về những “thiên đường đã mất” trong đời người: sự trong trẻo của tuổi thơ, tự do sáng tạo, bình an nội tâm và cảm thức thuộc về văn hóa. Như Shaw chia sẻ: “Đây không chỉ là câu chuyện của riêng tôi, mà còn là câu chuyện của mỗi chúng ta, của chính thời đại này.”

Dù trước đó ông đã từng trưng bày phần mở đầu của Paradise Lost, triển lãm lần này đánh dấu lần đầu tiên toàn bộ bốn chương được giới thiệu đầy đủ, mang đến cái nhìn trọn vẹn nhất về kiệt tác mang tính sử thi này. Shaw cũng bày tỏ: tác phẩm không chỉ nhằm ghi lại một đời người, mà còn hướng đến việc trao gửi cho thế hệ sau—một không gian để chiêm nghiệm, để ý thức cảm xúc, và có lẽ, để lặng lẽ chống lại sự lãng quên. Ông hy vọng người xem sẽ chậm lại, quan sát kỹ lưỡng và cảm nhận một cách sâu sắc, không vội vàng.

Nguồn : artic

Biên dịch và soạn : Bảo Long